Vehbi Jusufi

Intervistuar nga: Fisnik Kamberi

Si fmi rreth shpisë, une [buzqesh] kum rujtë ni bollicë edhe ni dhi qaty; n’zheg e rujsha bollicën, n’diell... ajo dalke u flladitke

0:00
0:00

Të dhënat e intervistes
Data e intervistës

24.04.2018

Lokacioni i intervistës

Kamenicë

Vendi i lindjës

Gjyrishevc

Tranksriptimi

FK: Përshëndetje! Jam Fisnik Kamberi, hulumtues i projektit Kujtesa e Kosovës — 100 rrëfimet. Sot ôsht datë 24 maj, viti 2018, gjendem në Kamenicë, me subjektin e radhës, i cili quhet Vehbi Jusufi. Tash po fillojmë intervistën.

Zotni Vehbi, mirë se vjen në kët intervistë!

VJ: Mirë se ju gjejë, mirë se keni ardhë, falemnderit! Une jom i lindur me 1937-ën, me datën t’dhetit t’dymdhetit t’k’tij viti [10.12.1937], në fshatin Gjyrishevc — fshat i Malsisë, prej ni familje muj ta quj ashtu, se ôsht dokumentu edhe ma vonë, nji familje bujare e katundare, edhe që ôsht marrë me bujqsi, ka jetue pej bujqësisë. Jom i lindur prej babës Arif dhe nanës Havë. Prindit i kanë pasë shtatë [7] thmi, shtatë [7] djem, une jom djali ma i ri i k’saj familje. Shkollën fillore e kom krye në fshatin Gjyrishevc, katër klasë, ndërsa shkollën tetë vjeçare, nji vit e gjysë në fshatin Hogosht, ndërsa vitin e gjashtë, shtatë dhe të tetin në fshatin Tugjevc, në vitin 1954-ën. Fshati Gjyrishevc ôsht nji fshat sikurse edhe t’gjithë fshatrat e Malsisë; ôsht vend malor me livadhe, me lum përmes fshatit; i ka përmbajtë nja pesë [5] lagje: ôsht lagjja e Sadikajve, Isufajve, Mehmetajve, Rafuna edhe Fazliu. Si fshat ka qenë gjithmonë bujar edhe ka pasë njer’z që kanë pasë emën në atë kohë, për atë kohë, si: Selim Qaushi i Sadikoviqe (Sadikoviqe më falni se thash... i Sadikajve), mandej ka pasë ajo shpi e madhe qi i kemi thanë k’tynehere pasunike, mandej e Bajramit Tahirajt e mahallës Fazliajve, mandej ton’t kanë qenë, Alia i Imerit edhe Hajdini, Isufi t’mahallës... Gjithashtu tani ka qenë shpia e Namanit t’Shahinit... Ndërsa n’periudhat ma t’vona, kur une jom kanë si thmi e qi i maj n’men, ka qenë shpia e Selim Isufit, e tash p’i bjen ajo punë... Selim Isufi ka qenë vllavi i jem i madhi, i cili ni kohë ka nejt n’burg n’kohën e Mretrisë Serbe, ka qenë i plagosur edhe prap ka vujtë burg pesë vjet e gjysë. Ma vonë na, si shtatë vllazun, kemi qenë aktiv edhe n’punë, po edhe njer’z qi kemi shku mirë me t’gjithë fshatin n’veçanti, andej kemi jetue sikur t’gjithë shqiptar’t edhe fshatar’t e at’hershëm. Ni jetë s’e kemi pasë jetë t’mundimshme, por ni jetë pak a shum t’mirë, se kemi qenë kallabllak vllazni, edhe kemi mujtë me mbijetue, me jetue ashtu qysh... Jemi marrë me kafshë, kemi majtë kafshë, kemi mjellë bereqetet, ka qenë tokë qi e ka ba beriqetin edhepse n’Malsi, t’gjitha. Pemë t’mira, livadhe t’mira, ujë t’mirë (ujin e kemi pasë t’mirë). I rrethum me male, me ahishta në dy an’t fshati, mirëpo edhe me kroje e me lum t’pastër, i cilli rrjedh prej s’naltit, prej fshatit Svircë, e derdhet tani ku shkon n’Moravë, nëpër Hogosht. 

