Ramadan Malaj

Intervistuar nga: Batije Sylejmani

S’kam livritë prej fshatit Hogosht kurrë. Punët çka i kena bâ na, si punë katunare, gjâ e me qysh kemi mujtë

0:00
0:00

Të dhënat e intervistes
Data e intervistës

28.04.2018

Lokacioni i intervistës

Hogosht

Vendi i lindjës

Hogosht

Tranksriptimi

BS: Mirë. Axha Ramadan, a po më tregon prej kur ke lind’, çfarë familje keni pasë?

RM: Une kam lind’ me tetë t’gjashtit nimi’ e nônqin’ e nizet e shtatë [08.06.1927]. Kam lind’ e jom rritë në fshatin Hogosht. S’kam livritë prej fshatit Hogosht kurrë. Punët çka i kena bâ na, si punë katunare, gjâ e me qysh kemi mujtë. Mjete s’kemi pasë na n’atë kohë, që po gjinën sot, po krejt me fuqi dore çka kemi mujtë me i kry. Te lâvra, te gjâja, e te kejta, jemi shku mas tyne, me to jem metë gjallë. S’kemi pasë na të ârdhne kërka, te rroga, te hesâpi, te diçka, po krejt çka jemi marrë me bujqësi (përlotet).

BS: Sa antarë i ka pasë familja jote?

RM: Po na, ma s’mrâmti, familja jonë nonëmdhet’ [19] antarë jena kânë në fund. Kur jemi dâ kusherit nër veti, nonëmdhet’ [19] antarë jemi kânë. Tani jemi nda me kusherit, do ni ven’, e do anej… e jemi shkepë. Kërkun dy [2] nuk jemi. Qashtu shpërndahen. Në tôna ânt jemi shku me mund, me fuqi. Hec… Me pasë me shku te ni mik, te ni… ka me shku, me hecë gjithë ditën, e menxi me mrri në të pâme. Me shku te ni katun, që e ke pasë ni kali me i hypë e me shku; s’ke pasë kali, n’kâmë me shku e me hecë, me hecën në kâmë. Me hecë, me shku me bâ zjaret mikun a kojshin’, a dikânin, në kâmë. 

BS: Eh vllazën e motra a ke pasë?

RM: Motër kam pasë, vlla s’kam pasë. Bâba um ka dekë, um ka lânën gjasht’ [6] mujsh, jo, tri [3] vjet bâba um ka lânë mu, a motrën ma ka lânë gjasht’ [6] mujsh. Tani masanenaj um diq edhe nâna e jam metë jetim. Qeshtu. Kam rrnu me mixhallarë. Faliminer, mixhallart më kanë majtë, e um kanë kshyrë, e më kanë martue, um kanë… tôna.

BS: Te ata ke jetu? 

RM: Me mixhallarë. Kam rrnu me ta deri nimi’ e nônqin’ e katërdhet’ e shtatën [1947]. Në katërdhet’ e shtatën [47] jena dâ me mixhën, edhe jam shku ushtarë n’katërdhet e shtatën [47]. Jam shku ushtar e ushtar me nejt… kam nejtën, n’kohë t’Serbisë, e kum nejtën tridhet’ e tetë [38] muj ushtar. Tri [3] vjet m’i patën dhânë me shku me kry afatin e ushtrisë. Masanej tana u përzi diçka, Rusia edhe Jugosllavija u prishën, edhe gjasht’ [6] javë naj shtynën jashtë kohës që e kishmi. Në katërdhet’ e shtatën [47] jam shku me të dhetin [10] muj, të pesdhetin  [50] jam ardhë te shpjia prej ushtrisë. Patën rrnu ushtrija shumë mirë.

BS: E tash kur jemi te ushtrija, a e man men’ ushtrinë ose a të ka kallxue axha a dikush për këtë pavarësinë e Shqipnisë, nimi’ e nanqind e dymthetën? A e kanë mrri ata me majtë men’?

RM: Ja, unë s’di për to çka të thom valla.

BS: A jooo?

RM: Jo, valla. Çka kam ní unë keni ní edhe ju. Dofar’...

BS: Sa lufta i ke kalu ti?

RM: Unë Luftën e Parë, luftën kur râ gjermâni, i râ Serbisë. Jemi kânë, drejtë me t’thânën jemi kânë  tu ngarku therra për arë, m’i thurr, si katunarë, po kalon nî ballon, “Kah erdh’ ky ballon? Ka osht ky ballon…”, kur u bâ, “Valla, gjermâni!”, jô, “Hini gjermâni…”. Erdh’ gjermâni edhe e kapi, e shkatrroi Jugosllavinë, Gjermônija. Edhe tani met’ gjermâni ktu. U danë pjesët. Italija ka veni jonë, te Kosova Italija ka qenë. Dikur edhe gjermâni me Italinë u prishën, edhe ata nërveti u dallashitën,  edhe tani u prish, e Sërbija e mur’, me ka krejt hupi, u tret’.

BS: A keni pasë zullum në qat luftën?

RM: Po, kur janë hi komunistat, po, kemi pasë, sa dush’ kemi pasun. Vishin natën, u deshke m’u pregaditë, a u deshke me nêjt gati buka, me kânë hazër që po vinë komunistat e s’kemi bukë me ju dhânë, po na rrehin, po na bâjnë… Po i kanë mytë edhe… Shumë patën mytë, e i patën marrë, e i patën djegë.

BS: A i kanë mytë gjermant a komunistat?

RM: Joo, gjermant nuk kanë mytë ktu, te na, kërkânin. Najkun nashta ka mytë, unë s’po tham, ama për ktu gjermâni… nuk ka pasë kurrnifarë problemi në fshat, në Hogosht. Megjithse gjermâni pak ka qenë ktu, Italija ka qenë n’atë kohën, Italija, e tani mas Italijës erdh Gjermanija, gjermant e kapën në dorë, e kur e kapën gjermant n’dorë atëhere u përzi, komunistat u çun’ n’kâmë, komunistat. Kta tont, si Shipnia, u munojshin me komunista, e qeshtu u bâ lufta në Kikë, e pâra luftë që u bâ, n’Kikë. Tash me datë s’po di me t’kallxu, vallahi.

BS: E ku është kjo Kika?

RM: Ktu bre, Kika.

BS: A katun afër jush?

RM: Jo bre, veni thirret Kika. Ajo Kika âsht, Kika e kâ [emrin], e pâra luftë kur ka krisë në Hogosht, jo n’Hogosht, po në Kikë. U kânë mixha jem si komandant i qeverisë, jo i ushtrisë, po i popullit. E në Luftën e Parë u vra nî katunar, Hakif Biqku, i Hogoshtit, nî katunar u vra. N’krye të mujit ka krisë Lufta e Dytë. Në Kikë, në Luftën e Dytë, ka krisë, janë vra tetë [8] të Hogoshtit, të katunit të Hogoshtit tetë [8] janë vra. A Luftën e Parë çka janë vra komunista, komunista po thojnë. As vet s’e di se sa janë vra. Shumë ka pasë të vramë në Luftën e Dytë. Ka pasë edhe prej tyne të vramë shumë, po nuk i kanë lanë menihere, i kanë ngre temas, i kanë ngre i kanë shti mrena prej Serbie, dej qëtu ngat te Kika mrrishin plumat, në  katun. Erdhën në atë katun, u ftofën, po largohen. Erdh’ Mulla Idrizi me nî grup të vetin qëtu pari, ni shervete të kuqe në kry, “Hajde mere”, tha, “Çka po pritni? Ti atje, hajde khô.”. Unë jo boll… Kurgjô jo, kah me shku? Kur u ardhë Molla Idrizi me nî grup të vetin, i kanë rrokë armêt me veti, e janë dalë në Kikë. Kur e kanë pâ kta nî grup që po vinë kumunista, se ata ishin kon’ shkatrru, edhe ata atëhere janë shku janë kthy temas, janë largu, janë hi mrena kufinit, kta tont janë dalë atje mrena në kufi, tjert s’janë dalun. Nî i Hogoshtit, se ata tjert u vrajtën, a njô, ça ka krisë atje lufta, u plagu ktu në katun… edhe u plague. Tan kohën aj ka nêjt në firi i msheft. Kanë shku kta për skejt, kuajt, ha um gjetën, plumin n’kâmë i shkreti… Kur janë dalë përpjetë në Kikë i kanë thânë lajmroje, e kanë marrë të plagosun e kanë  pru te shpija, e ja prejtën kâmën, e tani nî kohë të gjatë ka hecë, nî dru ja vnun në kâmë, e me qat shtagë ka hecë. Ka rrnu… Nî kohë të gjatë ka rrnu me qat kâmë të plagosne. Qashtu u en’ napër katun, në krejt’ Hogoshtin. Qaj që u vrajt n’Kikë aty… (s’kuptohet).

BS: E a e man men’ ti Jugosllavinë e parë, mixhë, që i kanë thânë ktynehere Jugosllavija e parë, prej nimi’ e nanqind e tetëmdhetës [1918]?

RM: Jugosllavija e parë… Unë jam kânën në shkollë, edhe tri [3] vjet e gjysë e kreva shkollë, gjysëvjetori… krisi lufta, e na murën msusin. E kena pasë, ndjesë pastë tash, Svetozar Popoviq, atô e murën, veç edhe mô nuk u kthy. U vra, nuk u kthy. E prej atëherit mâ… Qato tri [3] vjet e gjysë shkollë i kom kry të Jugosllavisë mirëpo tash nashta s’po ban me thânë… Shkolla e Jugosllavisë, çka kemi msu me shkollën e Jugosllavisë, me shkollën e sotit, sa nata e dita bashkë… s’bashkohën kërkun! Shumë rregull ka pasë, e shumë disiplinë ka pasë në atë kohë te shkolla. Mirëpo krejt nuk i ka përfshi, po katunart… po i ka rrokë diku-diku me shku në shkollë, se s’kanë mujtë krejt me shku napër shkolla, me mrri… s’ka mujtë me shku. Ka desht... [po nuk ka pasur mundësi]. Shkollë të mirë ka pasë atëhere, serbisht. Po t’thom shkolla të mira kanë majtë.

BS: E ti ku e ke kry shkollën?

RM: Aaa?

BS: Ku e ke kry shkollën?

RM: Në Hogosht, po Hogoshti… Unë… Marre po m’vjen me thônë kush u kânë Hogoshti, kush u bâ. Hogoshti n’Prishtinë u përmen’, tjetër fshat ktu nuk u përmen’. Kamenica s’i ka pasë dhet’ [10] shpi n’ato far’ kohë mirëpo… e forca po ban tôna. Tani ktu te na, me shkatrru Hogoshtin lufta e Kikës na ka shkatrru. U vrajtën shumë në Kikë, tani kur hini komunisti e mur’ venin ktu, hinën napër detyra do analfabeta pa shkollë, pa kurgjô, veç a po punon për komunista, me shitë shiptarin. Rrogën e mirë edhe me hi në detyrë, a jo njerz të meçëm me shkollë, e me… pak ka pasë në atë kohë. I kryshin shkollat ktu në Hogosht, i kryshin fakulltetat, ‘ô ti je, ô ti s’e don komunizmin…’. Janë largu, janë shku për Prishtinë, e janë shku në Shkup, kohë në Gilan… E ata gjinja e parë që krytën shkolla, e krytën… [në vend se] me majtë katunin, e me mbrojtë, prej zullumit janë largu, janë hekën, e kanë rrokë nëpër tjera vene janë shku, e Hogoshti met’ pa kërkan’ hiç. Thojshin, “Në Hogosht s’ka kurgjâ.”.

