Jakup Berisha

Intervistuar nga: Andoneta Selimi

Edhe në “Dritë” kam qenë edhe trajner, por edhe në “Cervena Xvezdë” nja dy vjet e gjysmë trajner. K’shtu qi jam marrë... jam

0:00
0:00

Të dhënat e intervistes
Data e intervistës

22.01.2018

Lokacioni i intervistës

Gjilan

Vendi i lindjës

Gjilan

Tranksriptimi

AS: Jemi k’tu me zot’ri Jakup Berishën, tedhetë e ni [81] vjeçar, me t’cilin do ta bëjmë intervistën. Zotëri Jakup, a po na tregon diçka për jetën tâne prej kur ke lindë e deri tash, n’moshën tedhetë e ni [81] vjeçare?

JB: Ju falemnderit për k’të bisedë. Më vjen mirë, edhe çka mundem, çka mbaj në mend do t’mundohem… do t’mundohem me ju dhânë të dhënat qi juve ju duhen. Pra, jam i lindur në Gjilan, me gjashmdhetë [16] janar 1937. Si f’mi... si f’mi kam jetu në nji lagje, quhet Begler mahallë, lagje e Gjilanit është. Edhe... shkollimin edhe fillor por edhe të mesmën, pjesë-pjesë e kam kry. Filloren e kam kry në Gjilan, ndërsa shkollën e mesme në ni pjesë në Gjilan, ndërsa pjesën përfundimtare në Prishtinë. Shkollën normale e kam kry në vitin 1956. Dhe menjiherë jam pun’su si pun’tor i arsimit në Gjilan dhe prej vitit pesthetë e gjashtë [‘56], me disa ndërprerje; jo, ushtar kom qenë... jo, pak kom qenë edhe diku tjetër, me një fshat në Mitrovicë, po kryesisht në Gjilan kam punu. Dhe ashtu pa ndërprerje, prej vitit 1963 deri në vitin 1997 në shkollën fillore “Musa Zajmi” kam punu, kam qenë pun’tor i arsimit. Në vitin nadhetë e shtatë [‘97] jam pensionu dhe vazhdoj pensionimin. Jam marrë... jam marrë... edhe me sport jam marrë, kryesisht me futboll. Kam lujtë për ni ekip të Gjilanit që quhet – ôsht qujtë në gjuhën serbe, sllave, “Cërvena xvezda”. At’herë ka ekzistu vetëm ai ekip, mandej më vonë kanë lindë disa ekipe tjera, për shembull është klubi futbollistik “Drita”. Edhe në “Dritë” kam qenë edhe trajner, por edhe në “Cervena Xvezdë” nja dy vjet e gjysmë trajner. K’shtu qi jam marrë... jam marrë me sport, me futboll. Tash e kam jetën e pensionistit. Para nizet e ni [21] vjete jam pensiou, e g’zoj. Dëshiroj me të gjithë të tjerët me e g’zu (qesh) pensionin. Kam f’mi, katër [4] f’mi: dy [2] vajza; [2] dy djem. Mirë qëndrojnë të gjithë, kam mbesa, kam nipa. Bile mbesat, mbesat  dhe nipat i kam të... i kam pasë të vegjël por tash po rriten vazhdimisht... edhe hobi im – dëshira ime, ka qenë me i përcjellë. I kam përcjellë n’shkollë me dëshirë, me plot vullnet, me k’naqësi. E kam tash ni nip në parashkollorë është k’tu në Gjilan, me k’naqësi e dërgoj në shkollë dhe e marr, e marr e bi në shtëpi. Kam për të thanë hala por më pytni më mirë, m’i nxirrni fjalët.

AS: A po na tregon për jetën tane si m’sus, gjatë k’tyne tanë viteve qi ke punu... diçka çka mban mend? A t’mungon ajo kohë?

JB: Për shembull dy [2]. Po. Nja dy momente tash qi po m’binë në mend, nja dy momente mundem me i përmendë, janë karakteristike. Për shembull në shkollën – tash është “Thimi Mitko” – u pata pun’su në vitin pezdhetë e gjashtë [‘56], edhe ka pasë, kolektivi ka qenë i përzier: edhe shqiptarët edhe serbët kanë punu, edhe drejtoria ka qenë e përbashkët. Drejtor ka qenë një i moshuar, Daudi Neshiq quhet, gjilanas. Edhe, tash, e bënin atë orarin, edhe i ndanin orët: kush çfarë orë me marrë... veç unë kur kam ardhë, kam qëllu, kam hasë në disa arsimtarë qi... ai kanë qenë serb dhe ju kanë dhënë m’sim paraleleve, nxënësve shqiptarë. Edhe tash ishte në pytje çfarë lënde me marrë unë, e çfarë lënde ndonji arsimtar sërb me dhanë në paralelet shqipe. Mu më takoi, më takoi... propozimi ishte i drejtorit: Edukatë Fizike, disa orë të Edukatës Fizike me i dhânë unë, edhe pse i kisha disa landë tjera, n’klasat e larta t’shkollës fillore, klasat e larta... at’herë kuadri ka qenë, ka qenë i mangët; kuadri, sidomos n’paralelet shqipe, punonin edhe individë të cilët nuk e kanë pasë t’krymë shkollën e lartë. Për shembull, unë me shkollë t’mesme kam dhënë m’sim klasën, në klasët e larta të... n’atë shkollë n’fillore. Edhe erdh momenti çfarë lënde me dhënë, lëndë plot’suse pak: disa orë t’Edukatës Fizike. E, drejtori m’propozoi mu në paralelet serbe me dhânë m’sim, Edukatën Fizike me dhânë... e, ndërsa disa  lëndë tjera, për shembull gjuhën frênge, gjeografi, histori dhe të tjerat, me dhënë ndonji, ndonji i përkat’sisë sërbe. Edhe ashtu gadi, gadi u bâ ashtu, por intervenoi ni... ndërhyni ni zëvendës-drejtor ishte, ai ka qenë... nuk ia kam harru emrin: Muharrem Ymeraj. Ymeraj... e kam pasë njoftë atê, që në normale e kam njoftë edhe ai ndërhyri. Edhe, tha, “Mirë” tha, “pse lëndët në gjuhën serbo- kroate ipën te serbët, lëndët në gjuhën shqipe do t’ipen... përzirje do t’kemi, do t’kemi  kombinime... njer’z qi’ po propozoni”, për mu qi m’propozoi me dhënë Edukatë Fizike n’paralelet sërbe. Por biseda ka qenë pak ma e gjatë se ishte fjala me dhënë… me i dhënë ato lëndët shkencore, me i dhënë ndonji serb, arsimtar serb e ndërsa unë Edukatën Fizike me dhënë n’paralelet sërbe. Edhe ai drejtori Draguti Neshiq, ai tash po lavd’rohet, po thotë “Qe çfarë... në çfarë shkalle kemi mb’rri: serbi te shqiptarët me dhânë m’sim edhe shqiptari me dhënë m’sim te serbët. E dikur...” tha, ai tash ndërhyri ky zëvendës-drejtori Muharrem... Muharrem Ymeraj, ai tha, “po” tha, “është ashtu, por...” tha, “shiptari jep m’sim në gjuhën... shprehet në gjuhën e nxënsve, ndërsa sërbi qi jep m’sim nuk shprehet në gjuhën e nxënsve, domethënë dallim, dallim ka”, edhe aty pak si duket u prek drejtori serb, u prek. Edhe, nejse, u kry, u kry, por unë... tash unë i mora lëndët në paralelet shqipe, ka qenë ni lëndë, për shembull ka qenë, jo Histori s’ka qenë, po’ nji lëndë tjetër: Gjeografi-Histori, por kombinoheshin ato. Edhe Gjuhën, nji lëndë tjetër – i mora nja dy-tri lëndë në gjuhën shqipe te paralelet shqipe dhe nuk u bë ajo ndarja me shku serbi me dhënë m’sim në paralelet... në paralelet shqipe, jo. Unë i mora, mirëpo, mirëpo pak më vonë, pas nja... ndoshta ma tepër se... ma tepër se nji [1] muj nuk ka pasë, atë zëvendës-drejtor më nuk e pashë. Çka u bë me të nuk di, nuk di. Edhe sipas, sipas logjikës time ai si duket... si duket nuk i pëlqeu drejtorit kur tha se ndryshe është shqiptari me dhënë m’sim te serbët se e flet gjuhën e nxënsve, shqiptari flet në gjuhën e nxënsve; a ndërsa serbi nuk flet në gjuhën e nxënsve por flet në gjuhën e vet – aty ishte dallimi. Si duket u prek drejtori, sigurisht n’komitet a dikund e ka paraqitë këtë rast edhe tash mas nja ni [1] muji drejtorin – zevendës-drejtorin më nuk e pashë. Domethanë ôsht’ largu, ôsht’ largu, e ka largu... ndoshta organet, e kanë largu organet e at’hershme. 

