Flora Batalli

Intervistuar nga: Fjolla Thaçi

dhembshuria âsht e njejt’ për t’gjithë fëmijt që thojnë me ta pre ket’ gisht e tjetrin dhamin krejt

0:00
0:00

Të dhënat e intervistes
Data e intervistës

06.12.2016

Lokacioni i intervistës

Prishtinë

Vendi i lindjës

Pejë

Tranksriptimi

FTH: A mundesh me m’tregu n’cilin vit keni lindë edhe ku jeni rritë?

FB: Kom lindë me 3 qershor n’58-ën n’Pejë, rastësisht (qesh)

FTH: Pse rastësisht?

FB: Se ka qenë babi im zyrtarisht, a e din at’her na thojshim me detyra partiake, ka qenë sekretar i partisë po me gjithse ka shku mandej menjëherë n’Zagreb studimet me i kry. Babën e kom gjakovar, mamin e kom t’Prizerenit, kshtu që na prej tre femijëve, t’tret kemi lindë me detyra partiake. Vllau jem n’49-ën n’Rahovec, motra n’Prizeren. Une thom burrin e kom t’Mitrovicës me prejardhje gjakovare po jetojmë krejt n’Prishtinë e thom që jom bash kosovare me plot kuptimin e fjalës. Unë jom rritë n’Prishtinë prej t’60-ës.

FTH: E përmende familjën a mundesh me m’tregu diçka ma shumë për familjen e ngushtë?

FB: Te familja e ngushtë te babi jemi 5 antarë, e kom nji vlla edhe nji motër. Vllaun e kom 10 vjet ma t’vjetër se un’, motrën 5 e une jom fmija ma i vogël.

FTH: Ju si fëmiju më i vogël, keni trashëgu pronë?

FB: Jo na s’kemi trashëgu pronë, na e kemi nda d.m.th., ôsht mënyra e edukatës së fëmijëve, prindërit qysh i edukojnë. T’njejtin rast e kom edhe une. E kom nji djalë edhe dy vajza, si i ka pasë mami jem edhe gjithmonë une thom dashunia ôsht sipas meritave, a po kupton? Ata thojn’ duhen krejt fëmijt njisoj, une s’besoj që duhen krejt fëmijt njisoj, se naj njani t’bon për veti, ôsht ma i kujdesshëm. Nuk mundësh si atë t’mirin e si ata që ta ka thy zemren e që t’bon nervoz dit’ për dit’ e që t’i shkakton 100 probleme... dhembshuria âsht e njejt’ për t’gjithë fëmijt që thojnë me ta pre ket’ gisht e tjetrin dhamin krejt njisoj. Larg qoftë me ju ndodhë diçka, po përderisa t’jetojnë besoni që vyn me meritu dashnin si t’partnerit, si t’prindit, si t’vllaut e si t’motrës. Mirëpo une thôm pavarë- sisht sjelljeve edhe veprimeve që i kryni ju edhdhembshuria âsht e njejt’ për t’gjithë fëmijt që thojnë me ta pre ket’ gisht e tjetrin dhamin krejt njisoj. Larg qoftë me ju ndodhë diçka, po përderisa t’jetojnë besoni që vyn me meritu dashnin si t’partnerit, si t’prindit, si t’vllaut e si t’motrës. Mirëpo une thôm pavarë- sisht sjelljeve edhe veprimeve që i kryni ju edhe femijëve t’mij muj me ju dallu me dashuri por me pronë të gjithë e keni 33.33 % ato që keni me trashëgu pavarësisht a je i mirë a je i keq, je fëmija jem. Zgjedhja ka qenë e jemja për me i lindë ata tre fëmijë apo dy apo pesë, prindi d.m.th., n’momentin kur vendos me ba fëmijë ka me vendos me i pas të barabartë e mos me bo dallime. Çka? Ti po i lindë tre djem edhe nuk e mendon ato, kërkush kërkujt s’ja fal hisen, a po kupton? I ka tri çika shkojnë edhe ato. Po si t’jôn t’kombinum menjihere dalin ato problemet, a e din shumë, doesn’t matter [nuk ka rëndësi]. Po nejse tash qekjo gjenerata jonë është diçka tjetër, që mendoj’ une, nëse njêni fëmijë jeton me prindër edhe ôsht n’qat shtëpi, ti... kur vdesin prindërit nuk mundesh, ti tash me e qitë at’ vlla prej shpisë e më thôn qetash me e nda pronën, se ai tanë jetën ka nejt’ e ôsht kujdesë për pridërit ktu. Tash krejt jonë marrëveshjet n’pytje, megjithatë jon’ disa specifika tash n’ditë t’sotit që kërkush me kërkand s’po jeton si që ka qenë rasti edhe me prindërit e mij, që prej ditës së parë kur është martu vllau jem për kundër asaj që ka qên’ veç nji djalë, ka dalë prej ditës së parë ka marrë banesë edhe n’fund normal që edhe qajo pronë ndahet. Tash o’ diçka tjetër, t’gjith po jetojnë vetë, a po? Kërkush me kërkend, po me dashtë me u kujdesë munden tânë me u kujdesë po s’do t’thotë me jetu njani me tjetrin. Ka pasë raste që jetojnë, po mendojë ma përpara me nji shpi, po tash edhe pak ôsht ndrru te dikush, dikush normal edhe standarti edhe ke trashëgu edhe ke fitu vet’ edhe normal qe nji bazë për fillim gjithmonë kur e krijon ki me kqyr me ju bo mas nej t’gjithë fëmijëve njisoj.