BS: A e man men’, axhë, kur ju kanë marrë armt shqiptarve?

RM: Armt… Kur na kanë marrë armt… Lypshin armt me i marrë, ktu me i dhânë armt. E në Hogosht u kânën stacioni i policisë, gjithmonë i bishin gjinën ktu, edhe u kânë ftoft kur i kanë marrë armt, pasha Zotin i kanë rre’, edhe dermu dru janë tu i rre’ për armë. Ô me gjetë… Bon ti çka dush’, shko bleje, ban’ çka dush’, po pa e dhânë ni armë s’e ke pasë qare. Edhe ajo krejt spihunllak nër neve shqiptarve, ky e ka, ky s’e ka… Qështu punën e armve. Kanë hjekë, shumë kanë hjekë.

BS: Edhe mos me pasë u dasht’ me gjetë a?

RM: Pasha Zotin, mixha jem, kusherini se jo bash mixha, po kusherini, ja lypën edhe s’kish, u çu në Serbi me do shokë të vet, e mrena në Serbi u shku e ka ble nî pushkë të keqe, edhe u shku e ka dhânë, se pa e dhânë s’e ke pasë qare, qare s’e ke pasë pa e dhânë.

BS: A e man men’ këtë llâfin e masakrës të Tivarit? A të kujtohet?

RM: Masakra e Tivarit… Unë nuk jam kânë në Tivar, po janë kânë nja dy-tremdhet’ [12-13] të Hogoshtit valla në Tivar. Bile nî shoq i jemi çka u kânë në Tivar, met’ ma i mrâmi, halâ s’e ka nî [1] muj që ka dekë, ati me ja përmen’ Tivarin, me ja përmen’ Shqipninë, “N’Shqipni”, thojke, “me shku çka kanë bâ shiptart!”, thojke. E mâj [mend] janë vra shumë në Tivar, veni jânë u pshtu, rajoni Gilan, a qysh me thânë...

B S: Anamorava?

RM: Anamorava janë pshtu. A ajo âna, n’at’ôna ajo… i likfidun, në deti i kanë qitë. Krejt ka thânë i kanë qitë në deti, se aty s’kam marrë pjesë.

BS: E qysh u kânë qëkjo puna, qysh kanë shku deri në Tivar?

RM: Deri në Tivar kanë shku, kanë ardhë ktu te na, e na kanë marrë, “Hajde, ushtarë po duhet me shku.”.

BS: Për Jugosllavinë a?

RM: Po, Jugosllavi. Komunizmi kur hini.

BS: Po, po.

RM: “Na kanë marrë e na kem’ shku për Tivar…”. Edhe i kanë çu i kanë t’fillu, kur i kanë çu në Tivar i kanë bâ rresht krejt, edhe aty a nimi’ [1000] a dymi’ [2000], çka ka pasë âna Drenicë, e Pejë, e Gjakovë, e n’atë anë, ata i kanë likfidu krejt. A âna e Gilanit knej, n’at’anë, prej ktyne nuk u vra kërkush. Domethânë, n’atë hallakamë nja dy [2], bile nî nip i joni u kânë, aj hupi pa shêj, pa… U vra, a hupi, qysh, tek… nuk di! E të Hogoshtit në Tivar të vramë nuk ka pasë, jo të Hogoshtit po ksaj âne të vramë nuk ka pasë në Tivar, nuk ka pasë të vramë.

BS: A e din pse jo?

RM: M’i likfidu. Cilli u kânë m’i likfidu, nuk ka pasë kurgjô tjetër. P’i çojmë për Tivar ushtarë, e i kanë çu në Tivar, e i kanë mytë, e krejt. Jo, jo… nuk ka pasë kurgjô tjetër, jashta m’i likfidu, kurgjô tjetër s’ka pasë.

BS: E mixha Ramadan, a e man men’ kur kanë shku puntort nëpër Jugosllavi me punu, a ka pasë edhe prej Hogoshtit? Ti a je kânë me punu në Jugosllavi, nëpër vene… në Kroaci, e Bullgari, e… Ka kanë shku?

RM: Unë jam kânë në Beograd. Kemi punu… Si shqiptarë në Beograd me punu, kur bojke mall me shku me punu, me mujtë me gjetë nî punë diçka çkado, se ata punë s’kanë dhânë, ja me shku me fshi, ja m’i pre drutë, ja me ju shti qymyrin nëpër podrume, qato punë i kemi pasë, s’ke pasë shqiptar me shku me punu në zyre. Unë vet kam punu, katër-pesë [4-5] ditë, e shkarkojke vagonin në bjeshkë me qymyr, u dashke me marrë me çu napër podrume atë qymyrin, e me na pagu, me na dhanë diçka, me marrë nî [1] dinar te Serbija. A me çu nî shiptar e me bâ mall… Serbija s’na ka bâ mall kurrë.

BS: Domethanë kejt qasi punsh kanë punu shqiptart?

RM: Po, qato punë. Punt e rôna shqiptart. Ka pasë edhe napër detyra ama ka pasun aj që u kânë i shitun, me ka krejt me punu për Serbinë. Ka pasë… Aj, kemi pasë të Hogoshtit, dymdhet’ [12] vjet kryetar i Serbisë ktu ka nêjt.

BS: Po a?

RM: Po, në Hogosht ka nêjt mirëpo pa… [shkollë]. Edhe atëhere u kânë kryetari [në pozitë] dymdhet’ [12] vjet a emnin e vet s’ka ditë me shkru. Mirëpo, u kânë nifarë serbi, Dollovosh Gigo, Gigo u thirrke, aj e pat zgjedhë, ai çka ka thônë u bâ. Tani n’at’farë kohe kur u bojshin zgedhjet, si tash që po bâhën për kryetarë, edhe atëhere ma viron u kânë.

BS: Po a?

RM: Po. E lypshin [vota] dy [2] a tre [3] të Hogoshtit. Qeshtu njôni p’e don ktô, njôni atô… Tu ngâ napër malsi me i bo, me i kthy popullin, me pare, pa pare… qysh kanë mujtë, për me ardhë deri te veni, për m’u bo kryetarë. E ktu Hogoshti kurrë pa hyqmet nuk u kânë. N’tridhet’ e tetën [38] ka pasë mjekë në Hogosht, se kto farmaci, kto nallban, e teneqexhi, e kto çka janë kânë… Hogoshti u kânë gjithmonë i kompletum. Prej Serbije i kanë pru m’i mathë gjânë. Na me gjâ kemi punu, m’i mathë, m’i marrë e m’i mathë. Në Hogosht ka qenë posta. Ktu ka qenë xhandarmërija, ktu kanë qenë edhe kontrollt… Ktu me t’zânë me nî [1] kuti duhan të dënojshin, e tôna të zezat t’i bojshin n’at’farë kohe.

BS: E pse ju kanë dënu për duhan?

RM: Se duhanin kaqak, jo me pi, po me ble, se tjera punë ô… Duhan veni jonë kem punu, po u dashke me çu në Manapoll me dorzu, e tani çka ka bâ ramet me ta pagu, tani qysh ka dasht’. A me t’gjetë duhan të grimë çka e kemi punu, kontrollt atëhere të dënojshin. Po ka pasë paqeta, pa pshtjellë hiç, veç duhan, atô u dashke me shku me ble e me pi në shitore, a duhan kaqak çka e kemi punu vet ato s’kanë lânë me pi.

BS: E ka sa ju dënojshin për paqeta?

RM: Po qysh t’i zishin. T’zishin, duhanin të Dazhnices ktu, niqin’ e pesdhet’ [150] killa duhan, e sa u dënu tybe n’e di… Me vite u dënu, e me të holla.

BS: Aha, domethânë edhe në burg e kanë marrë për duhan a?

RM: Po, po. Kur e kanë zânë, po, edhe në burg e kanë marrë. Na shkojshim me marrë dikun… Atëhere me opânga, a dâthën… a kur i shishmi kundrat me thuma a qizme, thojshim, “Hê, ku u kanë xhandarmërija kontrollë”, e u dashke mos me shku asaj rruge, me ikë tjetër kah.

BS: E qysh janë dokë xhandarmërija? Çfarë tesha kanë pasë?

RM: Po xhandarmërija… Atëhere si të surme i kanë pasë xhandarmërija, e kontrolla të zeza i kanë pasë teshat. E stanica milicisë u kânë në rrafsh ktu kur po dalim, aty u kânë stanica e milicisë, e ktu kanë nêjt serbët me qirâ, a banesa kanë pagu, a serbë në Hogosht nuk ka pasë kurrë, banorë nuk ka pasë.

BS: A nuk kanë dasht’ ata vet me ardhë me jetu, a ju s’i keni lônë?

RM: Jo, nuk kemi pasë të përzim’ kurrë. E magjupë kemi pasë, magjupë kemi pasë në katun. Edhe bile râ rasti m’veti njôni, p’e kesh Hogoshtin, nî fshatar p’e vetë, prej Prishtine patën ardhë e çelë gjimnazin ktu në Hogosht, erdhën më pytën, e po vesin ata inspektorat, “A ka pasë serbë?”, “Jo”, tha, “serbë s’ka pasë në Hogosht kurrë, po ka pasë magjupë, ka pasë shumë.”, po thotë, “Kadal zotni, kadal. Magjupi rrnon ku ô veni fort, s’rrnon kurrë ku s’e nxerrë dinarin magjupi.”. Tani Hogoshtin me majtën e kanë majtë malsija, reka e Desivojcës këtu, reka e Lisockës ktu. E çka u kânë qetu janë kânë të shkatrrume, me shitore, me shitje, me blemje, me Hogosht… U hoqën malsija, shkun krejt. Hogoshti nî katun vet, si mos të kenë përkrahje nuk ka rrnesë aty, aty rrnesë nuk ka. E Hogoshtin malsija e ka majtë.

BS: Mixhë, a po m’kallxon prej kurit ja kanë nisë të ritë me dalë prej Hogoshtit, nëpër Gjermani e nëpër Zvicërr?

RM: Po vonë ja kanë nisë me dalë, valla. Ata ma s’pari familja jânë prej Hogoshtit u patën nisën, unë nuk p’e di a janë dalën n’katërdhet’ e shtatën [47]… a diqysh janë dalën, e ma herët jo. E qetash dulën krejt. U hoqën, e u largun, e  s’un po dalin. E hyqmetin e fortë, po na mâjnë. Çka me bâ…

BS: E për shkollat folëm pak ma herët. Sa prej juve janë kânë të shkollum ktu, si fshatarë të Hogoshtit?

RM: Vallahi, pak ka pasë. Jo, pak. Po edhe me fakulltete të kryme pak ka pasë. E nî shkollë sa për  punë e sa për hesâp tonë, a shkollë me fakulltet e me kry… në Hogosht pak ka pasë në kohën demokrate. Pak ka pasë.

