Petrit Bytyqi

Intervistuar nga: Erëmira Binakaj

Po me vet faktin që hallat nuk kanë hise i bjen që unë nuk kisha pasë pjesë t’isha kônë

0:00
0:00

Të dhënat e intervistes
Data e intervistës

13.12.2016

Lokacioni i intervistës

Prishtinë

Vendi i lindjës

Deçan

Tranksriptimi

Pjesa l

PB: U lëshu, mirë âsht mu prezantu në fillim për hirë të korrektësisë për krejt ndëgjust, prej nga vjen, prej nga vjen familja etj..

MB: Unë jam Ermira Binakaj, kôm lindë n’Deçan n’88-ën.

I vetmi f’mij i familjes. Mami: Shehije Sadrijaj, ka qenë gjinekologe, ka vdekë 2001’tën kur i kôm pasë 13 vjet, babi ka vdekë kur i kôm pasë 5 vjet.

PB: Edukimi/Shkollimi?

MB: Arkitekte e diplomume, tash studimet master.

PB: Pra, kjo intervistë âsht tu u bâ për ni hulumtim, financohet prej Ambasadës Amerikane, âsht hulumtim për hisën e grusë. Nuk âsht e thanun me e ditë se ju ka nda ose nuk ju ka nda hisja (najkuj në familje), po mjafton nëse ka marrë pjesë dikush që din diçka, ose din ni situatë apo din naj rast në lidhje me hisën e grusë. A ki naj rast apo a ki - (marrë pjesë)?

MB: Unë e kisha kallxu rastin têm, mos me kallxu raste për tjerë se di edhe raste për tjerë se unë vi prej Dukagjinit edhe n’Dukagjin puna e hisës ôsht sen që diskutohet edhe nuk ôsht sikur në vêne tjera, se zakon- isht në vêne rurale pak mâ ndryshe favorizohen djemt etj. Për shembull, unë e kôm rastin tjetër se masi që jôm kônë fmi i vetëm që m’ka vdekë baba që e ka trashëgu ni pjesë, ni t’treten e familjes masi ôsht vllavi i tretë. Kështu, unë jôm trashegimtari i qasaj pjese të tokes, po... masi nuk kôm pasë nevojë se jam rritë prej ni prindi që ka pasë pare, mami, edhe m’ka majtë ajo vet e nuk jôm marrë me punën e tokës nuk kôm pasë nevojë me marrë ose me pasë naj beneficion dej tash pi sajna, po e kom diskutu me axh’t e gjithçka ôsht n’rregull, unë kôm me e marrë pjesën têm nji të treten dmth, pjesën e babit têm. Që ôsht në favor për, se noshta t’isha kônë unë tu jetu me prind edhe te kisha pasë babin gjallë, ajo tokë kish qenë e babit têm edhe nëse kisha pasë v’lla ose kisha pasë edhe antarë tjerë të familjes garant ajo pjesë i kish shku vllaut ose -

PB: Po ti je krejt e vetmja?

MB: Po unë jôm e vetmja në familje, kështu që unë e marr pjesën e babit têm, jo pjesën têm.

PB: Po, mirë. E sa an’tarë jonë? Sa vllazën, sa motra i ka babi yt? Qysh âsht struktura, gjyshi, gjyshja? Si për kah nâna si për kah bâba?

MB: Te babi jem jôn 3 v’llazën, kanë qenë, tash jonë dy, edhe jônë 5 motra, 5 halla domethônë. Po me vet faktin që hallat nuk kanë hise i bjen që unë nuk kisha pasë pjesë t’isha kônë me an’tarë tjerë, sidomos me v’lla, ajo ndahet në djem zakonisht po masi që unë nuk e kom babën ajo pjesë ôsht e jemja. Domethônë ôsht e ndame në 3 pjesë, gjyshja ka vdekë para 4 vjete, pra, ka qenë permi gjyshën toka, kshtu që tash me të renë ka mju da 2 axh’ve që jônë edhe mu ni pjesë.

PB: As gjyshi nuk âsht gjallë?

MB: As gjyshi, gjyshi ka vdekë po unë nuk e maj n’men, ka vdekë para se me lindë unë.