Ka qenë kohë shumë e vështirë, ka qenë. Kohë qi për pak përgjigjeshe, sidomos n’baza nacionale. Edhe ni rast tjetër e di, ni nxënës e kom pasë, Muharrem Ibrahimi, është... dëshmor është, edhe një rrugë është k’tu “Muharrem Ibrahimi”, në këtë fshatin mbi Bresalc u vra, u vra gjatë... gjatë...

AS: Fshati Zhegovc?

JB: Zhegovs, në Zhegovc u vra aty. Është i njoftur ai djalë, kisha nxënës, e kisha në klasën e parë fillore. Shumë i ri ka qenë, shumë mu duk’ke që... që është i papjekur, mirëpo ishte, domethanë, ishte në klasë të parë, në klasën e parë... Unë si m’sus lexova, lexova, e kuptova se ai është shumë i ri. Shumë i... domethanë jo aq i pjekur për me... për me qenë në klasën e parë. Edhe m’u duk, m’u duk qi do t’jetë e vështirë, me e kalu. At’herë ka ngelë nxën’si, i kemi ngelë, m’susi  i ka ngelë nxënsit, tre-katër, pesë [3-4-5]... sa, sa... në bazë të, në bazë të cil’sisë pra. Edhe atë, atë nxënës e lexova, e kuptova se ai do t’jetë, do t’jetë vështirë me e përcjellë në klasën e dytë. Edhe m’u duk qi do të ishtë më mirë me e përsëritë ai klasën mir’po... mir’po e lashë me bisedu me ni m’sus, Reshat Shaqiri, ka qenë i njohur ni m’sus, ‘Reshat Hoxha’ thirrej edhe ai ishte i kolektivit tonë. E lashë me bisedu, me zhvillu ni bisedë, me ja tregu rastin, edhe ai më propozoi... më propozoi: “ma bjen atë n’xënsin pak nja disa minuta të bisedoj me të, edhe mandej të propozoj çka me bë: me e përsëritë vitin, apo jo”. Edhe ai e murr djalin, bisedoi me ni zyre, qi ishte veç ajo zyrja, bisedoi edhe m’tha, “Jakup, mos u ngut, kaloje djalin, kaloje, le t’i vazhdon, le ta vazhdon m’simin n’klasën e dytë, le t’përcillet domethanë n’klasën e dytë, e mandej shiqon shka do t’bëjsh”. Unë me t’vërtetë e ndigjova m’susin Reshat edhe e përcjelli atë djalin, e përcjelli atë djalin, me nota pozitive, për me i vazhdu, për me vazhdu klasën e dytë. Edhe në vjeshtë ai djalë erdh, punova, isha mjaft kurioz me ditë se me t’vërtetë a është halâ, a i ka ato kualitetet qi mundet me vazhdu n’klasën e dytë. Isha kurioz, isha, edhe ai nxënës, për çdo ditë gadi mu duk’ke qi po përmir’sohet edhe mu duk’ke qi po përparon. Në klasën e dytë, në fund të klasës dytë, aj nxënës ishte i shkëlqyshëm.

Edhe më vonë vazhdimisht ka qenë i shkëlqyeshëm, pra k’tu e pashë se si mundet m’suesi me gabu. Sikur ta kisha lënë me përsëritë, me siguri kisha bë gabim, por qe, fati, fati që bisedova me m’suesin Reshat e qi m’propozoi m’susesi Reshat, vazhdoje punën, le ta vazhdojnë punën, mos me e ngelë nxën’sin pra, edhe k’shtu mirë, mirë doli. E, atë moment nuk e harroj... a djali i shkëlqyshëm, shumë inteligjent. Ma vonë, vazhdimisht lente përshtypje qi shumë i pjekur ishte. K’to dy momente i mbaj në mend...

AS: Sa vite keni punu n’shkollën “Thimi Mitko”?

JB: Në “Thimi Mitko” pak kam punu, nja tri vite n’“Thimi Mitko”, por at’herë nuk ô qujtë “Thimi Mitko”.

AS: Si e ka pasë emrin at’herë?

JB: At’herë... as “Vuk Karagjiq” jo, as Vuk Karagjiq – jo. “Shkolla fillore e parë” – “Shkolla e Parë Fillore” – ashtu quhej, ashtu quhej. Ekzistonte edhe Shkolla e Dytë Fillore, ishte n’katin e parë, dy kat’she ka qenë ajo, aj objekti i shkollës, e n’katin e parë punonte Shkolla e Parë, n’katin e dytë Shkolla e Dytë. Më vonë, në vitet pezdhetë e nânë [‘59]...

AS: Ju keni punu te Shkolla e Parë?

JB: Te Shkolla e Parë kum punu. Më vonë, në vitin, sak’tsisht në vitin gjashdhetë [‘60] m’doket – ose pestenandë [‘59] ose gjashdhetë [‘60], at’herë u emërtuan shkollat. Shkolla ku unë kam punu, Shkolla e Parë u emërtu “Vuk Karagjiq”, ndërsa shkolla e dytë kaloj prei atij lokalitetit në qendër t’qytetit qi ka qenë, kaloi në ni shkollë që tash... qi është... quhet shkolla “Musa Zajmi”, edhe prej at’herit shkolla është emërtuar “Musa Zajmi”. Në “Musa Zajmi” kam punu shumë, prej vitit gjazhdhetë e tre [‘63], pa ndërpre, deri në vitin... deri ne pension pra, deri në vitin nandhetë e shtatë [‘97], tridhetë e katër [34] vite kam përvojë vetëm në shkollën “Musa Zajmi”.  

AS: Prej cilës je ndâ ma i k’naqun?

JB: “Musa Zajmi” (qesh). “Musa Zajmi” ka qenë nji kolektiv i mirë, i shëndoshë, por kemi pasë nji periudhë... ka qenë ni periudhë e vështirë, ka qenë. Kemi pasë vështir’si, kemi pasë n’baza nacionale. Për shembull, kolektivi ka qenë i përzier me shqiptarë, me sërbë, ka pasë padrejt’sina. Mu m’kujtohen, për shembull p’e zômë rast, kam pasë nxënës, katërdhetë e tre [43] nxënës kanë qenë, dyzet e tre [43] nxënës i kam pasë në paralele. Ndërsa te serbët pak më ndryshe ka qenë... më ndryshe. Ka pasë paralele me shtatmdhjetë [17] nxënës, me nizet [20] nxënës, edhe shiheshin ato... fshiheshin ato padrejt’sitë, por nganjiherë edhe nuk kishin forcë, nuk kishin forcë me i luftu ato padrejt’sina. Mandej erdh ni periudhë e vitit 1966 kur, n’qoftë se keni ndigju, ka qenë ni person politik i njohur, Rankoviq. Aleksandër Rankoviq, ai ka pasë, ka pasë edhe padrejt’sina ka pasë ndaj popullatës shqiptare, jo vetëm n’Kosovë por ndoshta edhe në trojet tjera. Mir’po, kuptohej qi ka pasë padrejt’sina mjaft, k’shtu qi në shkollën “Musa Zajmi” kemi qenë një kolektiv i bashkum, ni kolektiv mjaft i shëndoshë, i pjekur edhe që i shifshim, i shifshim ato padrejt’sina. Dikur edhe fillun me i shfaqë ato padrejt’sina, k’shtu qi kompaktë kemi qenë. Mbledhjet, kur i mbajshim mbledhjet, ka pasë dhe ngatrresa mes kolektivit të shqiptar’ve edhe kolektivit të serb’ve. Ka pasë padrej’tsina, dikushi edhe p’sonte, ka pasë, për shembull ka qenë ni periudhë kah vitet 1962, disa mësus u larguan, i largoi... i largoi shoq’ria, i largoi. 