BS: Shkollat që janë kânë, edhepse janë kânë serbisht në kohën tonê kur e ke kry.

RM: Ah, serbisht. Bile s’ke guxu me folë shqip në shkollë sa u kanë msimi aty, e je dalë në sokak deri je ardhë ke kalu prej shkollës s’ke guxu me folë. Në përgjethsi serbishtja u përdorë ma shumë.

BS: E kur keni shkru serbisht a keni shkru me çirilica, a keni shkru me latinicë?

RM: Jo, çirilicë. Shqip… Me shkru latinicë sefte… Ka ardhë Fadil Hoxha në Hogosht, aj ish kon’ ardhë me organizu për komunizëm diçka, po nuk mujti me bâ kurgjô, e qato dymdhet’ [12] ditë ka nêjt Fadil Hoxha në Hogosht, për me ditë çka ô germa shqip na e kemi msu sefte prej Fadil Hoxhës qato dhet’ [10] ditë sa ka nêjt. Ato germat shqip me bojë i kemi kry. E u kânë kjo shkolla në Hogosht, shkolla e marume, e Turkisë u kânë, e kanë pas marue, sot thojnë në Turki u maru shkolla për mejtep, a mejtep të hoxhës, m’i knu… mirëpo mandej mejtepi… dikur mejtepi u maru në tjetër vend e kjo met’ shkolla veç për serbisht hesâpi me punu në to.

BS: E çikat a i keni çu në shkollë?

RM: Jo.

BS: Jo a?

RM: Jo. Çikat me shku në shkollë… Nuk po di në cilin vit u çelë ktu gjimnazi. E lypshin gjimnazin me çelë në Hogosht. Jô po, jô jo, po vajzat s’mujna m’i çu në shkollë ma larg, nuk po mujna sebet vajzave me çelën shkollën… Edhe e çelën. Bile çika jeme vitin e parë kur u çelë, vitin e dytë, i râ me shku në shkollë që me msu.

BS: E domethânë shumë vonë kanë shku çikat në shkollë, gjenerata jote hiç?

RM: Jo, vonë. Vonë...

BS: Mas komunizmit a?

RM: Mas komunizmit. Te hoxha… Nashta janë shku te hoxha, a për punë shkollimi, për vatan e diçka nuk janë shku. Atëhere nuk ka pasë.

BS: E pse nuk kanë shku? A jeni kânë fanatikë? S’i keni lônë a?

RM: Po qashtu fanatizmi u kânë. Me dalë femna shqiptare… Me dalë… Kê dalë, bêgi sefte, nî [1] msus dul e e qiti, edhe ajo msusja gru e tina, a nuk po di, i qitke te shkolla, ktu i qitke me i lâ sytë, e qysh me dalë gruja burit me i lâ sytë.

BS: E kur ja kanë nisë gratë m’i hekë ferexhet te ju?

RM: Eh, ferexhet kur i kanë hjekë gratë tybe nuk e di, në cilin vit nuk e di… Me tamin, me tamin erdhën me i hjekë perdet,  ‘jô po, jô jo’.

BS: Kush ka thanë m’i hekë perdet, hyqmeti i Jugosllavisë?

RM: Jo i Jogusllavisë, po i komunizmit. Tash edhe tont u përzitën aty, “Edhe gratë kanë drejta me shku në shkollë, me msu, me bâ…”. Edhe i lishin tani me shku edhe femnat napër gjimnaze, fakulltete zunë me shku. E paranena, me shku në kohë të Serbisë, femnat shiptare nuk janë shku. Masanej n’komunizëm kanë fillu me shku tani.

BS: A u kanë rrezik për femna me shku në shkollë prej serbve?

RM: Jo, po nashta edhe kta të Serbisë nuk janë shku, s’po di çka me t’thânë...

BS: Hajde flasim pak për këtë industrializimin. Kur ka ardhë? A ka pasë fabrika ktu në rajon të juvin?

RM: Ku me pasë fabrika?

BS: Knej ka ju. A ka pasë dikun fabrika?

RM: Në kohë t’Serbisë jo, e masi hini komunizmi, tana pat fabrika. Në Kamenicë janë kânë tre-katër [3-4] fabrika, puntort në punë, e krejt.

BS: Çka kanë prodhu ato? A e man men’?

RM: Po, ni ven’ kanë prodhu pllaka. Kanë bâ, kanë maru me… Njô u kânë hekurinë hesâpi, tybe n’po di tash çka kanë prodhu, veç ka pasë. Ma s’pari në Kamenicë. Kamenica e dobt edhe ka pasë tre-katër [3-4] fabrika. Kanë qenë populli tu punu në punë, e krejt kanë punu. E me ja pâ sherrin qesaj demokracisë… i mshilën fabrikat, e i shitën fabrikat, i hongrën fabrikat, s’ditën ka shkun, a çka u bâ, a çka u marun, a shkun paret… Puntorët metën rrugëve, paret u hongrën, edhe s’ka kurgjô sot. Eh, çka po bâjnë s’e di.

BS: E prej kur ja kanë nisë ato lëvizjet prej katunit e në shehër? Kur kanë nisë m’u shpërngulë?

RM: Vonë ka nisë kjo.

BS: Vonë a ? 

RM: Vonë ja ka nisë. Bile n’katërdhet’ e shtatën [47] apo n’katërdhet’ e tetën [48] unë shkova ushtar… U shit… Kusherini jem qët ven’ e shiti. Krejt u çuditëm qysh me shitë, e me lanë këtë ven’, me shku në Gjilan! Ai shkoi në Gjilan, e i pat ndreqë punt mirë shumë. Me ta u rrok, me punë partije. Rexhep Mala filloi na solli kjametin: vrasje, protesta e burgje. Katër [4] antarë të kusherinit tem, dy [2] çika, dy [2] djem, kanë nejtë me vite në burg. Pesë [5] vjet ka nêjt çika e kusherinit në Pozharevat në Serbi, nejti dy [2] vjet, ktu u vra Rexhepi, i ngrati, edhe atô e çunë në Pozharevat. Vllavi i saj ka nêjt në Nish tetë [8] vjet tjetra. Çika ka nêjt gjashtë [6] vjet, e lume, në Mitrovicë ka nêjt.

BS: Në burg a?

RM: Në burg, burg. Vllavi, i vogli, ka nêjt, po ky ma pak ka nejtën, njô motmot e diçka ka nêjt në burg.

BS: E me çfarë arsyje i kanë marrë ata?

RM: Punë politike.

BS: Politike a?

RM: Politike, kundraj shtetit. E kanë hjekë valla napër burgje, kanë hjekë valla, shumë kanë hjekë napër burgje. Shumë kanë hjekë…

BS: A i man men’ grevat e minatorve?

RM: Po. U çunë për t’drejta n’grevë, edhe nejtën nî [1] javë e s’e di sa nuk dulën prej tunellit, qysh me thânë, nuk dulën përjâshta hiç, dej shkoi ky Ramon [Rrahmon] Morina, e kta i tradhtun, ‘jo me besë me dalë, jo ju jepin drejta…’. Dulën prej atyhit  edhe ma s’bâni vaki. E murr’ tjetër kush me punu, e me majtë, e me bâe… Qe, edhe sot e atë ditë Trepça… Aj, Serbija po liftô për Trepçën, s’po luftô qî po i dhimën shkitë që po hjeken. 

BS: E kur ka pasë ktu luftë në Hogosht qysh janë sistemu gjinja? A kanë nêjt ktu, a kanë ikë, a kanë luftu, a…? Që e përmenëm pak ma herët që u kânë nî luftë…

RM: Jo, ktu s’ka qenë lufta në Hogosht. Edhe thashë edhe parez që sebep… Me shkatrru Hogoshtin e ka shkatrru lufta e Kikës. U vranë… Në Kikë shumë komunista u vranë. Tana ktu e rroki komunizmi në dorë. Atëhere komunizmi çka ka gjetë që e ka hangër puna i ka marrë e i ka vra. Tash, ti je tu m’rrejt’ mu… Hogoshti u vrajt në Kikë. Në luftë katër [4] i kanë marrë ktu, ma t’mirt gjin, gjin pleq i kanë marrë, e i kanë vra në Gillan. Nuk e di as vorret ku i kanë. Tani e murën Haki Efendin’, nashta ja ke ní zônin, i Hogoshtit u kânë, e murën në burg, e çunë në Mitrovicë, s’erdh’ ktu po në Mitrovicë, edhe e mytën. Atje diq, edhe as vorrin… dy, tri here janë shku me gjetë, as vorrin s’un ja kanë gjetë. Ja kanë hupë, as vârrin nuk kanë lânë me pâ, se dul valla ai kundraj shtetit komunist, kundraj tyne, edhe e burgosën. E në Mitrovicë ka dekë Haki Efendija.

BS: E kto katunet përrreth jush a kanë pasë banorë serbë?

RM: Jo.

BS: Jo?

RM: Jo, nuk ka pasë. Mu… Në Lisockë nuk e di që ka pasë serbë, në Shahiq s’ka pasë, në Zhujë nuk ka pasë, mrena kufinit, se në Marocë anej n’at’anë po. A serbë me pasë me rrnu në fshat shqiptar nuk e maj në men’. As Desivojcë, as në Poliqkë, as Lisocka, a ktu pari serbët… Me rrnu s’bashku, nuk ka pasë serbë.

BS: E a keni pasë kshtu problem me ata matanë kufinit?

RM: Po, jo… Mas lufte, mesapi, jo, ata shqiptart tani u patën hi, e i blejshin tokat prej shkive, i blejshin male, blejshin n’at’anë, kta khâ i shitshin, i marshin shlepera, jo shina për trena, jo për diçka. Eh, tregti kanë pasë. E sot kanë kta Lisocka. Janë kânë do Dani i Dinit, e do, i kanë ka nizet-tridhet’ [20-30] hektarë të bleme, atje ju kanë metë mrena në Serbi, eh ata s’po mujnë mô me shku me i shfrytzu, nihere jo, tani dikur nashta bâhet. Nihere ju kanë nalë.

BS: E ma herët në vakt tônin qysh u bâ tregtija? A keni tregtu me mall, a keni tregtu me pare?

RM: Po s’po di bre çka me t’thânë… U shitshin edhe me pare. Kto shitoret janë kânë, ka pasë shitore. I kanë marrë napër magacina. U kânë me pare me shku me marrë, e me ble, e me marrë, e me bâ tregti. Disa kemi pasë tregtarë me gjâ. U kânë tregtar i gjâve, ka ble, ka marrë në Hogosht, e ka shitë në pazar, me nxjerrë nî [1] dinar, me fitu diçka, me nxjerrë diçka.

BS: E kshtu, p’e zamë, a keni bâ këmbime mall me mall, sanë për lôpë, a qysh ju thojnë atyne?

RM: Po, kanë bâ. Kanë bâ tregti, kanë ndrru… Hajde njôni u kânë ma i mirë ka marrë pare ma shumë, tjetra u kânë ma e dobt e ka marrë… [më pak]. E tregtija nuk u nalë edhe sa janë kânë serbt në Kosovë, s’ka pasë problem.