FTH: E përmende ma herët që luan shumë rol edukata familjare, a munesh me fol ma specifikisht për qasjen e prindërve t’juaj ndaj juve n’këtë rast?

FB: Po, une po thom n’shtëpi ka qenë pikërisht ajo që prindërit e mij s’kan’ bo kurr’ dallime n’mes gjinive, përkundrazi bilem, bilem ndoshta pse ka qenë situata e tillë gjithmonë na kanë favorizu diqysh si vajza, me pas’ ma teper kujdes d.m.th., që vyjnë me u respektu.

FTH: Kujdes n’çfarë aspekti?

FB: N’gjitha aspektet, edhe vllaun n’anën tjetër e kanë eduku që me qenë të barabartë, që me i respektu motrat. D.m.th., krejt o’ kjo fryma që ndoshta se ka specifika t’ndryshme, te babi jem për shembull kanë qenë katër vllazën edhe nji motër apo te gjyshi jem tre vllazën kanë qenë, gjyshi jem i ka pasë katër djem d.m.th, veç halla jeme vajzë, e u rritë qashtu si mbretnesha gjithmonë ka thôn une jom motra e dhjetë vllazënve edhe gjithmonë qashtu kanë pasë nji respekt t’posaçëm për femrat. Mandej njisoj edhe te une n’shpi përderi sa te mami kanë qenë krejt motra s’kan’ pas vlla, edhe nana jem e ka trashëgu, po ndoshta ka trashëgu pse s’ka pasë vlla edhe atëhere o’ nda krejt n’pjesë t’barabarta hisja d.m.th., edhe pse m’ka vdekë mami 82-3 vjeçare, diqysh nën’dije e kemi pasë me u eduku t’gjithë qashtu që ska dallime e asi. Po edhe kuj- desi ndaj prindërve nuk ôsht si ashtu që vyn mashkulli me u kujdes për prind, të gjithë njisoj e kush t’mundet.

FTH: Perveç asaj pjese që prindërit e juaj ju kanë msu mos me ba dallime edhe që ju kanë msu me e konsideru njani tjetrin t’barabarte, sa i kanë dhanë rëndësi n’anën tjetër edukimit (shkollimit)?