AS: Mësues serbë apo...?

JB: Jo valla, shqiptarë ma tepër. Për shembull Ramadan Agushi, e di, ka qenë i largum prej arsimit, nji i Perlepnicës ka qenë, ni m’sues Fehmi… Salihu, i larguar ka qenë, i largum si “i papërshtatshëm”, at’herë ka qenë ajo fjalia shumë, shumë famëkeqe “I përshtashëm për arsim” edhe e largojshin, shumë lehtë e largojshin prej...

AS: Për çfarë arsye e kanë konsideru si t’papërshtatshëm?

JB: Paj, nacionalist. Shumë lehtë, shumë lehtë e emërtojshin atë fjalë ‘naconalist’; ‘i papërshtatshëm’, për shembull, k’to dy raste i di, k’to dy raste... ka pasë, po’ m’duket, edhe Ali Huruglica, ôsht nji emër i njohur, edhe ai, edhe ai si duket, po’ s’jam i sigurt, kam harru tash. A ndërsa n’kohë të fundit, në vitin tetëdhetë e ni [‘81], kur ishin ato ngjarjet e studentëve t’Prishtinës, t’Kosovës pra, p’soi nji punt’or i jonë i arsimit, p’soi, Xhevat... qè, ja harrova mbiemnin, Xhevat... ôsht i njohur, i anës së Preshevës është. E, ai u burgos, u burgos, edhe në burg me siguri ka pasë vujtje shumë, shumë vujtje ka pasë. Doli prej burgut brenda disa viteve, e murr ni s’mundje t’rândë, dhe në vitin nandhetë e nji [‘91] vdiq. Xhevat Ajvazi: po, po – Xhevat Ajvazi – ai’ p’soi keq. K’shtu qi, do periudha të vështira kanë qenë, mir’po tash më ndryshe, më ndryshe. Ndodhën k’to qi ndodhën t’vitit nandhetë e nandë, edhe tash duhemi me u mundu me qenë të drejtë, të drejtë me qenë, edhe me udh’heqë mirë. 

AS: A keni qenë më shumë m’sues serbë at’herë apo ma shumë shqiptarë? 

JB: Ka pasë, ka pasë serbë mjaft , mjaft ka pasë... ndoshta paralel kanë qenë.

AS: Paralel, a?

JB: A nxënës ka pasë ma pak serbë; nxënës shqiptarë ka pasë ma tepër. Qè, unë e tregova atë rastin n’paralelen time, kam udh’heqë me nxënës, dyzet e tre [‘43] nxënës i kam pasë, ndërsa te serbët nuk ka ndodhë ajo. Ka ndodhë n’qoftë se ka pasë mbi tridhetë [30] – afër dyzet [40] nxënës – i kanë nda në dy [2] paralele edhe ôsht’ fitu ni [1] vend  i punës. Ato... ato kanë qenë, kanë qenë, prezente kanë qenë. Urdhëro, pytëm! (qesh) Pytëm se s’... nuk po m’bje’ n’mend meniherë.

AS: N’cilën kohë kanë fillu me u largu serbët nga... prej shkollave?

JB: Prej shkollës tonë, për shembull, prej “Musa Zajmit” u largun serbët në vitin 1991, u larguan. U larguan sidomos prej asaj periudhës kur u bë helmimi i nxënsve. Helmimi ka qenë në vitin nandhetë [‘90] – nimi e nanqind e nandhetë [1990]. Helmimi... helmimi masovik ka qenë n’tanë...

AS: Napër shkolla. 

JB: N’tanë Kosovën, n’tërë Kosovën, po edhe te ne ka... edhe te na ka pasë, ashtu. E ata u larguan, u larguan, erdhën puntor’të e arsimit, erdhën nxënësit, erdhën të “Thimi Mitkos”, erdhën... kemi punu ni kohë, ni kohë t’gjatë kemi punu bashkë dy kolektive. Dy shkolla kanë punu në ndërtesën, në objektin e shkollës “Musa Zajmi”. Eh po, ni periudhë e keqe ka qenë, ni periudhë e vështirë për shqiptarë. Mbyllja e shkollave, megjith’se shkollat fillore... e pat nji strategji Serbia at’herë, nuk i mbylli krejt shkollat fillore, por ato të mesmet po, u mbyllën. Univerziteti u mbyll... periudhë e vështirë ka qenë.

AS: Sa landë i keni pasë gjithsej at’herë, n’atë kohë?

JB: Po’ n’atë kohë kanë qenë për shembull... n’shkollën fillore kanë qenë, po e zamë: Gjuhë.

AS: Edhe a kanë qenë shumica n’gjuhën shqipe apo serbe?

JB: Ka pasë raste ku ma tepër ka pasë serbë të cilët kanë dhânë m’sim te paralelet shqipe, por tani gradualisht, dalëngadalë dilnin kuadro. Kuadro, kuadrot shqiptare përparonin. Edhe n’kohë t’fundit, për shembull, n’kohë t’fundit krejt landët kanë qenë të përfaq’suara prej, prej... shqiptar’ve. Shqip, shqiptari shqip ka dhanë. Kur kam qenë nxënës, tash pasi ma përkujtove k’tê, nxënës... gjimnazi ka ekzistu përpara. Por vitet... vitin pezdhetë e nji [‘51] për shembull – nimi  e nanqin e pezdhetë e nji [1951], u hap gjimnazi i parë shqiptar në Gjilan. 

AS: Ka qenë gjimnaz i përgjithshëm?

JB: Gjimnaz i përgjithshëm, por kolektivi i ndarë ka qenë. Në vitin pezdhetë e nji [‘51], e di në ni objekt kemi qenë, në ni objekt, por drejtoritë veç a veç kanë qenë: shqiptarët veç kanë qenë, drejtoria serbe veç ka qenë. Më kujtohet, drejtor i parë i gjimnazit – i gjimnazit shqiptar, ka qenë Gurbi Shehu, viti  pezdhetë e nji [‘51], pezdhetë e dy [‘52], viti shkollor 1951-52, kanë qenë shqiptarë, arsimtarë shqiptarë. Por dalëngadalë më vonë filloi politika e at’herit, fillun me bë edhe padrejt’sina, me bë. Për shembull, niher tentunë me e mbyllë. E kreva klasën e katërt – ashtu ishte sistemi shkollor at’herë: kur e kryshe klasën e katërt fillore, kur e kryshe, meniherë kalojshe në klasën e parë gjimnaz, ashtu sistemi shkollor ka qenë. Klasa e parë, sikur tash klasa e pestë fillore, edhe mbrrishe deri në klasën e tretë gjimnaz, ose tash: klasa e shtatë fillore. Pas përfundimit të klasës së tretë gjimnaz, ju nënshtroheshe provimeve gjysmaturë, i thojshin ‘gjysmaturë’. E, gjysmaturen e kam pasë t’kryn k’tu edhe nuk ka pasë shkollë ma tepër, ma tepër s’ka pasë, e në vitin pezdhetë e nji [‘51] që u hap gjimnazi, ‘gjimnazi i naltë’ i thoshin – ‘gjimnazi shqiptar i naltë’: prej klasës katër, deri në klasën e tetë, at’herë ishte matura. Kur e kryjshe klasën e tetë gjimnaz, hyshe, i hyshe  provimeve të maturës, edhe e kryshe shkollën e mesme. Qi mos të largohemi prej temës, në vitin, pra, pezdhetë e nji [‘51] u hap gjimnazi i parë shqiptar; Gurbi Shehi ka qenë drejtor, drejtor i shkollës.