BS: Edhe me ta keni bâ tregti a?

RM: Po edhe sot po bâjnë shqiptart, edhe sot s’pe nalin! Po, kem’ bâ tregti edhe me serbt, ka pasë tregti bash me ta.

BS: E a ka ndryshu aj vâkti kur ka jetu bâba jot, axhallart e tu, a ka ndryshu mënyra e jetesës?

RM: Po qysh s’ka ndryshu ajo punë, qysh s’ka ndryshu! Ma s’pari qysh jemi kânë na në atë kohën, qysh kemi vujtun, sot ka dallime sa nata e dita për rrnesë me thânë qysh kemi rrnu. Po në atë kohë janë dalë, janë shku m’u zavitën, gjysën e bundës e kam pasë… dej n’gjysë u kânë e shkyme, m’u zavitë dimrit. Tani kur u ardhë e hangërmja, kemi hangër te tânë me nî [1] tâvë. U ungjshmi ka katër-pesë [4-5] veta qaty n’tervesë, me lugë kemi hangër, krejt me nî [1] ven’ kemi hangër. E qetashti ajo s’ô kërkun.

BS: Hajde qetash p’i lojm kto lufnat, e kto… pjesën e errt. Po folim pak për gjâna ma t’mira. A po m’tregon qysh keni lujt’ ktynehere? Kur je kânë ti f’mi çfarë loja keni pasë?

RM: Po, loja kemi pasë. Shkojshim çoban me gjâ. Kemi lujt’ çelik, a qysh i thojnë, kemi lujtë me kungja… Kallabllak tu dalën në mal. Tani ktu katuni kur vishin, qysh thâ, edhe festa kur ka pasë, e kena pasë magjupë me tupana, me hora, a katunarë me lujt’, sa hora, sa...

BS: E lojnat e çikave a i man men’?

RM: Jo.

BS: Çikat qysh kanë lujtë ktynehere?

RM: Shkitë?

BS: Çikat.

RM: Çikat?

BS: Po.

RM: Kanë lujtë edhe çikat, po jo me ni ven’ me lujtë çika e djem ton’, veç familjarë me kânë, domethânë po, a që me kânë larg familje diçka, jo.

BS: Nuk kanë lujtë bashkë a?

RM: Jo. E familjart kanë bâ dasëm, e kanë bâ me tupan, e kanë bâ… Kanë thirrë miq, kanë thirrë krejt. Po, ato janë bâ. Dasmat janë bâ.

BS: E ju a keni lujtë me top ktynehere, futboll, a ka pasë qësi loja?

RM: Kemi lujtë me top, po na thojshin, “Haram ô me lujtë me top se kanë lujtë shkitë me kry të Pejgamerit e nuk bon me lujtë me top.”. A tash edhe fmija po lujnë me top (qesh). Po, po. Kena lujtë me top.

BS: E çfarë lojna keni bo? A jeni dâ dy [2] ka dy [2], a tre [3] ka tre [3], a qysh keni lujtë?

BS: Qysh i ka ardhën tash. Po kemi lujtë në mal, kemi lujtë. U bojshim nî [1] grup njânën anë, tjetra grup’ tjetra anë, me lujtë, hajde cila p’e mujmë… Kemi lujtë në mal në at’farë kohe.

BS: E qysh u kânë ajo loja?

RM: Loja me dy [2] shtaga, cili p’e qet ma larg, fiton qaj që ô ma larg, cili po merr, kush po munet me marrë me fitu… Qato loja i kemi lujtë.

BS: E napër oda a keni lujtë?

RM: Napër oda kemi lujtën filxhâna.

BS: Filxhâna. Qysh u kânë ajo?

RM: Nôn’ [9] filxhâna i vnojshim në tepsi, ni kokërr e shtishin sheqer a pare, a ça u kânë, e mshilshin, e në qata nôn’ [9] filxhâna cili po munet me gjetë kokrrën. E u bojshin dy [2] parti, qajo parti që fitojke u dashke ja me shku me dënu diçka, ja i knojshin tuli kâjke, i knojshin ata që hupshin, ja u dashke me shku me ble diçka në shitore, m’i dënu, e me hângër diçka. Ata katunart ça rrishin, po atëhere s’i zike soba me dalë me nejtën, populli ku me shku tjetër kun’, hajde erdh’ ni mik, musafir, me shku. E i kemi pasë do msiqe, janë kânë vajzat, ka familje të tyne janë në Gillan, ata janë kânë këngëtarë të mirë, “Ô i kemi do miq jabanxhi valla, a po vini sonte?”, e vishin prej naltit atje në konak me pi kafe, me pi… e çaji vonë u përdorën, kafe ma tepër, çaj… E ata me ardhë prej atjehi, me ardhë me knu, me na bâ gjymysh masdarke qaty.

BS: E qysh knojshi me qyfteli a me lahutë a?

RM: Ka pasë… Valla me kavall ma shumë, se qyftelija ka pasë po ma pak ka pasë, e me kavalla po, me kavalla kojkë me bâ.

BS: E ti a ke knu?

RM: Ja, unë s’kom ditë kurrë valla.

BS: A jo a (qesh)?

RM: Jo (qesh), s’kom ditë kurrë ato punë. Unë gjithmonë jam marrë me bujqësi, për kjameti, dej m’u mur’ kâma. Eh, m’u mur’ kâma valla.

BS: E këngtarë, rapsodë, a ka pasë me emër në këtë rajonin e juv’?

RM: Jo. Qysh janë edhe qysh po knojnë n’at’anë atje jo. U formu nî grup në kohën e komunizmit, tash shkoi deri dikun edhe ata e lanë, mô s’mujtën me majtë, e qysh, tek… Jo.

BS: Nuk ka pasë a?

RM: Jo.

BS: E oda te nime, me thânë oda e filanit, oda e filanit?

RM: Po, po.

BS: A po m’i kallxon emrat e odave?

RM: Po odën ktu ma s’pari e ka pasun me kajkë, ditë-natë i ka pasë Salihi i Fejzës, Kastrati tani e kanë pasë, Ahmetovit te oda, tani u kânë oda te Osmani i Xhemailit, e ka pasë te Taipi i Dosit ku janë do shpija ma të mdhaja. Ka pasë oda. Me thirrë në konak e mos me shti mrena ajo u kânë poshtërsi e madhe u kânë, se aj miku kur ka shku mbrapa s’u kthy kurrë. Ama oda si oda të nime me kânë qeto janë kânë.

BS: E kush ka nêjt n’odë?

RM: Po në odë ka nêjt ai, gjithmonë ka nêjt plaki në odë.

BS: Plaki?

RM: Plaki. Oda mshelë s’u kânë kurrë. Na e kemi pasë, ktu gjithmonë dikush ka nêjt në odë. Ka ardhë miki, a vakt e mas vakti ka ardhë, ka bo vaki shijavinë, viron, lloç… janë çu gratë me ju marrë, me ju terë, me ju lâ çerapat, e me ja terë apângat, e me ju bo hyzmetin krejt, që kur çohet miki në sabale m’i pasë teshat të pastërta.

BS: E a e man men atëhere renin në odë qysh janë ulë? A kanë pasë ren’ nëpër oda me të ulne, i madhi, kryeplaki u ulë te oxhaki, a qysh?

RM: Po, gjô normale u kânë ajo. Normale u kânë ajo.

BS: A ma kallxon renin prej oxhakit qysh jeni ulë?

RM: Paj, ma s’pari u ulë i zoti i shpisë që u kânë plak, u ungjë në krye te venit, e mandej kanë ardhë, evladi i tina u ungjë përskejt ti, a fmija as te dera s’kanë guxu m’u afru se i kanë thânë, “Hajt, çka po hin ti mrena ktu?!”. E pleqt napër oda janë sjellë, kanë nêjt, muhabet… Mirëpo, do fjalë të pleqve çka janë folë atëhere në at’farë kohe, sot qato fjalë të pleqve po dalin napër historija, napër… krejt qato fjalt e pleqve. Thotë… Po punojnë, si sot kta t’ritë si po kuvenojnë, Ramushi e kta që janë, qato fjalt e pleqve dalin, shumë kohë e kanë folë, do vijnë kjo luftë, e do vinë qekjo kohë, e “Do dalin”, thojshin pleqt, “shumë pare do dalin në popull. Do t’ketë pare shumë, po ato pare do të jenë ja bina ja zina, hajr në ato haram pare nuk ka.”. E sot po dokët mall, e banesa, e dreq, e thi, e… sa dush’, po ner e burrni s’ka kërkun, s’ka kërkun. Eh, shumë dallime ka ajo kohë me këtë kohë.

BS: A e man men’ najfarë llâfi, fjale, najfarë fjale të urtë me thonë që të ka metë në kry prej asaj kohe?

RM: Naj çka?

BS: Naj llaf, naj fjalë të urtë që e kanë folë napër oda edhe ty te ka metë në kry?

RM: Po shumë here be… S’po di çka me thonë. Napër oda fjalt, bisedat...

BS: Çfarë lloj bisedash kanë bo napër oda?

RM: Ma s’shumti biseda katunare. I kanë përmen’ do punë ose çka kanë hjekën në kohë të Turkijes që janë kânë, e janë kânë në kohë të Serbisë, ato kejta i përmenshin qysh kemi rrnu, e qysh kemi hjekë, e çka kemi bo, e i kanë majtë ka tre [3] vjet e ka gjasht’ [6] vjet, e ushtrinë e Turkisë… derisa e ka kry, e ka kry ushtrijen, deri në gjasht’ [6] vjet ka nêjt ushtar pa ardhë te shpija hiç.

BS: A ka pasë ushtarë jeneqer’ që kanë shku, prej ktuhit që kanë shku?

RM: Ka pasë. U kanë nî mik i axhës, i Hogoshtit, e u bojke llafi i ushtrisë qysh kemi kalu mirë, e na e dojshim ushtrinë. “He”, thojke, “more burra”, e njeri ku të hâjn, qaty, “me ushtri të Turkisë, nuk ka pasë ushtri ma të mirë.”, thojke, “Dy  e në javt qitke karavan”, domethonë qitke karavan, “dy herë në javt havëll na kanë maru ushtritë turke.”. E qysh kanë hjekë në kohë të Turkisë, martesa, hesâpi, e tôna… Atëhere me shka me dalë e me pâ tu… valë ajo u kânë.

BS: E në kohë të Turkisë ktu te ju a ka pasë turqeli e asi grupe guerile?

RM: Jo, jo. Kurrë tjetër komb. Ktu në fshatin tonë jashta magjupë që ka pasë, rom’.

BS: Prej ka kanë ardhë ata romt?

RM: Po kush e di prej kâhit, tybe n’e ditsha.

BS: S’keni pasë ju hiç te hime-te dalme me ta?

RM: Jo po. 

BS: A po?