FB: Po që të tret kemi shkollim universitar, të gjithë kemi kry fakull- tete edhe vllau im edhe motra, ajo ka qenë primare ka qenë trashëgimia ma e madhe që gjithmonë na kanë shty: shkollimi, edukimi e vlera mate¬riale s’kan’ pas’ vlerë. Nese e ki edukimin adekuat, nese e ki shkollimin së paku at’her ka vlejt, se tash ka ra çdo vlerë e po m’duket te edukimi universitar e shkollor, u bo si pazar. Që thojnë me bo mos me t’shkelë tramvaji e tramvaj n’Prishtinë s’ka d.m.th., e kryn gjith’qysh e kshtu që ka qenë ajo shumë me rândsi at’her. Kqyre kto krejt kanë ardhë spon- tanisht, tash ma teper po diskutohet, po flitet për kto vlera materiale. Ndoshta fëmijët e mij ma t’ngarkum jon tash n’ditë t’sotit me: ky ka, aj ka, kto e kemi, kto se kemi se që kemi qenë na n’at’ kohë. Te na ka qenë nji mesatare ka qenë nji kohë tjeter, ka qenë nji mesatare për t’gjithë. Me nji rrogë që ke punu apo dy rroga n’shpi ke pasë sigurim shëndetsor, ke pasë me studiju veç a ke qenë i zoti me msu edhe ata që i kan pasë 10 fëmijë t’10-it kanë mujtë me e kry fakulltetin e s’kan pas’ me pagu seme- stra, s’kan pas’ me pagu dentist, shumë ka qenë nji standart i njâjt për t’gjithë tash û’ bo kjo diferenca diçka enorme.

FTH: A mujmë me bisedu pak për rrethin e shoqërisë tane, edhe nese n’atë rreth ke pas rast ku ka ndodhë naj padrejtësi ndaj gjinisë fem- rore? Edhe qysh ndihesh ti për rastet kur gjinia femërore diskriminohet?

FB: A e din qysh, për rrethin tem tash ma specifike. Une po thom, na jemi rritë në nji rreth ku pavarsisht diferencave klasore kemi qen’ të barabartë edhe s’kemi mujt’ d.m.th., nuk e kom ndje unë ato që ôsht si sot me u ndje ma superiore ndaj dikujt, ndaj shokëve ose shoqeve. Une veç muj me thonë që kom qenë fëmij i nji politikani, babi 8 vjet ka qen’ drejtor i Odës Ekonomike, ka qen’ drejtor i bankës, ka qenë kryetar i de- putetve n’at’ kohë, ka qen’ për Kosovë n’federate t’Jugosllavisë kryetar i delegacionit t’Kosovës, po ato biseda neve s’na kan’ ... d.m.th., kom qenë e njejt me t’gjithë shokët e shoqet e mija. S’ka pas qesi diferenca që tash, ktu menjihere e dijnë, je femija i dikujt edhe bjen n’sy e at’her’ ka qen’ si kurgjo, ndoshta s’kom qenë edhe shumë e vet’dijshme edhe si kemi jap randsi se nuk na kanë eduku n’qat’ mënyrë. D.m.th., qajo shkollë, qaj xhimnaz, qaj fakulltet ka pas qasje për t’gjithë t’njejtë. Sa për trashëgimi, une nuk po di, muj me thon që edhe rrethi jem njisoj si une kan marrë trashëgimi, kanë trashëgu se i kanë pasë ndoshta edhe prindërit intelek- tual. Po kom pas raste kur shoqe kan’ pas vllazën që kanë pas shpija n’Taslixhe, e kur ka ardhë puna për trashëgimi nuk kan’ marrë aty kurg- jo.

FTH: Tash si ndiheni për atë pjesë t’shoqnisë t’juaj që nuk kanë pas rastin me marrë kurgjo si trashëgimi? Përderi sa jeni msu e jeni rritë me ni frymë ku gjith’ secili është i barabartë edhe kto ju e keni konsideru si shumë normale.

FB: Edhe m’duket shumë normale. Edhe nuk është normal qe n’momentin që kërkon [pjesën e pasurisë që të takon] prishën mar- rëdhaniet me motrën e vllaun. Qikjo reflektohet te na, në prishje të mar- rëdhanieve familjare. Edhe krejt x raste i kemi marrëdhaniet e prishuna mes vllazënve e motrave pikërisht për ktô. Nese nuk lyp ti je n’rregull n’momentin që lyp at’here prishen marrdhaniet. Une po thom shumë ma lehtë ôsht kur ki shka (çka) me nda e n’momentin kur nuk ki çka me nda krijohen kto probleme. Une po mendoj që deri qetash ka qen’ nji situatë kur s’kan pas’ çka me nda, deri n’kto vite. Tash gjenerata jonë, e prindve tu, e une, e fëmijt e mij. Se prindërit ton’ nuk kan’ kriju naj pasuri t’mad- he. Çka kom nda une, babi jem e ka pas nji banesë t’cilën e ka marrë prej shtetit at’here po viteve ‘90-’95ta Millosheviqi privatizoj. Po ke fati që ke banesë e mirë, banesë n’qendër t’qytetit edhe që i ka hyp vlera. S’ka pas as tokë, babi jem gjith’ jetën as s’ka maru shpi as s’ka bo kurgjo kshtu. Po e kemi nji vikendicë n’Brezovice edhe qet banesë që u privatizu, e mas luftës u shit mas vdekjes t’mamit tem edhe e ndamë.