AS: Viti 1951, edhe ju e keni fillu, a po?

JB: Pezdhetë e nji [‘51], po, Gjimnazin shqiptar. Kemi qenë katërmbëdhetë [14] nxënës, katërmdhetë nxënës ashtu, s’kem pasë ma tepër. Dy vajza kanë qenë: gjithsej dy vajza.

AS: A e kanë vazhdu ato vajzat?

JB: E kanë vazhdu edhe më tutje.

AS: Deri n’fund?

JB: Deri në fund. Deri në fund e kanë vazhdu. Por ni herë tentim, pas kryerjes klasës katër, domethanë nji vit punun, punoi gjimnazi, e tentun... tentoi komiteti at’herit me e mbyllë se “kuadri nuk ôsht’ i kualifikuar” – si arsyetim. Mir’po pat reagime ,pat, edhe popullsia reagoi shumë edhe vazhdun... vazhdoi edhe klasa e pestë gjimnaz. Klasa e pestë gjimnaz; klasa e gjashtë gjimnaz... u kry klasa e gjashtë, u burgosën nja dy arsimtarë, i di: Enver Dukagjini, e burgosën Enver Dukagjinin, e  burgosën edhe Ali Bajramin, Gjuhën Shqipe e dhôke, jepte, ai Ali Bajrami, i Rahovecit ishte. E k’shtu qi u dob’su kolektivi... 

AS: Për çfarë arsye e burgosën?

JB: Arsyet i ka ditë komiteti... komiteti i ka ditë ato arsyet. At’herë shumë lehtë, shumë lehtë i kanë... ju kanë gjetë arsyetimin për me mujtë me i përjashtu prej proçesit m’simor ose edhe me i burgosë. Për shembull, Enver Dukagjinin, e di, ai ka qenë, paska qenë student kah vitet pezdhetë e nji, pezdhetë e dy [’51-52]...

AS: K’tu në Gjilan?

JB: Edhe ka kundërshtu.... Jo – student, student, në Beograd ka qenë student. I Prizrenit ka qenë edhe ka kundërshtu, ka kundërshtru diçka, edhe pushteti i at’hershëm e ka mbajtën mend. E kanë pasë të shënum emnin e tij edhe janë mundu me gjetë diçka, edhe e patën burgosë në... na ishim në klasën e pestë gjimnaz, në nëndor, në nëndor të vitit pezdhetë e tre [‘53] u burgos; edhe lëndët e tij, qi i ka dhânë – ka dhânë m’sim k’tu Gjeografi, Histori ka dhanë – lëndët e tij, i zëvend’soi ni serb, ni serb i Vranjes ka qenë. Edhe Gjeografinë, edhe Historinë... Shqip më vonë, pak më vonë, në pranverë të vitit pestekatër [‘54] u burgos Ali Bajrami, e burgosën Ali Bajramin edhe Gjuha Shqipe mbet... nuk mbajshim m’sim. Nuk e kishim t’përfaqsuar Gjuhën Shqipe. K’to kanë qenë ato, synimet e pushtetit at’hershëm me pengu arsimimin e popullatës, kombit shqiptar. Mandej, kur u kry klasa e gjashtë gjimnaz, u mbyll, u mbyll gjimnazi. Pauzë ka pasë ni [1] vjet, mandej n’vitin tjetër veç filloi, filloi, vazhdoi punën, po’ unë at’herë kam qenë nxënës në shkollën normale. Në shkollën normale... u regjistrova në shkollën normale edhe e kreva.

AS: Shkollën normale e ke përfundu në...?

JB:  Në Prishtinë. Në Prishtinë. 

AS: Sa vite ka zgjatë?

JB: Dy... Ka qenë katër vjeçare shkolla, por unë e kreva klasën e gjashtë gjimnaz k’tu, u regjistrova në klasën e tretë normale. I dhashë disa provime, ‘diferenciale’ quheshin ato, edhe m’pranun. M’pranun, por nuk kemi qenë shumë, nja tre-katër nxënës. Prej gjimnazit të Gjilanit shkum atje, katër vetë [4] krejt kemi qenë, të tjerët u shpërndanë, disa mbetën edhe pa e vazhdu shkollimin. K’shtu qi ni kohë e keqe ka qenë, kohë e vështirë.

AS: Në cilin vit e keni përfundu shkollën normale?

JB: N’vitin pezdhetë e gjashtë, 1956.

AS: Mandej ke hy n’punë menjëherë, apo...?

JB: Menjëherë jam pun’su.

AS: Mas sa viteve?

JB: Menjihere jam pun’su, në vjeshtë të vitit pezdhetë e gjashtë [‘56] jam pun’su në shkollën e parë k’tu, fillore.

AS: Çfarë kritere ôsht’ dashtë me pasë për me hy n’punë?

JB: Për me hy n’punë, me pasë t’krymë shkollën e mesme, shkollën e mesme,  por kryesisht ka qenë, për shembull, si [kriter], me pasë t’kryme normalen. Përpar’si kanë pasë ata të cilët e kanë pasë të krymë shkollën normale. Qè, edhe më n’detale po ju tregoj. Klasën e fundit të normales e kom pasë t’krymë në Prishtinë, klasën e fundit në vitin pezdhetë e gjashtë [‘56]. A, ndërsa provimin e kryerjes së shkollës normale nuk e kum pasë atë vit, një vit më vonë. Domethanë k’tu kur kam ardhë në Gjilan, nuk e kom pasë t’krymë normalen, por m’kanë pranu. M’pranun se kuadri ka qenë i mangët i shqiptarëve, edhe menjiherë disa lëndë i kam dhânë... nja dy-tri [2-3] lândë i kam dhënë m’sim.

AS: Cilat kanë qenë ato?

JB: Gjeografi-Histori, Frëngjisht. Edhe kam vazhdu disa vite. Nja dy vite [2] kam vazhdu, tre [3] vjet, tre vejt kam vazhdu, kam punu. Pas nji viti unë veç u kualifikova. I dhashë provimet e maturës, edhe përfundimisht, domethanë vitin pezdhetë e gjashtë [‘56] e kom  kry klasën e fundit, vitin e fundit të shkollës normale; maturën – vetëm ni vit më vonë, pezdhetë e shtatën [‘57]. Kuadri ka qenë i mangët at’here, kuadri shqiptar, por gradualisht, gradualisht dilnin kuadrot. K’shtu qi dalëngadalë, edhe pse me plot padrejt’sina, me plot vështirësina, kombi shqiptar shkonte përpara. Pengesa ka pasë por vullneti, guximi, kanë ekzistu te kombi shqiptar, edhe vazhdimisht dilnin kuadrot, një vit më vonë, pasi kreva shkollën normale, në vitin 1957. K’shtu qi dikur, dikur edhe  mbërrimë me e pasë universitetin. S’ka qenë, s’ka qenë punë e vogël në vitin... ju me siguri e dini, vitin nimi e nanqind e shtaddhetë [1970] u hap fakullteti edhe univerziteti. K’shtu qi ni përparim gradual ka qenë, ni përparim i dukshëm ka qenë i kombit shqiptar, por pengesa kem pasë. Në çdo m’nyrë, ato institucionet serbe mundoheshin me bâ  pengesë... Në vitin tetëdhetë e ni [‘81], kem pasë pengesa se u bânë ato ngjarjet e vitit tetëdhetë e ni [‘81]... shumë ka pasë edhe vrasje n’ato trazira. Në vitin.... tani më vonë, më vonë, n’vitin tedhetë e nandë [‘89] kur na i murën kushtetutën, ni kushtetutë ka qenë, ni kushtetutë famoze ka qenë, edhe at’here ni pengesë e madhe ka qenë, k’shtu qi, k’shtu qi... kombi shiptar, vazhdimisht n’shnjestër ka qenë të ish-Jugosllavisë. Hyna, hyna n’do... në ni fushë qi nuk u’ m’takon mue, por qi prezent kam qenë, prezent, m’kanë interesu k’to gjâna…

AS: Puna e pagesave qysh ka qenë; a ka pasë...