RM: Jo familjarë mirëpo na ata i kemi pasun magjupt, në Hogosht kanë rrnu, puntorë e kom pasë. Unë nî [1] hekter tokë s’kom mujtë me prashitë vet, ja kom dhânë magjupit, përgjyst e ka prashitë magjupi, e e ka korrë, e ka qëru, e ka bo gati, masnej e kemi dâ kallamoqin, gjysën e kallamoqit e ka marrë magjupi, gjysën e ka marrë i zoti i arës. Ose ja ke dhônë me punu tokën, e ke pasë grun’, me shku magjupi me ta korrë dy [2] shinikë, a me kerr me ta korrë grunin pa pare, që ja ke dhônë nî [1] arë me ta punu kallamoq. Ata magjupt kanë rrnu qeshtu në at’farë kohe, me punë napër shiptarë.

BS: E a kanë ble ata toka të veta najhere ata?

RM: Jo.

BS: Jo a?

RM: Toka të veta me ble e me maru… Me fillu me maru shpija n’toka të veta, masi fillun me dalë jashtë. Magjupt dulën jashtë, tani bonën punë, e punojshin. E magjupi kurgjô mos kish pasë nî [1] magar e ka pasë m’u bo idare me to, me bajtë pemë, e me bajtë buston. Merrke ktu, e qitke në Desivojcë, në Lisockë, a… me shitë. E ndrrojke me pasul, a e ndrrojke me drith, a e… ato me bo idare magjupi për dimër. E kur fillun me dalë jashtë u bon’ do shpija të forta ktu magjupë se hajmedet. Mirëpo, kur hinën qetash… te tânt u hoqën. Magjupt kishin pas bo zollum, njo dy-tre [2-3] magjupë, në bazë atyne treve tana u hoqën, krejt janë hekë. Në Hogosht mô s’kemi, po edhe shqiptarë s’kanë metë mô, nôdhet’ [90] shpi në Hogosht janë të mshelne sot, pa gjin’ hiç.

BS: Sa shpi janë kânë ktynehere?

RM: Jon’ kânë… Katërqin’ [400] shpi mâj men’ që janë kânë Hogoshti, edhe ata mâ si s’janë met’.

BS: Sa fise i ka pasë katuni, sa mahalla?

RM: Mahalla? Po mahalla u kânë mahalla e Rogoviqe, mahalla e Ametoviqve, mahalla e Sermaxhajve, mahalla e Myrtoviqe, mahalla e Kastratve ku jemi na tashti, e na thirrmi familje Malaj, na familje Malaj.

BS: E Hogoshti… Prej kah kanë ardhë njerzt që u popullu ky fshat?

RM: Aj… tybe n’e di, veç muj me t’rrejt’. Se kah kanë t’fillu ma s’pari me ardhë nuk e di, e thojnë të mramt në arë janë ardhë prej Qarrit. Qarri kuka në Serbi atje, te mramt me ardhë janë ardhë ktu.

BS: A ka pasë muhaxhirë tëToplicës ktu?

RM: Muhaxherë ka pasë ktu malsija, a ktu në fshat jo, muhaxherë s’ka pasë. Nî [1] shpi u kon’ ardhë prej Gjyryshecit, blejtën ktu në Hogosht, edhe ata s’mujtën me rrnu, edhe u hoqën. E jabanxhi me ardhë me rrnu në Hogosht nuk kemi pasë.

BS: Jeni kânë kejt venali. 

RM: Vendas. Ktu ça janë kânë në katun vendas, se jo… nuk kemi pasën.

BS: Se metëm apet pak pa folë te lojnat, a e din mixhë qa janë kânë ykdylxhitë?

RM: Çka?

BS: Ykdylxhitë?

RM: Po, po. Qysh jo!

RM: A ka pasë te ju qasi?

RM: Po. U boshin dasmat ktu, e masi e bishmi nusen, ajo ça ka pru, bakshisht hesâpi, e mirshin atô, e ktu nër katun, në timit në katun vike, qaq që u kânë prej kollomoçit me ngâ komshija. Dilshin tre [3] a katër [4] a… e tani kush mujke me fitu.

BS: Me kuaj a?

RM: Jo, në kâmë.

BS: A në kâmë?

RM: Tani me kual. Tani edhe me kual kemi pasë.

BS: E pelivant çka janë kânë?

RM: Çka?

BS: Pelivant.

RM: S’kemi pasë ato.

BS: A s’keni pasë?

RM: Jo, në katun nuk i kemi pasë. Në katun nuk kemi pasë, jo.

BS: E a po m’kallxon për Shengjergj çka keni bo? A kini pasë naj rit të veçantë çka e kini bo?

RM: Po. Shingjergjin e kemi majtë na. Me pre naj êdh, a naj kingj, a naj çka ka pasë me pre, me qitë flija për Shengjergj, me qitën flija në ditë të Shingjergjit. Magjupt sa janë kânë në Hogosht dy [2] ditë s’janë nalë tupanet tu rre, te xhamija magjupet dilshin e lujshin, e jo shiptarkat.

BS: Po a?

RM: Jo, shiptarkat jo. Nî kohë jo, a tani dikur… A nî kohë jo, nî kohë jo.

BS: Tani edhe shiptarkat i rreshin tupanat, e defat, e…?

RM: Defat po. Napër dasme, napër konaqe, kto defat po, edhe shiptarkat, e ato lojnat, e ato… po.

BS: E Shmitri çka është, a e din?

RM: Valla për Shmitër…

BS: A keni bâ najsen për Shmitër?

RM: Jo valla.

BS: As për Shmarkun, Aligjynin?

RM: Edhe për Aligjynin kanë majtë pak diçka, po ma tepër për Shëngjergj u majtë. Po bohët bre, diçka me gatu naj trejte, a diçka naj punë po, a që me majtë festë, e me majtë… jo.

BS: E këto Bozhiqet, këto janë kânë për serbë a po?

RM: Po, për serbë. Jo, ato s’i kemi përdorë.

BS: Nuk i keni majtë?

RM: E qetashti “vllaznim-bashkim”, qetashti për kejta po majmë festa! Për Shëngjergj, e Bozhiq, e katalikë, e tona qetash p’i majmë. Tash p’i majmë, e atëhere jo.

BS: E a të kujtohet ktynehere kur ju kanë kallxu prind përralla, a e man men’ naj përrallë kur je kânë i vogël që ta kanë kallxu?

RM: Kush i din’ përrallat, pashë Zotin (qesh)?!

BS: A nuk i man men’ a?

RM: Po sha ki me ditë përralla!? Hajde me tutë fmin, hajde po vjen qeni, uki, e jo qeky, e jo qeky, jo na tutë, jo na hanë… Përralla të fmive jo, qeto kena pasë qeshtu. Hajt përralla mirëpo qysh tek po harroj ato.

BS: E a kanë pasë f’mi kallabllak ktynehere?

RM: Po jo… deri në dymdhetë, nimdhetë [12,11]. Ma shumë jo.

BS: Po boll kokan kânë!

RM: Jo bre, kurgjô. Nimdhet’ [11] f’mi (qesh), qa janë nimdhetë [11]?! Tashti dy [2] po dokën shumë. Kemi pasë shumë, nër shtatë [7] a tetë [8] s’u metë shpija në at’farë kohe. S’u metë pa f’mi.

BS: E me pas bo naj shpi mos me pasë f’mi hiç, a ja ka falë, a ka pasë f’mi të falun?

RM: Ka pasë. Ka pasë, edhe atëhere ka pasë.

BS: Ka pasë a?

RM: Ka pasë edhe atëhere falje, po gjithmonë ish kânë keq, edhe sot keq. Aj, s’ka desht’ Allahi me ja falë e ti po bohësh ma gjymert se Zoti! Po ja fali nî f’mi! E ka ní. Kanë pasë atë falnit… shumë pak njerëz kanë jetu mirë. E ka bo si prind të vetin… Se po, ka pasë edhe atëhere falje të fmive.

BS: E toka, qysh u dâ pasunija ndërmjet vllaznive?

RM: Po tash, u kânë toka. Bâba i ka pasë pesë, gjashtë [5,6] fmi a tre, katër [3,4] djem, a qat tokë që e ka pasë, tash janë nda vllaznija, e bâba ju ka dâ secilit pjesë sa i ka taku, ni shik (s’kuptohet), a dy, a tre, a… sa i ka taku ja ka dhôn’ tokën. Do kanë mujtë me maru shpi, shpija me druna mô, qysh kanë mujtë, se shpija si qesi s’ka pasë atëhere, shpija me lloç.

BS: Me lloç?

RM: Po, me gur e me lloç. E qashtu.

BS: A i keni maru vet ato shpijat a?

RM: Jo, argatë ka pasë.

BS: Argatë. A janë kânë shqiptarë ata?

RM: Po, shqiptarë. Ka qenë nî kohë, vonë ja kanë nisë shqiptart me maru shpija, po ma tepër janë kânë prej serbve.

BS: E prej kurit ja nisin ato tullat m’u përdorë, tullat prej kur i përdorni napër shpija?

RM: Jo, kulla.

BS: Tulla, tulla.

RM: Ehh, vonë ja kanë nisë. Në kit kohë ja kanë nisë tullat. Në këtë kohë ja kanë nisë m’u punu.

BS: E atëhere me lloç?

RM: Po, me lloç të duvarit. Tash cymenti, atëhere lloç i kemi qitë edhe gurë. Tulla s’ka pasë, po me gurë. Jo, jo. Me gurë ka pasë, me gurë, veç me gurë ka pasë, e tullat vonë janë dalë. Bile qeky kusheri i jem, ktu çka e ka maru shpijën, pat bo pare prej Gjermonije me maru shpijën, e u shku khô në Serbi dikun, tybe s’e di në cilin ven’, i ka pagu tullat e ja ka pru prej atjehit me maru shpinë me tulla. Me tulla se vonë janë hi kto me blloka. Me tulla e plloqë m’i qitë shpisë, po veç traj, e qashtu. E qetash jo, atëhere vanojke shumë nî shpi me maru me lloç. Me terë kadal kadal, e qetash për nî javë p’e shtin nër mlojë. Tullat hazër, tullat hazër e n’dakik, e atëhere jo.

BS: E qysh kem tu folë për dâmen e hises, gratë a kanë marrë hise te bâba, çikat?

RM: Jo.

BS: Jo. E pse s’kanë marrë?

RM: M’i ble i kanë ble.

BS: Çka I kanë ble zakonisht?

RM: Në Hogosht nuk kanë lânë me i ble, në Hogosht e gjithkun.

BS: A çikat e kanë ble tokën e bâbës a?

RM: Jo, për hise. Çika te bâba nuk ka marrë. Vllaznija e kanë dâ tokën nërveti. Dy, tre [2,3] sa janë kânë, e kanë dâ. A çikës m’i dhânë hise si e familjes që u kânë, te prindi hise çikat nuk kanë marrë kurrë.

BS: E pse nuk kanë marrë hise? Nuk u kânë adet a?

RM: Po dreqi ta ditë tashti pse!

BS: Ama a ban’ me marrë hise a nuk’ ban?

RM: Jo, ban’. Bile thojshin e treta pjesë i bjen çikës.

BS: Ëhë. Nî e trata [1/3] a?

RM: Po. Sot e kemi lonë kejt, s’po na duhet hisja hiç.