FTH: Qysh e keni nda?

FB: N’tri pjesë, t’barabarta une, motra edhe vllau.

FTH: E keni shitë atë banesë?

FB: Po e kemi shitë.

FTH: Edhe i keni nda paret.

FB: Po vlerën materiale e kemi nda. E po kto pe thom ôsht shumë normale kur t’mbetet nji trashëgimi mas prindërve ajo mundet me u nda n’pjesë t’barabarta për t’gjithë fëmijët. Sepse n’momentin për shembull t’kish vazhdu vllau jem t’kish jetu aty, pavarsisht që e kisha pas at’ t’dre- jtë e nëse nuk kish pasë aj banesë t’ma hershme nuk mundesh tash me e qitë prej shpisë.

FTH: A mendon që n’ketë rast kish me lindë naj konflikt?

FB: Paj jo, shumë herë nuk lindin konflike.

FTH: Mosmarrëveshje, keqkuptime?

FB: Lindin konfliktet pikërisht për shkak se njeri...si me thanë për shkak të apetiteve, normal. Ka raste për shembull kur djali e trashëgon krejt pasurinë prej prindërve edhe e ka nji pasuri enorme t’prindërve, t’babës konkretisht, edhe tash vjen një vajzë martohet dikun ku nuk ka fare pasuri edhe normal që asi [lindin konfliktet] se edhe ajo o’ fmij i qatij prindi. Pse për shembull edhe ajo mos me pas t’drejtë? Munden me ja kompenzu. Ka raste kur munden me kompenzu e nuk dojnë pikërisht pse është ajo femen ôsht’ shumë nji mentalitet i vshtirë.

FTH: A mendon që praktikat tradicionale ndikojnë n’këtë men- talitet?

FB: Kan me vyjt me kalu edhe nja dy-tri gjenerata për mu bo pak ma open minded [mendje hapur]. Se jon kto sene te shqiptart. Nuk e di a jon veç te na, po jom shqiptare e po foli veç për shqiptarë, se ndoshta ôsht edhe tjetër kund. Se për lindjen e vajzave njejt jon edhe malazezt. Krejt n’Ballkan kur t’ju lindin vajza n’qat moment ta lypin djalë po ôsht ajo java e parë e kshtu që a e din. Ôsht’ temë e ndijshme edhe tash gjitha kto arrihen për mes t’ gjygjit. T’rralla jon rastet që me marrëveshje, kur shkon përmes gjykatave e zgjatet edhe prishen marrëdhaniet edhe lindin konfliktet. Po une po mendoj...që prindërit kan’ faj.

FTH: Po rastet që shkojnë në gjykata a mendon që ndodhin në mes dy mashkujve të familjes apo që femra merr guximin me e paraqite n’gjygj ni lloj t’mosmarrveshjes t’tillë? Me që dihet që shumë femra për hirë të ruajtes së qetësisë familjare nuk i paraqesin rastet e padrejtësive në instanca ligjore.

FB: Kqyre ajo ôsht gabim i tyre pse friksohen me shku. Tash para ligjit ôsht fati që jemi t’barabartë, po jo veç sot se para ligjit ti ke qenë i barabartë edhe para 30 e 40 vjete nuk ôsht ky ligj i sotit, qiky ligj ka qenë edhe para 40 vjete, trashëgimia, ndoshta ôsht ndrru n’at’ aspek- tin... se përpara ka qenë që nëse vdes bashkshorti automatikisht pasur- inë e trashëgon bashkëshortja e mas vdekjes së dy prindërve pasurinë e trashëgojnë fëmijët deri sa tash nuk ôsht pra, nëse vdes njëri prind at’here fëmijët e nana e kanë të drejtën e barabartë. Po prap te na prishën marrëdhaniet aty pa diskutim. Çdo gjë që kalon nëpër gjykatë, aty ma marrëdhaniet familjare definitivisht prishen. Po për at’ arsye mendoj që vyjnë prindërit ktu. Ata kan faj, gjithmonë ata kan faj që ju lajnë prob- leme fëmijëve edhe që nuk i zgjedhin me kohë. Krejt kto jon që prindërit me kohë nuk ju kan’ than djemve që je i barabartë me motrën e me i rregullu kto para vdekjes, testamentin, qekjo i takon atij.