JB: Jo, dallime s’ke pasë.

AS: ... Kohë kur keni punu pa pagesë fare?

JB: Aaa, po, po, si jo – po. Në vitin nandhetë e nji [‘91], për shembull, arsimi shqiptar ka qenë i përjashtuar, i përjashtur prej pagesës. Serbia... Serbia, Serbia nuk epte, domethënë i ndali ato fonde. Kemi punu, kemi punu... për shembull, m’kujtohet, me siguri nja tetëmbëdhetë [18] muj, kurrfarë pagese s’kem marrë, vullnetarisht kemi punu.

AS: Tetmdhetë [18] muj?

JB: Tetmdhetë muj – ni vjet e gjysmë. Mandej, fillun, filloi financimi i popullates, ai tre-përqindëshi [3%], n’qoftëse keni ndigju ndojherë, tre-përqinshi ka qenë, domethënë vetë populli shqiptar organizohej edhe solidarizohej, jepshin tre përqind [3%]. Ai fondi grumbullohej edhe mandej edhe për arsim, po shumë pagat... shumë t’vogla.

AS: Ai tre-përqinshi ka shku për m’susat...?

JB: Jo vetëm për arsim, por n’fond, nuk di çfarë fondi ka qenë, ndahej pak, edhe për arsim ndahej. Merrnim, për shembull, e di, ni kohë kemi pasën, kemi marë nga nizet [20] mark. Domethanë, edhe pse pagat kanë qenë t’vogla...

AS: Nizet mark: në euro, sa...?

JB: Jo, në euro, dhetë [10], përgjysmë, dhetë.  Euro s’ka ekzistu at’herë: mark, marka. Po marka e vlefshme ka qenë. E k’shtu qi kemi punu, kemi punu edhe pa pagesë. Mandej në vitin nandhetë  e nji [‘91], m’kujtohët, ken do protesta... protesta gjithëpopullore, kanë qenë në Prishtinë.

AS: Për çka jon’ bô ato protesta?

JB: Protesta për arsim, për asim, që na i mbyllën, shkollat u mbyllën. Ni protestë... ka pasë edhe trazira, ka pasë mjaft. Meniherë... meniherë, n’shtator m’duket, nja ni muj kemi bë pauzë, e di në Gjilan shkollat fillore nuk punun, nuk punun. Mir’po...

AS: Sa ka zgjatë ajo pauzë?

JB: Ni muj, tridhetë [30] ditë ka qenë, tridhetë ditë ka qenë ajo, ka zgjatë pauza. Mandej fillum me punu me vështir’si, shumë me vështir’si kem punu, por kemi punu. K’shtu vajzë, Andoneta... m’kujtohet ky emër, i rrallë është.

AS: Po. (qesh)

JB: Emër i rrallë, e mu kujtu ni... ni aktore në teatrin e Shkupit, Antoneta. Ajo Anatoneta, me ‘t’: Antoneta e ka pasë emrin; e ti ‘Andoneta’.. m’vje mire, m’vje mirë, e re je, përparon, veç nuk t’pyta çfarë drejtimi... Çfarë drejtimi ke?

AS: Etnologji dhe Antropologji Kulturore.

JB: Ashtu, a?

AS: Kjo landë at’herë….

JB: Jooo, me siguri nuk ka qenë.

AS: Nuk ka ekzistu.

JB: Me siguri s’ka qenë, nuk ka qenë.

AS: A kanë qenë krejt landët e njejta? 

JB: Ni, ni periudhë e gjatë...

AS: Sikur tash, sikur at’herë, landët.

JB: Jo. Jo, ka ndryshime, me siguri ka ndryshime.

AS: A ka ndonji landë që ma herët e keni m’su, e tash nuk është?

JB: Qe, nuk po m’kujtohet. Për shembull, landët, n’qoftë se doni me... me shku me rradhë... ka qenë gjuha shqipe, gjuha amtare, serbët nuk e kanë m’su, përpara po flas, para pezdhetë [50] a gjazhdhetë [60] vjete, shipën nuk e kanë m’su. Nuk e kanë pasë n’atë... këtë landë nuk e kanë pasë, kanë m’su diçka tjetër, për shembull frangjishten e kanë m’su, rusishten e kanë pasë. Qe, në kohën time dikur kah vitet pezdhetë [‘50], dyzet e nëntë – pezdhetë [‘49-50], si gjuhë e huj’ ka qenë te na – përveç gjuhës amtare qi e kemi pasë, e kemi pasë gjuhën shtet’rore, serbokroatishten. ‘Serbokroatisht’ i thojshin at’herë, jo ‘sërbisht’. Serbokroatisht edhe rusishten e kanë pasë, rusishten. Mandej ma vonë, ma vonë, dikur kah vitet pezdhetë e nji [‘51] në vend të rusishtes ishte gjuha frênge – frangjisht. Frangjishten e kom pasë deri... deri sa e kam kry shkollen e mesme. Mandej disa landë, për shembull Historija, Gjeografija, kanë qenë të ndara pak. Ni landë e bashkuar ishte: ni landë edhe histori, edhe gjeografi. Kanë qenë ni landë... 

AS: Kanë qenë ni landë... në një?

JB: Në një, u patën bashku, në një. Ja harrova emrin. K’shtu qi shkollimi ka qenë i vështir’suar por vazhdimisht liroheshim... liroheshim se popullata gjithmonë vet’dijsohej edhe guxim kanë pasë njer’zit të cilët kanë kundërshtu, i kanë kundërshtu padrejt’sitë. Ka pasë, me siguri ka pasë plotë padrejt’sina.

AS: A ka pasë raste kur nxënësat kanë ardhë me frikë n’shkollë?

JB: Po, ka pasë, sidomos n’atë kohën kur u bônë ato helmimet, n’vitin nandhetë [‘90], ni periudhë shumë e v’shtirë ka qenë, shumë e keqe. Janë friksu nxënsit por kanë ardhë, mësimin nuk e kanë ndërpre. Ni periudhë kur e tregova, ka qenë n’përgjithësi në komunën e Gjilanit, e di, në shkollën “Musa Zajmi” pauzë kemi bë ni [1] muj. Ni muj pauzë, e mandej i kemi kompenzu ato, atë pauzë, se ishte ni atmosferë... shumë e randë ka qenë. U patën helmu nxansat, sidomos n’shkollat e mesme ka pasë shumë raste ku kanë... janë damtu nxansat. E ajo ka qenë strategji e shovinizmit serb... shovinizmi, ose nacionalizmit serb. Periudhë shumë e vështirë deri n’vitin nadhetë e nandë [‘99].  Kapen k’to krejt  - regjistrohen [intervista]? 

AS: Po, po.

JB: E mirë, mirë. (qesh) Urdh’ro Andonetë, pytëm se...

AS: A ka pasë raste kur keni majtë m’sim nepër shpija?

JB: Për shembull, unë personalisht, unë, n’atë pauzë, n’atë pauzë ni [1] mujshe…

AS: Ni mujore. 