BS: E hajde folim pak për martesat qysh janë bâ ktynehere?

RM: Martesat janë kanë shumë të mira at’here. I kanë… Msiti, “Filani e kish nî çikë të mirë valla, hajde me shku me lypë.”. Janë shku msit me lypë çikën. U dalë nî sebep diçka, i njoftën, për çikën, edhe me shku me lypë çikën. Edhe janë shku msitt. U bâ kysmeti, ja kanë dhânë. Msiti, edhe u feju çika. U feju çika, po deri atë natë kur u ardhë te burri, as çika s’e ka pâ djalin as djali çikën. Qaty si macën në thes, kur ka ardhë ka zhdrypë në katun, çka qëlloi nafâka (qesh)!

BS: E ti? As ti s’e ke pa grun’ tâne a?

RM: A?

BS: As ti s’e ke pâ grun’ tâne a?

RM: Jo. E kom pâ atë natë që ka ardhë, edhe atâ po t’kallxoj qysh e kom pâ. Hinën komunistat. Tridhet’ e dy [32] komunista, qatje odën e kom pasë, musafirë i kam pasë, e hinën komunista, e shki, e kapën ktu kejt. Unë i fejum, e janë shku njô tre [3] kojshi me nî kerr te shplutë me gjâ, e ma kanë pru te shpija, as darsëm as dynje të Zotit, kurgjô hiç. Tani me tô rrnova nî kohë po um prejti në besë, um trathtoi, diq herët e shkoi, nuk nejti me më rujtë, e meta vet une. Me msit, u shku msiti, shumë i kanë ble,  po valla, “Po ta jepi çikën, po qekaq pare nu m’dhash.”.

BS: I kanë ble a?

RM: Po, i kanë ble. Shumë i kanë ble me pare. I kanë ble. Bile malsija… N’atë kohë pak çika janë dhânë pa u shitë pesqin’ [500] bânka, dyqin’ [200] bânka… qysh kanë mujtë m’u goditë.

BS: Qysh e kanë bâ pazar?

RM: Qysh kanë mujtë m’u goditë.

BS: Ama qekjo punë a ô mirë a keq, që i kanë ble çikat?

RM: Jo, ma mirë u kânë atëhere. Po, se ajo s’ka guxu me bâ zô mô se e bleme, e qetashti s’po ngon hiç, s’po t’ban mall (qesh). A atëhere e bleme s’ka guxu me bâ zô. Bile kallxojnë, njô e kish ble çikën, e merr, e hajde me shku si s’pari, ata të çikës me ardhë s’pari te dhandrri. Çohet e shkojnë. Ky i Zoti i shpisë nuk ka pregaditë as bukë, as të hangërme, as t’pime, as kurgjô hiç. “Pse?”, thotë, “Unë e kam ble me pare si lopë. A me t’pritë musafirë ty a?!”. Edhe s’e ka pritë me bâ mall hiç si mik, se e ka ble me pare, edhe kurgjô punë me to s’ki ti, edhe s’e ka bâ mall hiç. Eh, i kanë ble. I kanë ble shumica. I kanë ble shumë, i kanë ble me pare.

BS: E aj msiti kur ka shku me lypë çikën a u kânë hiç dallavergji?

RM: Po, dallavergji u kânë se ka hangër pare.

BS: Po edhe msiti ka marrë pare a?

RM: Po, msiti ka marrë pare. Qe, unë kam desht me feju djalin, e kam diktu që çika e mirë, miki mirë, hesâpi, “Ani valla, po shkoj, po me m’pagu diçka. Unë msit po bâna, po me m’pagu.”. U dasht’ msitin me pagu me shku aj me u bâ fjalmirë e me zânë robin.

BS: Po ka sa i kanë pagu ktynehere?

RM: Mesatarisht pesdhet’ [50] bânka apo niqin’ [100] bânka. Ato pare të mdhaja janë kânë, nuk janë kânë pak.

BS: E a jeni martu me ma të largt, jo të rrethinës? P’e zajmë Pejë, a Gjakovë, a…?

RM: Valla jo, nuk ka pasë larg. E qetash u bâmë edhe me Shqipni miqasi, e me Amerikë, e u bâmë larg.

BS: A ma mirë qetash a ma herët, puna e martesave?

RM: Po s’e di çka me t’thânë… Qetash s’pe din njeri kur po martohën, a kur po ç’martohën, a kur po fejohen, a kur... As nuk vetët prindi, a ban, a s’ban. A begenisën në fakulltet, a në shkollë, a ku begenisën, “Ô ish martu filani”, edhe kryhet hesâpi. Edhe atëhere u kânë, puna e martesave, e vujtne femna, shumë keq u kânë me t’vërtetë. Kanë thânë, “Ku e zune bre?”, “E kom zânë nî rob në filan katunin.”. Me të vërtetë rob u kânë. Te fusha, a te puna, a te gjâja… Tôna gruja m’i punu edhe me nêjt si nër faj, si rob, jo me guxu m’i kthy fjalë burrit, e m’u përla me tô. Nuk u kânë. E qetash po, edhe qetash mirë jo valla. Në sokak martohet, e merr valla, edhe  udha e marë. As s’e ban mall bâbën, as nânën, a del, a tek del… Janë metë kejt dy [2] pleq napër shpija, s’ô kërkush hiç. N’do vena p’e lypë puna, n’do vena po dahën qashtu veç hajt, n’do vene edhe punën s’un e lshojnë veç hajt me ardhë, se të smutin me kshyrë… Atëhere u kânë i smuti, ka dért, me vite kanë dért mirpo u kânë shpija plot njerz, janë kânë pesë, gjashtë [5,6] antarë të familjes në shpi, do janë shku në punë, tjert kanë nêjt me plakin, sot kush me nêjt me plakin!? Jo, po më dhem’ kôma, të dhem’ kôma… Veç reja um ka metë në shpi, hajde lsho punën, nipit, po e lshon punën, po tani ku po jet nipi. Kshtuqë secili interesat personale.

BS: E dasma prej cilës ditë ja ka nisë?

RM: Dasma ja ka nisë të martën, a të mërkurën e dajshum kulaqin. Tani dy, tri [2,3] ditë kanë ngât përhajri edhe kanë bâ dasëm. Kanë bâ dasëm me tupana, kanë thirrë miqasi, kanë thirrë… Kejt kanë bâ. Janë shku tana [me e marrë nusen], kerri i drujt, të mlume me jâna.

BS: Me jâna?

RM: Po, po. Me jâna.

BS: Ata jânat janë kânë si qilimat a po?

RM: Qylym. E janë ata qashtu me qitë me mlu, edhe me shku me tô me marrë robin.

BS: A ka shku burri me marrë nusen, burri i vet?

RM: Jo, dej vonë jo. I vike marre me pâ a kumeditë çka. Ja, s’janë shku. Nashta najhere po, po pak ka ndodhë ajo, pak.

BS: E a u bojke dasma e dâme, burrat nî ven’, gratë nî ven’, a bashkë?

RM: Ma e shumta bashkë janë bo, domethônë familjarë, janë bo bashkë gra e burra. A kanë lujtë horë, a kanë lujtë gjymysh, e kanë bo… masdarke, e kanë bo bashkë edhe atëhere.

BS: E a kini naj valle ma të veçantë ju, rajoni i juv?

RM: Po, jo bre. Valle s’ka pasë, pak ka pasë. Unë po thom, tupani, kavalla, e muzikë hesâpi, se muzika, hesâpi, vonë janë dalë se nuk ka pasë. Ka na vonë janë dalë. Tupani u kânë, “E ka bo filani dasmën me tupan valla…”, se edhe atëhere kanë pasë, e ka thirrë pesdhet’, gjashdhet’ [50, 60] miq, e niqin’ [100] miq i ka pasë të thirrun edhe atëhere kur e kanë bo dasmën me tupan, edhe atëhere ka pasë.

BS: E kush i ka râ tupanit?

RM: Magjupt.

BS: Magjupt?

RM: Qetash ja kanë nisë edhe shqiptart p’i binë.

BS: A i keni goditë ata me pare a?

RM: Po, po. Me pare u goditë. Sa u goditë, niqin’ [100], a dyqin [200] marka, a… veç që dasma dy [2] tupana janë kânë, dy [2] qyftelija. Kto kanë bo dy [2] ditë. Nizet e katër [24] orë kanë bo dasëm me tupana. Bukër gjymysh i mirë u bojke.

BS: E bukën e dasmës kush e marojke?

RM: Gratë. Gratë e kanë bo vet ose dikur dul e pagujshin nî kuvar, e i bike ato mishna, e ato i zike, e i bojke, tana u shkepshin kur vike puna me hôngër bukë. Qetash po hajmë në restoran, a ktynehere u dashke me pritë t’ejtën në aksham me bo, e tani në mëngjes me përcjellë, e me shku m’u çu nusja në zabâle me ju marrë dorën, e tani nusës me ja lônë ka naj dinarë.

BS: A i keni lônë pare nusës n’sabah kur ju ka marrë dorën a?

RM: Po, i kanë lônë ça kanë pasë munsi me lônë. Nuk u kânë e caktume sa me ja lônë. Dikush nî [1] bânk, dikush dy [2], e dikush tri [3]...

BS: E ajo a ju ka pru naj peshqir juve?

RM: Ajo ka pru. Bile po thojnë, kem përlâ me nî shkâ për qët punë të dasmave. Tha, “Ju p’i bleni gratë.” - shkavi, thashë, “Po na p’i blejmë, na çojmë tesha te nusja, po çojmë tesha m’i punu ajo, çka t’i çojmë ajo punon me pru te shpija ktu, e ato tesha tani te fâla vllavit, a mikit, a babgjyshit, a tezës, a ka u shku që ka pasë akrabâ, ja… ka nî shêje ja ka qitë ja ka dhônë.”, thashë, “Ju shkitë e merni, po duni me ja dhônë kejt pasuninë ça i takon, se s’un e merni pa ja dhônë…”. Qëto’farë fjalë. E ka pasë bakshishka, ka pasë.

BS: Ka pasë?

RM: Ka pasë. Edhe ka pru bakshisht. E kur u bitiske dasma, qeshtu, “Hajde mik, bakshisht me qitë.”. E mershin nî shtagë edhe kush p’e merr me bajtë atë shtagën, m’u sill edhe me kshyrë sa bakshisht po qesin miqt. Kanihere do u mledhshin bukur, do kanihere ma pak.

BS: E atë nusën me ça e vesh’shin? Çfarë tesha janë kânë? Qesi fustana të gatë si tash a?

RM: Fustanat janë kânë dimijat.

BS: Kur ka ardhë nusja te shpija, me çka u ardhë?

RM: Kur u ardhë te shpija u ardhë me dimija, nizet [20] metra ni [1] parë dimija, a Alla po di sa janë kânë. Me dimija kanë ardhën. Kmishat veshun mô. Kmisha ka pasë, qësi kmisha të marume me ave, e me të kuq të marume, e qysh kanë mujtë.

BS: E dhondrri çka ka veshë?

RM: Tesha obiqno. Kso tesha, atëhere kso pantolla s’ka pasë.

BS: A s’ka pasë a?