FK: Çfarë pune kishe si fmi rreth shpisë?

VJ: Si fmi rreth shpisë, une [buzqesh] kum rujtë ni bollicë edhe ni dhi qaty; n’zheg e rujsha bollicën, n’diell... ajo dalke u flladitke... hike n’pus e dalke a une n’sernishtë e rujsha atâ mos t’hinë n’kallamoq. Edhe nâna shpeshherë... ndjesë pastë, se m’u m’ka rrit nâna, baba m’ka dek tri vjeq kur i kom pasë... edhe jom rrit ashtu, po pak a shum si i gjanë, si aktiv, kom pasë qef me punue gjithçka që kanë punue të tjerët vllaznia. Kafshët ma pak kom shkue çoban me i rujtë, ma shum kom nejt, edhe masi jom kthy prej shkollës s’mesme, me punu, me kanë ma kallabllak, ma social, me hangër e me pi bashkë me kunata e me vllazni, e me prashitë e me kositë... E t’gjitha punët e bujqsisë di me i ba... me kosit edhe tash edhe at’herë. Kemi pritë çdo mramje, dy hymje n’oborrin tonë janë kanë qi kah ka leh qeni kemi kqyrë kah po vinë musafir’t, n’cillën anë po dalin. Ni natë me met pa musafir, na u doke qat natë s’jemi bash mirë; mirëpo ishëm kallabllak, as s’u dike fort kush ô musafir a kush ôsht i shpisë, se ishëm kallabllak vllazni... e kemi këndue kangë, kemi ra çitelisë, i kemi ba t’gjitha ato... që kemi qenë të nimë, të njoftun për atë si gjymyshin që i thojshëm si i thojnë turqisht, gjymysh, ajo që bajshëm arg’tim n’odën tonë, edhe kish qef dikush me ardhë, me ba muhabet deri n’mëngjes. 

FK: A mundesh me na përshkru naj kangë që e knojshi? (Qi ju kujtohet...)

VJ: Po qyre... e kemi knu shum kangë, kanë knu... Ai vllau i madh ka knu ma s’miri. Kanë knue kangën e Azem Bejtës, kanë knue kangë... nuk m’kujtohen tash, edhepse vetë do herë n’shkollë t’mesme ma vonë kom knu edhe vetë, po tani i kemi marrë kangët qi i kemi msue n’shkollë, dalë jashtë terenit tonë, k’to melodit... jo t’Deçanit... jo kha t’k’tyne ma shum, po edhe kangët e katunit t’Svircës, se Svirca kanë qenë të njofun për kangë, kanë qenë shum këngtarë... a une Svircën i kom pasë dajë. Domethanë e kom pasë at zanin edhe atë... si me thanë msimin apo atë prejardhjen e kangëve prej dajve... ma shum i kom përngja dajve n’atë drejtim. Na thamë për shkollë fillore, kallxova edhe për shkollë të tetvjeqarën qi e kemi kry, ajo krejt filloren. N’54-ën kom shkue në shkollën e mesme n’Prishtinë, në shkollën Normalja Shqipe Prishtinë ôsht qujtë n’atë kohë. Prej ’54-ën–n’59-ën kom diplomue. Fati m’ka zanë qi Normalja ka qenë me katër vjet, e gjenerata e jon ôsht gjenerata e parë n’Kosovë që ôsht ba me pasë vjet. N’59-ën e kom krye Normalën. Gjatë shkollimit kom qenë aktivist at’herë i rinisë e i oborrit... me ldirë shkollë, e shum i dallushëm... me vallzue e me knue... N’shoqni jom kanë, jom kanë edhe i dashur me shokë... edhe sot e atë ditë gjeneratat takohemi çdo vjet, gjenerata jeme çdo vjet takohemi n’shtator. 

FK: A munesh m’i kujtue...? Kon e ke pasë ma shok (shokët)?