JB: ... një mujore. Unë kam shku nëpër shtëpija, kam shku, e kum pasë fletoren, e marsha fletoren edhe shkojsha te nxansat, nxansat t’mitë. Kam pasë... të shpërndarë kanë qenë në qytet por në javtë i binte tri [3] herë me shku te nxënësi. Ni ditë shkojsha; ni ditë nuk shkojsha: ashtu, ashtu territorialisht më binte, qi duhej kah rruga “Abaz Ajeti” me shkue, i kisha nxansat, por kisha nxansa edhe prej “Reshat Ymeri” ôsht’ ni rrugë, ni rrugë... k’shtu qi i ndajsha, domethanë, mrenda ni dite, shkojsha te gjysma e numrit të nxanësve, edhe ditën tjetër te gjysma tjetër e nxën’sve. Rrisha, për shembull, njizet [20] minuta, tridhetë [30] minuta rrisha te nxën’si. Edhe ju epsha detyrë, detyrë shtëpije ju epsha, i kontrollojsha nxan’sat. M’ra ashtu, ashtu m’ka ra mu. A ndërsa nëpër shtëpija ka qenë, ka qenë ajo kohë e shkollave t’mesme; shkollat e mesme nuk punonin, universiteti nuk punoi... ni kohë t’gjatë nuk ka punu, edhe nëpër shtëpija private janë mbajtë... proçesi m’simor është mbajtë nëpër shtëpija private. Strategjia e Serbisë ka qenë e tillë që shkollat fillore i lejoi, i lejonte edhe atu-k’tu: dy shkolla kanë qenë, dy shkolla; tri shkolla... ka qenë edhe shkolla “Rexhep Elmazi” po nuk po m’kujtohet, ata m’duket kanë mbajtë m’simin atje, por të “Thimi Mitkos” patën ardhë në shkollën “Musa Zajmi”. Kolektivi, pra, edhe nxansat e “Thimi Mitkos” erdhën në shkollën “Musa Zajm” edhe u bashkum, u solidarizum... bashkë kemi punu, ni kohë t’gjatë kemi punu, deri sa u bânë ato trazirat. Trazirat e vitit... lufta filloi nadhetë e tetë [‘98], nadhetë e nandë [‘99]. E, mandej, meniherë u bâ rregullimi.

AS: A kanë kërku nxansat ti me shku n’shpi t’tyne, apo ke dashtë... ka qenë dëshira jote?

JB:  Dëshira jeme: jo, jo, dëshira ime ka qenë. E pashë ma tepër se t’nevojshme me pasë, e pata... i dhashë vedit për detyrë me shku te nxënsat. N’atë kohë, në vitin nandhetë e nji [‘91] ka qenë klasa... klasa e tretë po m’duket, klasa e tretë... klasën e tretë e kom pasë. Edhe mu dhimshin me bô pauzë. Rrezik ka qenë, rrezik ka qenë se ka pasë paramilitarë, ka pasë nëpër rrugë, nëpër rrugica ishin, paramilitartë ishin. Edhe n’çdo moment kanë mujtë, kanë mujtë me m’dalë, kanë mujtë me m’bô diçka.  

AS: A e kanë ditë ata që ju po shkoni për m’sim, apo jo?

JB: Po nuk... e kanë ditë qi u mbyllë, u mbyllë shkolla. Për shembull na të “Musa Zajmit” nuk kemi punu nji [1] muj, nji [1] muj.

AS: Po, po k’shtu nëpër shtëpija, a keni pasë t’drejtë, apo jo?

JB: Shiqo, tash, pushteti, policia, si me thânë... ato organet serbe, me siguri kanë qenë t’informume, por nuk u m’bënë, pengesë nuk m’kanë bë. Nuk u m’kanë bë pengesë. Unë n’atë kohë edhe kam qenë me sport, kam qenë veprimtar i sportit. Edhe sportin e përjashtuan: përveç arsimit, edhe sporti u përjashtu. N’atë kohë...

AS: N’cilin vit?

JB: Vitin nadhetë e nji [‘91]. U përjashtu sporti shqiptar, sporti kosovar, sporti n’përgjith’si, jo futbolli, vetëm futbolli, po unë me futboll jam marrë. Edhe na’j murën fushat, fushat e futbollit na’j murën, edhe aktiviteti sportiv futbollistik ishte vetëm në vullnetin tonë. Lojrat, për shembull, kampionati futbollistik nuk u ndërpre, por vazhdoi. Edhe ka pasë organe, ka pasë: për shembull, menjiherë u formu Kryesia e Federatës se Futbollit të Kosovës. Unë  kam qenë... e kam përfaqësu këtë anë, Anamoravën. Kam qenë anëtar i Kryesisë së Federatës së Futbollit të Kosovës. Kryear i parë i Federatës ka qenë Agim Bytyqi i Prizrenit, edhe mandej edhe nja nimdhetë [11] të tjerë kanë qenë, kanë qenë të komunave tjera, pra. Ka pasë emra të njohur, ka pasë. Aktiviteti i futbollit nuk u ndërpre, nuk u ndërpre, pra, edhe ato garat i mbanim ku mujshim: nëpër ara; nëpër livadhe, e stadiumet u murën, fushat e futbollit, qi zhvillohej futbolli... at’herë shqiptarët s’kishin të drejtë me pasë, me vazhdu atë aktivitet. K’shtu qi vështirë ka qenë edhe për arsim, po mendoj, ka pasë pengesa, ka pasë pengesa... Ndonjiherë vishin edhe n’shkollë, na kontrollojshin. Niherë më kujtohet qillum n’oborr t’shkollës, erdh ni patrullë e policisë, erdh, t’armatosun erdhën. Edhe shumë, shumë... shumë në m’nyrë...

AS: N’cilin vit ka ndodhë?

JB: Ka qenë tamon vjeshta e vitit nadhetë e nji [‘91], vjeshta e vitit nadhetë e nji, erdhën nja katër pesë [4-5] paramilitarë, t’armatosun ishin, na ishim n’oborr, arsimtarët, ishim n’oborr. M’kujtohet, nja dy [2] m’suse kanë qenë, nja katër pesë [4-5] mashkuj, drejtori ishte aty. Nuk di për çka u gjendëm aty, edhe na provokun, jashtë na provokun. Veç qi nuk na... nuk na damtunë ma tepër. Aj njêni, ni udh’heqës i paramilitar’ve me utomatik i m’shonte, ni ul’se e bankës ishte aty, ni oborr i mirë ka qenë në “Musa  Zajmi”; i m’shonte, i m’shonte, qëllimisht i m’shonte, me reagu dikushi prej neve. Nuk p’sum, nuk p’sum, por me siguri ai ka përdorë metodë t’friksimit. E, k’shtu ka qenë. Kohë e keqe, kohë e vështië për kombin shqiptar.

AS: Për çfarë arsye kanë dashtë me ju kontrollu?

JB: Nuk di, nuk di për çka. Me na friksu, ata kanë përdorë... lloj-lloj metode kanë përdorë, bile ndoshta kanë pritë dikushi me reagu prej neve edhe mandej me vepru qysh… qysh kanë mendu me vepru. 

AS: Kjo pauza e futbollit – a ka zgjatë edhe kjo ni [1]  mujë, apo ma shumë?

JB: Aaa jo, jo, ka zgjatë, ka zgjatë me vite, me vite ka zgjatë.

AS: N’përgjith’si e sportit se... thashë futbollit.

JB: N’përgjithësi sportit... por, unë për futboll kam qenë, n’përgjith’si sportit. Ka qenë k’tu për shembull, kanë bô gara ekipet... Niherë fillimisht “Drita” ka qenë, ekip i futbollit, “Drita”, mandej disa vite ma vonë u themelu edhe ni ekip tjetër: “Gjilani”. Mandej u inkuadruan nji prej Vitisë, prej Pozharanit – ekipi ‘Vllaznija e Pozharanit”. Nji ekip tjetër, “Uniteti”, i Vitisë ka qenë; “Kika” e  Hogoshtit, Dobërçani kishte ekip, Dobërçani – “Studenti” quhej. K’shtu qi u inkuadruan, domethanë futbolli nuk... edhe pse Serbia donte me e pasivisu sportin n’përgjith’si, futbollin, por njerzit edhe guximtarë, edhe të vullnetshëm, nuk lejuan që të shuhet soprti, por u mbijetuan.  Kem pasë raste ku janë burgosë nejrzit, burgoseshin nejrzit e sportit. Ni rast e kemi, për shembull, në Prizren ni djalë, emrin ja harrova... u vra, e vranë paramilitarët... e vranë. 