RM: Jo, tirqi të zhgujta.

BS: Çfarë ngjyre janë kânë tirqit ktu n’Anamoravë?

RM: Po tirqi bre.

BS: A janë kânë të zi a të bardhë?

RM: Jo, te na të bardhë s’ka pasë.

BS: Të zi janë kânë a?

RM: Jo, te na të zi janë kânë. Mitânat janë kânë të bardhë, se te zi s’janë kânë… s’janë kânë të bardhë si n’at’ana që janë kânë. Te na të zi. Jo, jo. Jo, te na nuk janë kânë të bardhë.

BS: E me pas bo vaki m’u dâ nî burrë e nî gru, nî çift kshtu, qysh ka shku kjo procedura e të dâmes?

RM: Procedura kur janë dâ, n’e paq lônë naj f’mi a diçka kjo gruja që u dâ, u dasht’ m’i lônë fmisë diçka, a mos me pasë f’mi e kanë dâ pasuninë, edhe grusë çka i ka taku edhe burrit i ka metë në shpi të vet, po i kanë dâ se edhe gruja ka marrë.

BS: E ka marrë edhe gruja a? E çka ka marrë?

RM: Po tesha bre, teshat e veta.

BS: Teshat e veta. Teshat e veta. E me pas pasë f’mi s’i ka marrë teshat e veta?

RM: Edhe atëhere i ka marrë, po i ka marrë ma pak. Fmisë i kanë metë teshat. Po vike bre atëhere, kur vike nusja, “Ô filanja i kish pru tre [3] jâna, tre [3] qylyma i kish pru…”, kejt me dorë tu i punu ato. Ka motmot rrike njânën anë e zonme me maru jan’, e qylym, e qato m’i maru. I ka pru vjehrrit jan’ nusja, vjerrit nî jan’ ja ka çu, e janë shku ato qashtu. E qeshtu. Ato janë dekë ato. Qeshtu.

BS: E ata jânat ku i keni lônë kur ju kanë pru nuset?

RM: Të shtrim’ n’sobë bre.

BS: A janë kânë të mdhaj ata?

RM: Po janë kanë be qysh u kânë soba, katër [4] metra jan’. Ka pasë i gatë, kejt me cukla të marume ato, kejt të preme me cukla, m’i shti m’i maru, ka tre [3] veta u ungjshin në atë vekin aty, tre [3] veta me maru nî [1] jan, dhetë [10] ditë a dy [2] javë sa ka ngât deri kanë mujtë me maru jânin.

BS: E atë materjalin për jan’ ku e blejshi?

RM: Me lesh të dhênve.

BS: A me lesh?

RM: Me lesh të dhênve. E lanë, e ndreqë, e bô tôna… e me dorë me dredhë ata, kejt me dorë me punu, edhe me bo tani, me pre cukla, me maru jânin.

BS: E ato ngjyrat me çka ja kanë qitë?

RM: E ato ngjyrat ja kanë qitë, u kânë bojaxhija, i kanë çu me i ngjy çfare ke desht’, të kuq, a të mavit’, a çfare ke desht’ me i ngjy, te bojaxhija i ke ngjy ato.

BS: A keni pasë bojaxhi ktu te ju?

RM: Ka pasë. Ka pasë ktu në Hogosht. Aj, nashta edhe me dorë i kanë ngjy, veç une e mâj men’ n’fillim të Hogoshtit kemi pasë bojaxhi. Te bojaxhija u dashtke me çu, e bojshin hazër atë pêj, a ata… edhe i bojshin hazër, tani ato m’i çu te bojaxhija me i ngjy. E pagujshin. E tani qylyma, i kanë maru qylymat, nuk i kanë pre me dorë ato, po qashtu me drugez i kanë ndreqë, e i kanë maru. A për jan’ u dasht’ m’i pre ato cuklat e vogla, cuklat e vogla m’i pre edhe m’i maru.

BS: A po m’tregon tash shpijat qysh janë kânë të ndreqne? E tham’ që janë kânë me lloç ama sa soba i kanë pasë, qysh janë kânë të ndâme sobat?

RM: Po sobat, normal, janë kânë si qetash. Janë kânë të ndâme sobat. Normal janë kânë sobat e ndâme qysh u kânë… Shpija u kânë dy kat, soba, poshtë podrum, nalt i ka pasë tri [3] soba, a katër [4], a dy [2], a… qysh ô maru shpija. Sipas njerzve që i ka pasë qashtu janë maru mirëpo te lyme me lloç, të lyme jo me cyment me t’i vra durt, po me lloç.

BS: E lôpt, e dhênt… ku i kanë majtë?

RM. Lôpt e dhênt… Shpija u kânë e madhe, podrumi gjysa e shpisë u kânë, oxhakin e kena pasë mjedis shpisë, qaty kemi gatu, qaty gratë i kanë pjekë bukt në çerep, e nxejke çerepin mirë, e u nxejke, e lshojke çerepin, në tokë e qitke bukën, përmi bukë ja rraske hi, prush, e mlojke bukën. Qaty hajke. Në tjetrën anë okoll’om’okoll ka dhet’ [10] lopë frym’ në qat shpi, në qat ven’, qaty kemi rrnu.

BS: Me lôpë?

RM: Me lôpë. Vonë kemi nisë me nda arin, veç gjinja, veç… Qaty kemi nêjt me nî ven’ mirëpo ma shnosh jemi kânë atëhere. Era e lôpve, hesâpi tôna… Ja, me nî ven’ kemi rrnu vallahi.

BS: E tani ma vonë i keni dâ ato shpijat a?

RM: Po, tani ma vonë janë dâ. Tu dalë moda, tu ardhë kultura, a qysh me thônë, shpijat në veti janë maru. Tani mô me nî ven’ s’ka, po gati edhe qetash pak po majmë gjâ. Janë do shpija ka nizet [20], tridhet’ [30] copa i majnë, se unë i kom pasë dejma ka nizet, tridhet’ [20,30] copa dhênë, e dhi, e lôpë, bollica, e kual, e… s’i zike shpija, e qetash as pula nuk kom. Ma paqt po rrnojna, kejta po blejmë në shitore, me barna me tulifare. “Oh të ligj…”, ku mos me kânë të ligj, bukës tuli kfasaci, qe qekaq bohët buka, tu hôngër helma kejt. E atëhere u kânë ndryshe hesâpi.

BS: A ka ktu në katun të juj asfallt?

RM: Jo, jo more. Frîk u ardhë asfalti te na. 

BS: Kur përafërsisht u ardhë?

RM: Frîk ka ardhë. Frîk ka ardhë. Qetash ktu në katun, në katun nuk kemi pasë asfallt, bile aty u pat ardhë veç deri në Rogoqicë nihere, tani u bonëm na katuni, e mushëm me zallë për me na ardhë autobusi, jo hajdi m’u afru asfallti, katunart i kemi pagu, pare kemi dhônë për me shtru. Rrymën… edhe atâ e kemi pru vonë.

BS: Vonë a?

RM: Po. Nihere sefte në Hogosht rrymë me bo. S’ka pasë kërkun rrymë në këtë rreth. E kishmi rekën ktu, kish ujë, edhe hajde me maru nî centrallë në katun ta çojmë rrymën. Asni katun ktu s’ka pasë rrymë. Hogoshti me qat centrallë të qatyhit na ka pas bo idare. S’e di sa vjet e kimi pas majtë atë rrymë.

BS: E në cilin vit ka ardhë rryma në Hogosht?

RM: Po po t’thom unë, nuk e di kur e patëm pru na sefte. E tani masanej nuk e di kur pat ardhë rryma. E prunën.

BS: E ujësjellës a ka pasë ktu?

RM: Çka?

BS: Ksi ujë, ujësjellës?

RM: Jo, jo.

BS: Me bunara të juj?

RM: Me bunara. U kânë nî kru i joni, te ky kusherini ktu, me qynga të botës napër dhé e qatu që e mâj men’ unë, deri vonë pat ardhë, tani tu u nalë, tu u nalë… u nal. Me lypë na, me shku me u interesu se ku osht nuk jemi interesu. Tash kur ngihet toka me ujë bjen shumë shi, e bjen, vjen ai, tepron, ajo hymja vjen, ai ka vjen… kumeditë, vjen ai ujë halâ. E atë ujë nuk e man men’ kush kur u pru me ato qynga të botës, qynga të kuqe. Prej kahit ka ardhë nuk e di.

BS: A ka pasë ambullantë në kohë tonden?

RM: Ka pasë. Ka pasë ambullanta, ka pasë.

BS: Doktorrat a janë kânë shqiptarë a serbë?

RM: Valla jo, serbë ma tepër ka pasë. E doktort pos… S’ka, edhe sot doktorë shiptarë, kejt me t’bleme, kejt me… Ku ki ti doktor që me thônë, ha qeky pak ka, um dhimti kâma shkova te njâni, qajo dhimtë… [Ezani i hoxhës ndërpret intervistën]

BS: Mixhë, hajde qetash a po na kallxon masdarkën qysh e keni kalu? Kur keni hôngër darkë, mas darkës çka keni bo?

RM: Masdarke çka kemi bo?

BS: Veç mos um thuj që keni shku me flejt (qesh) ?

RM: Jo, për me flejt jo. Qeshtu nuk po ka masdarke, janë bo kafet me nêjt. E ktynehere dilshmi te xhamija, na i thojmë te sokaki, te… kush ka musafirë me shku me nêjt, me shku e me nêjt masdarke. Edhe shkojshim masdarke u tubojshim, soba s’i nxike kojshinë tu shku me nêjt, kajkë, me filxhâna tu lujtë, me kavalla tu ju râ, me bo gjymysh. A kshtu jo, nuk ka pasë, e kemi nêjt. Gjithmonë masdarke… Jemi dalë masdarke me nêjt me musafirë.

BS: Kur jeni kânë aty me musafirë, çka keni pi, çka keni hôngër?

RM: Paj, te na vonë u dalë çaji.

BS: Po a?

RM: Po

BS: Çaji i rusit ky?

RM: Po. Kanë maru çaj blini.

BS: Qysh e kanë bo ato?

RM: Po qe, blinat lulojnë kta qeshti, e i mledhshim lulat e tyne, e i tershmi lulat e blinit, e u tershin, tani ata i mershim e i shtishum në gjygym me i zi, e u zishin, e lshojke aj çaji… shumë mirë lshojke, shumë i mirë u bojke. E çaja kena pi të blinit. Dikush ka pi kafe, e dikush...

BS: Kafja prej kah ju vike?

RM: Po e blejshum vallahi, prej kahit ka ardhë nuk e di. Napër shitore me i ble ato kafet, e m’i marrë. Kafe kanë pi edhe edhe çaj. E çaj rusi vonë ka dalë te na. Me lujtë filxhan, me lujtë bat, okoll’um’okoll, njo hike në mjedis, “Hajde p’e rremi me peshqir”, e kuq ju bojke shpina tu e rrehun me kalu. Lujshin me filxhan. Kush hupke, hajde tani me marrë e me knu… tuli tu e knu, “E ke hupë lojën, s’ke ditë…”. E qashtu tu e kapërcy natën. Dej në gjysë natës tu nêjt.