PB: Domethanë ka vdekë shumë moti

MB: Po, domethônë toka ka qenë nër gjyshën edhe para se me vdekë babi jem.

PB: At’herë.. k’shtu pak ma konkret nashta, a ke pasë rast kur jânë diskutu në familje këto punë? A ke pasë rast me ni çfarë menime kanë hallat? Në ketë rast gjinia femërore, prej axhallarëve? Na pe dijmë qe traditën e kena nderi i burrit, e don ma shumë, e ka poziten ma të nal- të e qysh jonë krejt kto tradita tona etj.. a ke pasë rast me kanë edhe a munesh pak me na tregu?

MB: Po, kôm marrë pjesë në nja 2 - 3 debate që jônë bo, po jônë kônë konkretisht për mu edhe për ketë pjesën që m’takon mu.

PB: Okej, a munesh me kallxu pak qysh ka ecë?

MB: Me hallat nuk kôm pasë kontakt, kôm pasë kontakt me dy axh’t, edhe kjo ka ndodhë masi m’ka vdekë mami në 2001-ën ku unë jôm kônë me moshë 14 vjeçare, edhe u disku ajo se a po shkoj me jetu me axh’t apo po rri me jetu me gjyshën e me dajtë.

PB: Po -

MB: Me vet faktin që kôm vazhdu me jetu me dajtë edhe me gjyshën, unë jom financu pi daj’ve për gjithçka çka mu ka dashtë.

PB: Shumë mirë që (ke pasë mbështetje)-

MB: Kshtu që ata kan thonë, okej pra, e ki hisën masi, masi që na nuk po mujna me të ndihmu edhe nuk po e don ndihmën tonë edhe po ka kush me t’perkrahë financiarisht. E jona ôsht token e babit tôn kurdo që don me e marrë, e qesim me dokumenta mi ty edhe ajo ka me qenë e jotja. Edhe tash, pjesa tjetër qe kôm marrë pjesë në debate me ta, ka qenë se cilla pjesë osht e jemja, qysh ndahet toka. Se unë asniher’ nuk kôm marrë pjesë në asi oda t’burrav kur u nda ose qysh e kan nda ata. Ata më kanë thônë që ajo u diskutu me babin têm gjatë kohës që ai ka qenë gjallë, edhe u nda me fjalë tokat, se nuk jonë nda me dokumente, me do­kumente qysh tregova osht krejt permi gjyshen hala... e... kanë thonë që ka pjesë në katune dikun, ôsht ni pjese pak ma e mirë dikun afër qytetit edhe babi jêm masi nuk ka jetu me ta edhe gjatë kohës kur ka qenë gjallë, a din, ai e ka zgjedhë qatë tokë se ôsht ma afër qytetit e ma shumë ju ka pershtatë, edhe ateherë qatë tokë po ta lojmë ty edhe pjesën tjetër që ôsht në katune që nuk t’konvenon ti me pasë e ndajmë na e që me kqyre me vlerë ôsht e barabartë. Nashta atje ka tokë ma shumë ktu ka ma pak po me kqyrë pozitën gjeografike qysh ôsht ka vlerë ma shumë edhe qashtu jena marrë vesh, nifar mesi.

PB: E gjatë debatit? A jonë konë edhe hallat edhe (tjerët)?

MB: Jo, nuk jonë konë hallat.

PB: Nuk jonë konë hallat a? Shumë interesant, pse po ta merr menja që nuk jonë konë hallat?

MB: Nuk jonë konë hallat se unë kôm shku jo pa paralajmërim, po unë ju kôm thônë isha ardhë me folë për tokë edhe veç e kemi folë. Nuk ô ni punë qaq e madhe, nuk u bo asniher’ qaq e madhe që mu diskutu kshtu në nivel ma të madh, se veç u konë e kryne, toka ôsht e jotja, a po vendosim ti me e marrë qet pjesë. unë kom thônë që nëse veç babi jem ka vendosë me e marrë qat pjesë, çka tem jepni unë ju marr, nuk ôsht që [drejton flokët]. Ndihmë nuk kôm pasë diçka pi tyne që me thônë që fmija i vetëm i vllaut t’tyne qô m’ka lonë edhe për (mërzitshëm). 30 vjet që pi boj tash nuk kôm pasë naj ndihmë financiare, pi tyne diçka nuk kôm lypë asniher’, asniher’ nuk më kanë jep diçka... se edhe ajo konsid- erohet pjesë e hisës, diçka mujore me t’jep ose naj shtymje për shkollë ose se ata i kan shkollu fmit e vet.