FTH: Kur familja veçon djalin kundrejt vajzës.

FB: Ajo te na ôsht pa diskutim. Po tash pe shoh nji dukuri që po ju kompenzojnë motrave me nji pjesë, përqindje t’vogël a e din sa për nji ngushllim por asesi n’formë t’barabartë me ligj sa i takon. Ja u blejnë nga nji banesë, ata që kanë ma shumë, normal. Unë po thom gjithmonë kur ki çka me nda ôsht ma leht.

FTH: E nese ka pasuri shumë, shumë të madhe a mendon qe mun¬det edhe aty me ekzistu barazia apo me lindë mosmarrëveshje më të mëdha?

FB: Ajo n’pjesë t’barabartë s’ka diskutim që nuk ndahet. Shumë t’rrallë jon ata që e ndajn’ n’pjesë të barabrta. Aty vyjnë vet’dija e njeriut e vyjn shumë me u emancipu e para t’gjithave me ja nisë gjith kush prej vetes.

FTH: A e konsideroni veten me fat që keni lindë në një familje të tillë?

FB: Pa dyshim që po. Në nji, kom qenë me fat që kom lindë në nji familje t’tillë e që i kom pas ata prindër që na kanë eduku n’qatë mënyrë edhe kom qenë me fat që jonë kriju rrethana t’tilla e që prej fillimit ka qenë nji situatë jo konfiktuoze. Gjithsesi une po thom që trashegimi duhet me pas edhe femrat. Normal fëmijët se edhe ti je fëmij i dikujt, kerkush nuk e ka zgjedhe gjininë n’t’cilën ka lindë. Mirëpo ekziston edhe ajo puna që ti edhe nese e ki nji vlla e nesë vllau yt jeton me prind, prindërit vyjnë me thanë që pjesën teme përshembull t’tashëgimisë ja jepi qatij që ka jetu me ty e pjesa tjetër ndahet n’katër-pesë pjesë per nanën edhe tre femijë. E qat pjesë që je kujdes me favorizu. Mundesh me e favorizu qato që ka qenë ma i kujdesshëm. Ka qenë ni periudhë e pa përshtatshme për prindërit e mij. Se ata kan punu 40 e disa vjet edhe n’fund kan’ mbetë pa pensione, kjo nji periudhë që kan’ mbet 20-25 vjet pa pensione d.m.th., prej viteve 90-ta kur i kanë pasë do rroga shumë t’mira ato kontribute pensionale mbetën n’Serbi e mos ti hyjmë k’saj teme. Kjo ôsht temë shumë e ndijshme, ka shumë specifika për rrethin tonë ôsht shumë e papranushme për momentin.

FTH: E papranushme n’çfarë aspekti?

FB: Po për me u nda pasuria n’mënyrë t’barabarte n’mes mash- kujve edhe femrave. Bilem nuk dojn’ me e diskutu kshtu se ôsht si tabu temë nëpër fshatëra për deri sa n’qytete ôsht diçka tjetër.

FTH: Ktu po du me ndërhy. N’fshatëra dihet që niveli arsimor i femrave është dukshëm ma i dobët edhe femrat janë shumë ma t’diskriminuara. Ta ndërlidhim me rastet e mosmarrveshjeve në ndarjen e pasurisë dhe dorëzimin e këtyre problemeve para ligjit. A mendon që edukimi/arsimimi luan rol në ngritjen e vetëdijsimit tek femrat në mënyrë që ato t’i kërkojnë të drejtat e tyre mbi pronën? Dhe a mendon që këtu qëndron problemi që sidomos në vendet rurale kjo ende konsidero- het si tabu temë?