BS: E gratë masdarke çka kanë bo?

RM: Gratë kanë nejtën vet, po ma shumë kjo puna e jânave, e kanë punu punëdore, se kejt gratë punë e veshne e mathne, pos nî kapuç ne paqum ble, se tjera s’kena ble na në pazare. E gratë i kanë punu, gratë i kanë punu. Dikur me terqi, guja hesâpi, me t’leshit… dikur dul kanopi. Kur i veshmi ma s’pari nî parë tesha të kanopta, na i mirshim të reja, auuu na doke që s’ka tesha ma të mira, të kanopta, se s’kishmi mileti me çka me ble napër pazare, napër… Ato edhe të kanopta kanë punu. E gratë kanë vujtë, kejta gratë me dorë i kanë punu, kejt hishin përveti me maru kso kmisha hesape, në vek m’i maru, jo me të kuq, jo me të mavit’, jo me kto… në vek me dorë tu i punu, tu i bo kejta.

BS: Ato I kanë bo kejt a?

RM: Kejt gratë i kanë bo.

BS: E opângat qysh i kanë maru, a e din?

RM: Opângat i kanë maru, e prejshim nî lopë a nî bollicë për dimër, kush ka pasë munsi me pre, e kimi terë lëkurën mirë, tani e kena pre për opânga, e prej lëkurës të lôpve kemi maru apânga. Edhe ato opânga tani me toja të avoxhit, e u kputshin, e u bojshin viron. E prej lëkurës i kemi punu. Tani mas… Dikur kur dulën apângat e Pirotit, “Ô u bôm’ qirak”, apângat e Pirotit dulën. Qeshti asi të Pirotit s’i mathë kërkush, kanë dalë salltanat, përditë po dalin modat e reja.

BS: E plis a keni bajtë ky rajoni i juv?

RM: Kejt plisa kemi bajtë, kejt plisa vêni jânë. Shumë pak njerz ka pasë që ka pasë kapuç të zi ose ka pasë diçka, kejt plisa kemi bajtë. E qeshti në Hogosht gjasht’ [6] plisa janë kejt, jo sheshira, jo shâpka, jo asi, jo ksi, s’ka. A gjasht’ [6] kapuçbardhë janë metë në kejt katunin. A s’e ke pâ kërkânin [pa plis].

BS: E gratë kur janë kânë mrena shpisë a kanë vnu shamija?

RM: Jo.

BS: Veç kur kanë dalë jashtë?

RM: Kur ka dalë jashtë e ka vnu shaminë e u shku, a mrena jo.

BS: Edhe ato ferexhe i kanë vnu a?

RM: Ferexhe. Ferexhe tjera, të gâta, do që p’i bajnë, të pshtjellt.

BS: Si mantill a po?

RM: Si mantill. Nî shami të rrallë sa me pâ, sa me hecën, me hecë për udhë, e dikur tana… qeshti s’po majnë. Po, për që kanë bajtë, a me shku, a kur kemi shku, kemi hecë udhës, s’u kânë kërkush, domethonë ka ardhë me pâ, e ka çu atë pereqe përpjetë ka hecë normal, a kur e ka pâ që po vjen e ka lshu atâ.

BS: E ka lshu teposhtë?

RM: E ka lshu mos me ja pâ sytë.

BS: E kur kanë nisë me dalë kto kpucat? Kpuct kur kanë nisë me dalë?

RM: Po vonë. Une sefte po t’thom kur dulën, dulën apângat e Pirotit, në cilin vit… tybe s’pe di në cilin vit kanë dalë. Bile mu um ka ndodhën, shkum në Vrajë me marrë nî maqinë me hjedhën drithin se në atë vakt me terplote e hjedhshmi, fryma me ndâ prej bykit, e shkum me mixhën në Vrajë, se ken’ dalë sefte kto maqinat me herrë drithin, e shkum në Vrajë me marrë, e qaty mixha, unë sefte jom rritë, e m’i blejti apângat e Pirotit. E kur erdha me apânga të Pirotit në katun, “Me çka erdhe? I paska ble, i paska hekë apângat…”. E tani prej atyhit ja nisën apângat e Pirotit me dalë. Tani tu ndryshu mô. Qeshtu. Ktynehere s’kishmi ça me mathë. Dhet’ [10] parë, a nizet [20] parë, a… i bajnë pak, i qesin, i lôjnë, i blejnë do tjera.

BS: E tash me t’vet une ty, a u kanë njejt sikur kur ka lind’ çikë sikur kur ka lind’ djalë? A janë gëzu njejt?

RM: Normal u kânë ajo, po për djalë janë gzu ma shumë.

BS: Gjithë ma shumë a?

RM: Po ma shumë janë gzu, a gabim ishin kânë, se çika ma e dashne për prind se djali, shumë ma e dhimshme. E djali si të del me gruen, po largohet, s’pi bjen men’ mô, e çikës p’i bjen apet, po vjen te bâba, ma shpesh po sillet.

BS: Hajde mixhë kallxom kur je kânë ti i ri libra a ka pasë napër katun? A ka pasë qarkullim të librave?

RM: Jo valla, unë s’mâj men’. Jo, na kanë knu te hoxha. Unë te Mulla Idrizi kom pas knu, po pak jom shku. Me zor um pat marrë pak, e i pata msu njo dy, tri [2,3] dovë te Mulla Idrizi. Nashta ti ja ke ní zônin Mulla Idrizit.

BS: Po.

RM: Po. Me to bile… Kur i ka râ në Gillan me luftu tej në kodër t’Përlepnicës edhe unë jom kânë me Molla Idrizin. Jo unë, po grup njerz. Kur jemi shku qaty Muharrem Feza, Sylë Zabinca, “Po i bimë Gillanit.”, Mulla Idrizi tha, “Jo, m’i râ Gillanit”, se patën hi komunistat, “nuk mujm na.”, “Ja, me liru Gillanin.”. I ranë Gillanit. Muharrem Feza edhe Sylë Zabica janë kânë. Molla Idrizi nuk u hi në luftë,  jo në luftë, jo. Edhe deri në kodër të Përlepnicës janë shku, Mulla Idrizi u kthy përmas, nuk ka desht’ me liftu, tani u tërhoq. E lypshin me mytë. E masanej në Gjyryshefc e zunën, edhe Mulla Idrizin e zunën me nî konak, edhe e likfidun, e hoqën.

BS: E kush e myti atâ?

RM: Po serbt.

BS: Serbt a?

RM: Serbt. Po kta thojnë serbt se aty ka pasë serbë edhe shqiptarë kur e kanë zânë. E i ka thônë ky i Gjyryshevcit, ky i zoti i shpisë, “Krise luftën, mos u dorzo hoxhë.”, “Po me marrë familjen n’qafë!”, thotë, “Jo”. Edhe u dorzu. Unë jom kânë ushtarë në katërdhet’ e tetën [48], sa e di unë në katërdhet’ e tetë [48] a katërdhet’ e nânë [49] Mulla Idrizin e kanë zônë, e ktu pari e kanë pru napër katun, në kali, prej Gjyryshefci e kanë çu në Gillan. Tani mô e kanë mytë. Ku, qysh, tek… nuk di ça të thom. Imom ka qenë ktu në Hogosht. S’e di sa vjet ka qenë imom në Hogosht Molla Idrizi.

BS: E a e man men’ kur ka dalë radio e parë, radija e parë?

RM: Po… Jo valla, në cilin vit ô dalë nuk p’e di unë kur ka fillu radija.

BS: S’ka gajle.

RM: Unë sefte radi me pru kom pru prej Banâte do radija të mdhaja. E pata pru e e lshojshim. Qat radi e patën bo njô dy [2] katunarë ma herët, kur hini komunizmi i jânë, ktu në Topanicë, i patën pru njô dy [2] radija, e m’i ní radijat tu knu në katun se nuk kemi pasë.

BS: E cilat programe ju rroke ma shumë në radi? Çka ngojshi ma shumë?

RM: Po ça ngojshim… Me thônë qështu dêjm jem kânë mas marâkti, Shqipninë e përcjellshmi. Kohën e komunizmit u kânë e ndalume sa të dush’. Eh, Shipninë e kemi përcjellë ma tepër. Eh, tani edhe muzika qështu qeshit. A për m’i ngu lajmet ma s’shumti na ka interesu Shqipnija çka ka. Ajo s’ish kânë kurgjô edhe ajo, po… (qesh) s’kemi pasë tjetër ma mirë diçka.

BS: Mirë, mixhë. Na qetu p’e perfundojmë. Mos të lodhi ty edhe ma shumë.

RM: Jo, jo, jo.

BS: Faliminderit shumë. Nëse ki edhe diçka me m’thônë për fund, naj ngjarje diçka që të kujtohet e ki qef me ju kallxu edhe tjerve?

RM: Çka me kallxu bre? Për mirë çka me kallxu? Kurgjô.

BS: A keni ktu ju në Hogosht asi vene si të shejta, vene të shejta, naj guri që ô i ktyneherit që s’i dihet origjina?

RM: E kemi. Na i thojmë, te guri i Shapit. Qetu menihere mas qesaj kodre ô guri i madh.

BS: E çka ka aty?

RM: Gur ô. E thojnë për n’atë ven’, thojnë, kukan kânë dy [2] dasma tu ardhë kerre, edhe janë zatetë, jo me ja lshu udhën asnjani tjetrit, edhe gjâja që paskan lutë a s’di qysh, “Ô Zot bona guri e mos na shkojnë posht krushqit mesveti!”. Edhe sot janë ato sheja të gurve, ka t’hecë qasaj bumullon toka si me kânë kurubë ajo. Po, e shumë sheja janë të atyne gurve që n’dasma thojnë që u bo. Do thojnë te guri i qizmes. Prej aty kur u vnu kâma, qizmja osht aty. Prej atyhit ka kcy knej reke, khô, në këtë tjetër kodër ka dalë. E thojnë qashtu. Ajo a ô e vërtetë a s’ô… punë me të shejtë. Kilometra larg, e janë do sheja. Tani qeshtu frîk vjet e kanë gjetë nî kishë. U kanë në prru te Makushovit, kish pas lypë nî homle, a ça kishin pas lypë, po si tinëz kishin punu, a kanë lypë pare, a çka kanë lypë, e tana vjet e zbulun, e e gjetën sobën, japi me thônë. Në stom të nî prroni atë’farë kishe. Janë kânë bile prej Prishtine, janë kânë e kanë kshyrë atë’farë veni, po kurgjô diçka. E nî kojshi e ka pas marrë gurin e me kryq prej atjehit e ka pru në shpinë, e sot e ka gurin te shpija, gjoja që kryq, po i katalikve.

BS: I ortodoksve?

RM: Jo i ortodoksve, po kryq i katalikve. E janë do vene, janë do që i kanë sjellë ato’farë sheja, mahen me ta. Edhe te na veni thirret Taraspashs, në mal tonin u thirrë Taraspasha. E mirë… I atij shkavit… E mirë. Ka shumë që përdoren halâ qeshtu khô.

BS: Mirë, mixhë. Faleminderit shumë. Na qëtu p’e kryjmë.