PB: Po, sigurisht. Edhe unë vetë në familje kam rast edhe në traditë te na, shumë âsht përmenë që edhe nëse nuk kanë lanë me shkrim që kanë nda toka ose për shembull si në rastin e juj që ja kanë lanë babit t’jujë. A ka lanë me gojë gjyshi ose gjyshja diçka, si që thojnë: me gojë e ka lanë.?

MB: Po.

PB: Qysh âsht, a ka metë edhe kjo me gojë apo âsht e shkrune apo qysh ka ardhë deri te babi yt?

MB: Po qekjo puna që thojnë që qekjo pjesa që e ka zgjedhë babi jot, qajo ôsht me gojë, se unë nuk e di çka ka thanë babi jem. Sipas fjalëve të tyne sipas fjalëve nashta të gjyshës që s’ma thonë mu po ju ka thonë atyne at’herë, babi jem me gojë paska zgjedhë qat tokën afër qytetit, e jo tokat tjera. S’po di naj rast tjetër.

PB: Po po.

MB: Qekjo ôsht me gojë se me dokumenta krejt ôsht e përbashk’t hala, ka metë unë me shku e me marrë iniciativën që mu nda toka me dokumenta në tri pjesë.

PB: E çka menon ti personalisht, a ndahen korrekt në Kosove, në traditen tonë pasuritë edhe hiset mes vllaznive, motrave, fmive ose ma konkretisht për grunë a dahet hise në mnyre të drejtë?

MB: Jo, s’ndahet drejtë kisha pasë me thonë, se tokën qysh e din kur ndahet ajo veç shkon tu u përgjysmu e tu përgjysmu e tash në kohën tonë nuk ôsht mo qysh njerzt po blejnë toka edhe pe kanë tokën diçka sen primar si t’pasunisë, po rahatohen edhe ajo tokë veç po shkon tu u nda edhe po shkon tu u zvogëlu sipërfaqja ma shumë e ma shumë në gjeneratën tjetër.

PB: Tu u pashitë -

MB: Po, (buzëqeshje) edhe zakonisht ju ndahen djemve, femna mar- tohet edhe e ka pasuninë qe i takon burrit t’vet, sidomos në t’kalunën kur femra u martu edhe ka shku me jetu në bashkësi t’mdhaja kërkush nuk ka thonë valla merre qet pjesë tokë baraz me vllazën edhe edhe merre ta shfrytezojnë familja tjetër, se nuk kanë jetu ndamas veç me burrin e vet, une menoj që edhe qaj o faktor ka ndiku shumë, se ka shku me ni familje tjetër jo veç me ni person, ndërsa tash, tash edhe ju ndahet e sidomos nëse ka nevojë.

PB: Në nifarë m’nyre ajo u ba nifarë ndrrimi, demek e ka dhanë vajzën, po e ka marrë për djalin ni vajzë tjetër, nifarë si balanci nifarë...

MB: Po, edhe qashtu ka shku. Po tash menoj që tash ju jepet, edhe nëse nuk ju jepet toka mu nda me dokumente në pjese të barabarta me fmi me djem, ju bohet naj kompenzim me naj vlerë sidomos tash, n’ko- hen e tashit jo ni banesë, jo pare noshta.

PB: Për shembull, unë e kam rastin shum interesant, te unë i ka trashëgu nana te gjitha senet prej babës saj. Po, âsht e vërtetë. S’ka pasë gjyshi djem, ka mujtë edhe mi shitë, mirëpo ai ka vendosë që qikave të veta mi jau dhânë krejt shpinë edhe nâ jetojmë me tezën me ni oborr, krejt kontrollohet prej tezës e prej mamit tem, edhe unë menoj shumë njejtë, që nëse ka me ardhë puna herdo-kurdo, unë vllazën nuk kâm, kâ mu kânë e barabartë me krejt motrat e mia.