FB: Pa dyshim që edukimi ôsht numër një. N’fshat nji femër pa shkollim, pa arsimim jo që nuk e ka guximin ajo ndoshta nuk i din as t’drejtat e veta. Se ajo qaq e shtypun ôsht sa që ato në nën vet’dije e kanë bindë që ajo kurfar t’drejta nuk ka. N’momentin që martohet deri vonë e kanë konsideru si mall e as si njeri për person nuk e konsidero- jnë. N’qytet ôsht diçka tjetër, shumë po m’pëlqen që po e sensibilizojnë kët’ temë qeshtu edhe vyjnë sa ma tepër jo vetëm ju që po boni projekte po edhe nëpër media po i ndëgjoj po ka edhe emisione t’posaçme me e ngritë vet’dijën e femrave edhe t’drejtave t’tyne.

FTH: A mundesh me bisedu pak për rrethin e ngushtë familjar me t’cilin jeton tash? Për fëmijët e juaj?

FB: Mbasi m’pyte une t’thom që une e kom nji djalë edhe dy vaj- za se gjithmonë kur t’m’pytë dikush përshembull sa fëmijë i ki? Unë ju thom tre fëmijë e nese i intereson dikujt bash gjinia masnej ju tregoj se mas pari ôsht me randësi që une i kom tre fëmijë. Interesant me e cekë ôsht diferenca e moshës n’mes t’femijëve t’mij: jan’ si une me vllaun e motrën. Vajza e vogel me vllaun e vet i kan 10 vjet diferencë edhe vajzat n’mes veti si une me motrën tem’ 5-6 vjet diferencë. Kshtu që po mun- dohna ato çka m’kanë eduku prindërit e mij me e përcjellë. Shumë jom e knaqun me mbrri me ju ofru aq fëmijëve t’mij sa m’kanë ofru ata mu. Se po ndrrohen kohërat e po vijnë kohëra shumë ma t’vështira, se kemi mendu që kan me ardhë koh’ra shumë ma t’lehta që me ju eduku e me ju rritë. Tash për momentin te na tash ma shumë ôsht vështirsu për nji pjesë t’popullatës.

Kshtu që Fjolla unë po t’thom që e kom pas fatin, ndoshta pak e kom pas fatin se thotë burri jem që kom pas fat po unë thom jo unë kom qenë e meçme që kom lyp ksi bashkëshorti d.m.th., as kjo nuk ôsht punë fati po gjithmonë n’jetë ki me e gjetë ata çka e lypë edhe n’jetë e ki moton: Respekto vetën nëse don të t’respektojnë të tjerët. Nese ti nuk e respekon vetën harroje që ka me t’respektu dikush tjetër. Mbaje unin tënd.

FTH: Ky ke nji mesaxh përmbyllës shumë i mirë.

FB: Unë me kët’ mesazh kom ecë vetë nëpër jetë. Mas pari e kom respektu vetën kur e kom respektu vetën t’tjerët t’m’respektojnë. Nëse lejon që të tjerët me t’nëpërkamb edhe të tjerët me vendos për fatin tënd, të tjerët me diskutu për ty at’here qetu lindin ato problemet.

FTH: E patëm nji bisedë shumë t’mirë bashkë. Faleminderit që keni pranu.

FB: Po m’vjen mirë, hiç s’ka problem. Unë me t’vërtetë jom e hapun, po mendoj kshtu, nuk kom barriera. Bilem kom qef’ me u sensibilizu sa ma tepër kjo temë atëhere i kishim liru edhe gjykatat tona me u marrë me do çështje shumë ma madhore e shumë ma me rëndësi se që merren me gjana thelbsore t’cilat dihen. Kjo ôsht matematikë e thjeshtë, kjo është matematikë elementare e klasës t’parë. Veç vyjnë me ju ngulitë njerzve n’kry edhe ngritet vetëdija.

FTH: Faleminderit edhe një herë.

FB: Faleminderit Fjollë edhe taman mu kry edhe orari i punës e nuk t’pyta as për kafe as për kurgjo.

FTH: Nuk ka aspak problem.

FB: Çdo t’mirë e mirëupafshim.

FTH: Ditën e mirë, kalofshit mirë.