AS: Për çfarë arsye?

JB: Pse po... pse po mirret me futboll.

AS: A ka pasë ndonji serb n’k’to ekipe?

JB: Aaa jo, jo. Jo, serb nuk ka pasë: krejt k’to ekipe kanë qenë prej kombit të formuara, të themeluara, ose aktiviteti vetëm i shqiptarëve ka qenë, nuk inkuadroheshin serbët. Serbët e kanë pasë, a kanë pasë aktivitetin e vet. Ka ekzistu, për shembull, pe zamë ai ekipi, “Cërvena Xvezda” ka ekzistu, i ka zhvillu lojrat në stadium, në stadiumin e qytetit. A, ndërsa ne kemi qenë të përjashtuar. Ne i zhvillonim garat njëherë afër stadiumit. Ka qenë ni fushë ndimse, ka qenë, po’ pak aty i kemi zhvillu lojrat, mandej në Përlepnicë, në ni fushë të Përlepnicës, në ni fushë të Doberçanit, ni kodër ka qenë fusha e futbollit, por ka qenë edhe ni fushë k’tu te livadhet e Malishevës edhe t’Uglarit, livadhe kanë qenë. 

AS: N’përgjith’si nëpër fshatrat afër Gjilanit?

JB: Afër Gjilanit, nëpër fshatra, por ato kanë ekzistu, ka ekzistu Liga e Parë, e n’Ligën e Parë kanë bô gara: domethanë, edhe “Drita” edhe “Gjilani” edhe “Uniteti i Vitisë” kanë qenë, t’Kosovës kanë qenë k’to. Krejt... unë vetëm, i përmenda vetëm disa  fusha që i kam ditë k’tu në regjion të Gjilanit, përndryshe ato lojëra që t’Prishtinës, për shembull, janë zhvillu... “Flamurtari” – i vetmi ekip qi i zhvillonte garat e qi serbët nuk bojshin pengesa: ishte ni stadium, ni fushë e futbollit e “Flamurtarit”. Stadiumet tjera kanë qenë krejt të okupuara edhe ku munshim i zhvillonim garat. Për sport ka qenë kjo, e për arsim...

AS: Sportin, n’cilin vit e ke... e ke lânë; ose ndoshta, s’e ke lânë?

JB: Si aktiv, futbollin, me futboll jam marrë, kam fillu në vitin 1952, edhe kam përfundu në vitin gjazhdhetë e nandë [‘69] – shtatëmbëdhjetë [17] vjet kam lujtë. Mandej kam punu edhe si trajner... kam qenë ni kohë trajner i “Cërvena Xvezdes”; ni kohë kam qenë trajner i “Dritës”, e nja disa vite, nja shtatë-tetë [7-8] vite, nanë [9], dhetë [10] gati – dhetë [10] vite kam qenë veprimtar, anëtar i kryesisë së Federatës së Futbollit të Kosovës. Tash pauzoj, nuk mirrem me kurgjo, se e kam... edhe moshën e kam...

AS: N’cilën moshë e ke...

JB: Teddhetë e ni [81] vjeçar jam. 

AS: Po. N’cilën moshë e ke përfundu futbollin? 

JB: Futbollin, si aktiv, në vitin gjazhdhetë e nandë [‘69]. E, pas vitit gjashtenandë [‘69] kom punu si trajner edhe si veprimtar. Tash i shiqoj lojrat: nganiherë shkoj n’fushë t’futbollit, nganiherë i shiqoj n’televizion. M’intereson, sporti n’përgjithsi m’intereson, por edhe politika m’intereson. Ngjarjet, ngjarjet m’interesojnë. Mirrem me... i përcjelli f’mitë, mbesat sidomos, mbesat, nipat, i përcjelli, i kam përcjellë në shkollë. Tash e kam ni, ni... pak ma përpara e përmenda, ni nip e përcjelli, e marr prej shkollës. Me vullnet i boj k’to.

AS: Çka mendon për arsimin tash edhe at’herë; dallimet a janë t’mdhaja?

JB: Nji pauzë të madhe e kam bë, edhe vështirë është me dhanë ndonji vler’sim për arsimin. Arsimi përpara ka qenë, arsimi klasik... kushtet nuk kanë qenë t’mira at’herë. Për shembull m’susi, arsimitari, profesori sa ka mujtë me pasë mjete t’konkretizimit... shumë pak ka pasë, e sidomos nëpër fshatra. Ni vjet kam punu në ni fshat, afër Mitrovicës, ni ndërtesë shumë e vjetër ka qenë, bile ajo ndërtesë xhami ka qenë, mandej ôsht’ shëndru në shkollë. Dy, dy dhoma kanë qenë, nji dhomë e vogël e arsimtarve... dy arsimtarë kemi qenë, dy mësues kemi qenë, dy dhoma m’simore kanë qenë, dritaret shumë të vjetra, muret e vjetra, kulmi i vjetër ka qenë. Ni ndërtesë shumë e vjetër, por është punu. Prej mjeteve t’konkretizimit s’kemi pasë... drrasën e zezë e kemi pasë, shkum’sin: jo më tepër. Edhe msusi, n’qoftë se ka pasë dëshirë ndonji mjet t’konkretizimit, ndoni vizatim, për shembull me anë të pikturës diçka me paraqitë, me bë ndonji spjegim të ndonji ngjarjes ose zhvillimin e ndoni shkronjës, e tjera, e tjera. Domethënë kushtet kanë qenë të vështira, por ato kushte vazhdimisht përmirsoheshin edhe pse pengesa kemi pasë prej qeverisë t’Sërbisë. At’herë – ju e dini, me siguri – Kosova s’ka qenë sikur tash; Kosova ka pasë nji statut tjetër. Krahinë ka qenë, ‘krahinë autonome e Kosovës’ quhej, n’kuadër të Jugosllavisë, natyrisht. E ato të drejta u mundohke Serbia me na i marrë, edhe na i murr, na i murr. Na e murrë atë kushtetutën... ni kushtetutë me siguri e kom mbajtë n’mend, ‘katërmdhetë’ quhej. Edhe sa interesant, ka qenë... ka qenë nji periudhë bukur e gjatë me na bindë, me e bindë popullatën, domethënë popullsinë, qi në qoftë se merret ajo kushtetutë, aj nen i kushtetutës, Kosova nuk humb kurgjo – ashtu spjegimin e bajshin. Edhe n’televizion spjegimi bëhej, edhe n’shumë raste nëpër mbledhje. Nuk humb kurgjo, vetëm Serbia fiton; Kosova nuk humb kurgjo, vetëm Serbia fiton. Ata dashtën... me siguri popullata i ka pa k’to gjana, i ka v’rejtë k’to, por forcë nuk ka pasë, edhe na i murën, na i murën, atë kushtetutë na i murën. Edhe mandej, qè, u bônë, u bônë ato çka ndodhën, jo’ lufta... edhe erdh periudha kur doli në shesh UÇK-ja, doli në shesh... na ndihmun t’hujt, sidomos amerikanët, anglezët dhe të tjerët, u bô intervenimi, edhe tash duhemi me punu na, na vetë, vetë me i rregullu gjânat. Ka, kemi... kemi l’shime, ato janë t’historisë, ato janë... na vështirë me i... kuptojmë, na vetë me i rregullu gjanat... kemi lshime, ato janë t’historisë, ato janë... na vështirë... ne i kuptojmë.

AS: Na trego edhe njiherë: sa vjeçar ke qenë kur ke dalë n’pension?

JB: Gjazhdhetë vjeçar [60], gjazhdhetë.

AS: Ashtu ka qenë at’herë, apo ke dashtë...?

JB: Po, at’herë ka qenë ashtu. Me moshë gjazhdhetë [60] vjeçare, kushti i parë ka qenë me pasë moshën gjazhdhetë vjeçare, edhe ato... n’qoftë se don, n’qoftë se don, mundesh me vazhdu... Drejtori, për shembull, m’pat thânë: “Mundesh me vazhdu edhe nji... edhe ni gjeneratë me e përcjellë”. Jo, nuk pata dashtë.