MB: Une tash menoj, e kom ni banesë e qysh me bo edhe njo qe mi ju lonë 2 fmive barabar.

PB: Dy fmi, ti e ki ni djalë edhe ni çikë a po?

MB: Po, vajzën edhe djalin, edhe nëse kom me metë me ni banesë që kish me pasë me e trashëgu dikush unë ja kisha lonë vajzës.

PB: Vajzës?

MB: Po, ndërsa pjesa tjetër e pasunisë që ôsht e jemja edhe e burrit i kisha nda përgjyse se unë kom pasë banesë, mu m’ka metë banesë pi babit tem, noshta s’kom pasë motër ose vlla tjetër që ish nda me to, po e di qysh osht me konë femën edhe me pas ni pronë tonën edhe ta rritë vlerën, kshtu që nëse krejt femnat kishin pasë pjesë të barabartë, hise të barabarte me djem. Vlera kish pasë me qenë e njejtë e qajo ôsht që i lenë femnat me e pasë vlerën pak ma të vogël në familje. Edhe sado që thojmë që ôsht e barabartë, sidomos në vene të vogla edhe në vene rurale, nuk ôsht. Rasti që e tregove ti ôsht i veçantë.

PB: Nuk âsht shumë i veçantë, ka edhe raste tjera qe unë i njoh, kom ni edhe disa.

MB: Se ka n’ksi raste, për shembull që nuk ka djalë, ka veç vajzë, e i trashëgohet pasuria të axhës, për shembull, që ka djem e jo që ki vajzë.

PB: E mami ku të ka lindë?

MB: Mami ka lindë në Deçan.

PB: Në Deçan edhe mami, domethanë edhe babën edhe nanën prej Deçanit?

MB: Po.

PB: A ki dajë, teze?

MB: Po. i kom tash dy dajë që pi 5-ve që kan qenë se gjyshja i ka lindë dhetë (10) fmi po dy tash jon, dy dajë edhe tri teze.

PB: E, a kanë da ata hise, a ki rast a ke ndëgju ose a e din pak a shumë qysh e kanë da hisën?

MB: Po edhe ata e kanë kshtu ni histori me hise, ata jetojnë hala bashkë fizikisht toka ôsht, edhepse shpiat i kanë t’ndame me ni oborr, domethonë toka nuk ôsht e ndame.

Qka ndodhë me tezet e mia ato jonë dy të martume njo e pa martume, tezja qe ôsht e pa martume jeton me gjyshën edhe e g’zon shpinë e vjetër që e ka ndërtu gjyshja me gjyshin, ku në t’njejtën shpi janë edhe dhomat e dy tezeve t’mia që nuk jetojnë aty edhe dhoma e mamit tem ka qenë që tash unë e trashëgoj edhe e shfrytëzoj saherë që shkoj, edhe kur shkoj i kom të njejtat si dajtë qysh i kanë.

PB: Kush jeton tash në atë shpi?

MB: Tash jeton gjyshja me tezën, dhomat e tezeve jon t’zbrazta e i shfrytezojnë n’vikend kur shkojnë n’pushime t’verës, dajtë jetojnë n’shpi ndamas.

PB: Po -

MB: Edhe qekjo ôsht. Çka oshtë e çuditshme ôsht se, për n’Deçan sa e di, shumica e pronave jonë permi dikon qe hallën për shembull, ose gjyshën.

PB: Pse menon që - ?

MB: Ni person që i kanë besu ma shumë edhe që me fjalë ja kanë tregu se qysh ka me shku puna e ndamjes. Nuk e di a ôsht çashtje e besi- mit a pse. Për shembull, toka e dajve t’mi ka qenë permi hallën e tyne.

PB: E pse menon qe ja kanë lanë hallës, se shum interesant n’ket anë?

MB: Halla nuk ka pasë fmi, edhe nifarë lloj besimi që ajo ka mi jau lonë ktyne. Po nuk e di, për dokumenta pse përmi hallën ka qenë dej vonë, hiç s’muj me e kuptu pse ka qenë permi hallën, po ka qenë permi hallën.

PB: Mujnë me e ditë dikush nashta edhe kur të degjon ketë interv- istë.