AS: Nuk ke pasë dëshirë?

JB: S’kom pasë dëshirë se e pashë veten qi, e pashë veten qi duhet me u largu, duhet... se mosha ishte n’pytje, me moshë gjazhdhetë [60] vjeçare at’herë ka qenë [pensionimi], bile disa vite pak më herët: edhe me pezdhetë e pesë [55] vite dilshe n’penzion. I kum pasë disa shokë, me pezdhetë e pesë [55] kanë dalë. 

AS: Ju nuk keni dashtë? Keni dashtë me vazhdu deri n’gjazhdhetë [60]?

JB: Jo, at’herë veç... nuk i kam pasë pest’ e pesë [55], pak ma pak. E tash, e dini ju, e dini qi kushti i parë është me i pasë gjazhdhetë e pesë [65] vjet.

AS: A mendoni që ma mirë gjazhdhetë [60] vjeçar apo gjazhdhjetë e pesë [65]?

JB: Po, po m’duket ma mirë. Ma mirë, se njeriu punon edhe n’bazë të moshës. Ka ma tepër vullnet kur është i ri: edhe vullneti dhe mundësitë janë... dallohen pak. Mundësitë janë të vëshitra pak kur moshohet njeriu, kur hyn, fillon me hy në moshë... e aq ma tepër kur na tash kemi shumë të papunsumë, papun’sia është... evidente është. Edhe sa më... sa më shkurt të jetë ajo periudha e pun’torit t’arsimit, aq ma mirë do të ishte sepse ja lënë... ja l’shon vendin të riut. Shumë të ri janë... janë t’papunsum, shumë prej t’rive tanë dëshirojnë... dëshirojnë edhe me u largu. Rrezik është në qoftë se nuk përmir’sohet ajo gjendja e papun’sisë, situata e papun’sisë. Papun’sia është e madhe, k’te e shohim, të gjithë e shohim. Edhe është shumë dëm qi nuk punohet, nuk kanë mundësi me punu. Tash sa ka qenë metodë ose strategji e qëlluar ajo që, menjëherë pas luftës u mbyllën fabrikat, ajo privatizimi që ôsht’, n’formë qi ka qenë privatizim... dolën pun’torët, u largun, u largun prej fabrikave, prodhimtaria nuk ôsht’ në nivel. Ndryshe ôsht’, për shembull, ajo minifabrika qi ôsht, e ndryshe kur ôsht fabrika. Unë e di, po e zômë në Gjilan, ka pasë disa fabrika: për shembull kombinati duhônit ka ekzistu, kombinati tekstilit, radiatorët kanë qenë, e disa kombinate tjera. Pun’torë ka pasë mbi dhetë mi, dymdhetë, tremdhetë, katërmdhetë mi [14000] ndoshta pun’torë kanë qenë, edhe tash prodhimi.... miniprodhim ka. Mbyllja e fabrikave, me siguri koha ka me tregu qi gabim ka qenë… koha e tregon. 

AS: Pas pensionimit me çka je marrë?

JB: Me kurgjo.

AS: A t’ka pengu ajo qi ke kalu prej punës meniherë në... ?

JB: Jam g’zu që jom pensionu (qesh). Pensionet kanë qenë të vogla, edhe tash janë t’vogla, unë marr 172 euro. Pak, pak është, pensioni është i vogël. Me siguri gjysma e t’ardhunave më shkojnë në barna, kam nevojë, kam nevojë për barna. Bashk’shorten e kam, ajo ma tepër përdor barna... ma pak merr, 75 euro i merr, por kam ni leh’sim, e kam, por unë e kam leht’simin. Dy djem i kam jashtë, jashtë janë, më ndihmojnë, se përndyshe me pension nuk mbijetohet.

AS: Për çfarë arsye je g’zu qi ke pensionu – qi’ je dalë n’pension?

JB: Jom g’zu pse, së pari me shëndet mirë jam, mirë jam me shëndet, edhe jam g’zu pse kam kontribu. E, kontributi gjithmonë nuk vazhdon, ndërpritet ndojherë. Unë jam g’zu, m’ka ardhë mirë kur jam pensionu. At’herë edhe largoheshin prej punës shumë, shumë largoheshin prej punës. Në vitin nandhetë pun’torët prej fabrikave u largun, i largoi, Serbia i largoi... i largoi... policinë e largoi. Krejt administrata ishte në gjuhën serbokroate, një padrejt’si e madhe ka qenë, ka ndodhë... e për atë u g’zova, u g’zova kur u pensionova. Sa ma tepër qi e g’zon pensionimin, g’zim është, mirë është. Por natyrisht ato t’përparshmet sa ma tepër qi nuk harrohen, ma mirë është, qi nuk harrohet. Mir’po mosha e ban t’veten, harron. S’jam keq: mirë, mirë jam.

AS: Diçka tjerër?

JB: Urdhëro!

AS: A na kishe tregu, rreth m’simdhënies?

JB: Jo.

AS: Cilin profesion e ke dashtë ma shumë: arsimin apo futbollin?

JB: Të dyjat, me siguri të dyjat nisoj. Edhe futbollin e kom dashtë, shumë e kom dashtë, dhe prej fëmirisë jam marrë me futboll, m’ka ecë futbolli. K’shtu mirë, mirë kam qenë. Arsimin, sigurisht, arsimin e kam pëlqy, e kam pëlqy, dhe kom vazhdu. E me m’dhanë vullnet... nji mësus e kom pasë në klasën e tretë fillore. Ai ka qenë i Prizrenit, Bezat Shporta, ni fytyrë shumë e mirë, ni pamje shumë t’mirë e ka pasë, por ka qenë edhe futbollist, ka lujtë futboll, k’tu, i pun’suar në Gjilan, i Prizrenit ka qenë, por edhe m’sus i mirë. Me siguri m’ka dhânë vullnet, domethënë vetë ajo paraqitja e tij, pamja e tij fizike m’ka pëlqy, edhe jam orientu edhe në sport, në futboll pra,  edhe në profesionin e arsimit. 

AS: T’falemnderoj shumë për intervistën! Nëse ke diçka...

JB: Jo, vetëm t’falënderoj edhe unë që m’ke zgjedhë mu për me m’pytë, e unë për me t’rrëfy.  Me siguri... me siguri ka plot momente tjera, por ato nuk kryhen me gjysmë ore ose me ni orë, nuk kryhen, duhet ni kohë ma e gjatë me qenë. T’falenderoj qi m’ke zgjedhë me m’intervistu. 

AS: Falemnderit edhe prej juve! K’naq’si.

JB: A ndërsa për t’ritë... kisha ni porosi: t’i japin rëndësi arsimimit – jo vetëm arsimimit, por edhe edukimit. Nuk po m’pëlqen, për shembull, dalja nëpër do lokale, në lokale ka nevojë... kanë nevojë të ritë me ndejtë, me pasë shoqëri, me kalu kohën, por me tepru jo, nuk ôsht’ mirë. Unë alkoolin nuk e du, as duhanin... kurrë n’jetë nuk kam pi duhan, kurrë n’jetë nuk e kam konsumu alkoolin, nuk e pëlqej alkoolin. Ndërsa në kohë të fundit qi kam mujtë me vrejtë, qita telefonat, qi po i përdorin, sidoms f’mitë, të ritë, por janë infektu tash edhe të vjetrit. Edhe t’moshuarit po i kanë qëto telefonat... çfarë telefona janë k’to?

AS: Të mençur (qesh).

JB: (Qesh) Me siguri po informohen shumë... informatat e ngjarjeve po i marrin, por shumë po i përdorin. Kisha me i porositë – n’qoftë se shkon kjo fjalë te t’ritë: ma pak, se informatat janë të menjihershme të ngjarjeve, t’lloj-lloj ngjarjeve, mir’po shumë po përdoren... ma pak me i përdorë. Ju falemnderit pra!

AS: Falemnderit edhe juve!