Okej, Mira, shum falemnderit për kohën, për intervistën.

MB: Besoj që nihmon.

PB: Falemnderit.

Pjesa ll

PB: Mas intervistës parë, na e patëm ni diskutim edhe na ra në mên që mujna me vazhdu intervistën, edhe u kthymë pe vazhdojmë pjesën e dytë. Pra Ermirë kallxona tash, ti je e martune, je me ni familje t’madhe, i ki dy fmi. Kallxona pak për familjen e burrit, qysh menon që, ose a ke pasë rast me pa qysh i kanë da hiset ose qysh i ndajnë ose...?

MB: Po, tash unë po tregoj muhabetin që e bonëm ma herët e që nau kujtu që mujme me vazhdu intervistën.

PB: Falemnderit.

MB: Pasi qe unë tash jom e martume e i kom dy fmi, e ceka edhe ma herët n’pjesen e parë t’intervistes, këtu ôsht krejt tjetër muhabet me punën e familjes t’burrit, puna ndryshe shkon e hisës se burri jem e ka edhe ni vlla edhe ni motër edhe pjesën që e trashëgojne e trashëgojne të tret baraz, po ôsht e çuditshme se edhe cikrrimat ma t’vogla i dajnë bashkë me motrën, kjo ôsht krejt e kundërta e krejt rasteve, e shumicës rasteve që unë i kom pa ma herët -

PB: Pra si motra si vllau këta jonë ?

MB: Po, motra ôsht e mesmja me moshë si me thonë, vlla, motër, vlla, edhe te tretë i trashëgojnë senet e njejta, bile-bile edhe n’shpinë ku na jetojmë ôsht tri kate te tretë e posedojmë ka ni kat edhe pse motra ôsht e martume edhe nuk jeton në atë kat.

Nuk jeton aty po kati i sajë ôsht, kur ajo don me ardhë n’vikend edhe ôsht identik tri katet e njejta. Prindi i tyne çka ka bo ka bo për tretë njejtë.

PB: Për tret njejtë.

MB: Banesat që ju ka lonë ju ka lonë tre t’njejta, mos t’thom edhe me sipërfaqe edhe me senet që jau ka ble janë të njëjtat.

PB: Kush ka vendosë për ta, a veç bâba i tyne? Apo edhe nâna? Bashkarisht apo?

MB: Baba edhe nona besoj, po ôsht traditë e familjes që me ju nda e -

PB: Çfarë tradita kanë familja që munësh pak me kallxu, prej kahit kanë ardhë? A jân të Prishtinës apo?

MB: Jonë rritë në Prishtinë. Kanë jetu k’tu. Po babi i burrit tem ka jetu në vene të ndryshme, ka udh’tu me prind’t e vet. Me prejardhje prej Gjakovës, mandej Mitrovicë. E kanë ni traditë ndryshe prej qysh jemi msu me ni.

PB: A ke pasë rast mu konë pjesë e ndamjes ose e diskutimit mes burrit t’juj me motrën edhe vllaun e tij? A ke pasë rast kur kanë diskutu për kto gjana? Qysh ka shku, a ka pasë apo a u vrejtë ndonje lëndim?

MB: Nuk e besoj, se jonë rritë n’qasi fryme që jonë m’su si gjith- monë mi pasë t’barabarta bashkë me motrën krejt senet. S’besoj që edhe jonë diskutu k’to sene, s’jonë diskutu hiç, kan rrjedhë natyrshëm. çka kanë kta dy me pasë edhe ajo njejtë. Edhe unë s’kom vrejtë qe o diskutu najherë mes tyne që motra e tyne mos me pasë çka kanë kta. Edhe nëse marrin dhuratë, për shembull për vitin e ri ose pushime verore ose, çkado t’vogël dhuratë edhe ajo e ka, edhepse ôsht e martume edhe e ka familjen e vet.

PB: Po familja e motrës burrit? Ata a jânë kshtu?

MB: Ata individualisht veprojnë. Kan pasuni që kanë kriju vet, unë nuk e di qysh shkon puna e ndamjes te ata, nuk kam informatë qysh e kanë... qeshtu (me gezim në ftyre).

PB: Falemnderit shumë.

MB: Falemnderit juve.