VJ: Shokët i kemi pasë at’herë, n’klasë qi i kom pasë, e kom pasë: Hilmi Durmishin, Jakup Shabanin — Gashin, e kom pasë edhe Musa Jusufin. K’ta qi janë kanë t’anës t’Podujevës, n’kit anë, tani tjerët, tani... gjeneratë e kom pasë edhe atë Rexhep Qosjën, e kom pasë... e kom pasë kit Kurtesh Salihin, i kom pasë k’ta: Hasan Berishën kah Istogu shokë, Avdyl Junikun e Gjakovës. E kah Gilani, kha e kemi pasë Sali Vokshin, Halim Halimin, Ahmet Lecin, t’ndjerin Januz Sylën, Kadri Bunjakin, khâ, t’anës t’Kamenicës jemi kanë gjashtë, e kemi krye Normalën, t’anës t’Kamenicës, n’atë kohë, edhe kemi ardhë n’detyrë. Une kom ardhë n’detyrë n’Hogosht për herë t’parë... m’kanë emnue drejtor t’shkollës, aty kom qenë, viti shkollor ’59/’60-të edhe ’60/’61-ti (dej n’gjystë). N’61-in kam kërku me shku ushtarë, tu mendu m’i rahatu hesapet, ta kryj ushtrinë edhe t’rregullohet hesapi. Pasi jom kthy prej ushtrisë n’62-ën, kom qenë n’shkollë t’oficerve rezerv’, jom kthy 62-ën, kom shërbye n’Bileq edhe n’Zagreb, gjashtë [6] meuj; jom kthye prej ushtrisë, m’kanë pritë khâ, tu mendu se jom djalë i mirë, edhe m’kanë thanë hajde me ardhë n’politikë, me ardhë n’Komitet. Niher kom refuzu, por tu mendu kush po vjen... kom qenë pak une qashtu, i qatij tipi, kur e kom mendue që kush po vjen, nuk ma ka kajt kush po vjen, se mos ôsht pro diçka që une s’kisha qef, prandaj jom shkue, edhe kom qenë tani... i kanë thanë at’herë kryetar i Komitetit t’Rinisë. Pas asaj, sekretar organizativ i Komitetit t’Partisë. Jom zgjedhë deputet i Kuvendit t’Kosovës n’63-ën, ni mandat. Ma vonë, n’64-ën, kom shkue e i kom krye shkencat politike n’Beograd (kom diplomën: shkencat politike, me titull “Politikolog”). Pas asaj jom kthye n’detyrë n’Kamenicë, jom emnue, une s’jom tërhekë, po ata m’kanë tërhekë, sigurisht kanë përcjellë diçka qysh ka qenë rezhimi i at’hershëm, edhe mue nuk m’lanë as n’Komitet me u kthye si sekretar organizativ, po kryeshef t’shërbimeve shoqrore. Për mu edhe për popullin ka qenë ma mirë që kom ardhë aty. E kom pasë arsimin, kulturën, urbanizmin, shëndetsinë, katër drejtorate t’artit, kanë qenë n’qat drejtorat’. Kemi punue me zellë... jom gzue qi po bahet mëngjes me shkue n’pune me ba dishka/me krye dishka. Synimi i jem u kanë arsimimi i popullatës dhe i njer’zve, ma vonë, kur erdha aty, i shkollimit t’njer’zve, se s’kishim kuadra, as s’kishim jurista, as ekonomista, po as profesora t’diplomum, edhe ishin kushtet qe u deshke, për shembull, nji gjimnaz me hapë, bile gjashtë profesora u dashshin me qenë t’diplomum; une kom shku nga qajo tani... pej atij shërbimi kom pasë mundësi, i kom dhanë burse... Asnjë mjek shqiptarë s’e kemi pasë! Ka ndodhë që kur kom thanë me shkrue n’konkurs: merre nji mjek shqiptar, m’kanë thanë (n’thojza po e thom): “On da si shovenista” e kom ardhë deri n’kundërshtim me njer’z që me u çue, kanë qenë gjithë udhheqsat aty, kryetari i komunës, i komitetit e tjerë struktura, n’derë me thanë: “Une s’due me bisedue me k’ta bandita”, në gjuhën serbe kom thanë, dhe jom shkue n’zyre teme; ma vonë tani m’kanë thirrë apet e jom kthye. Disiplina disiplinë ka qenë edhe kemi krye çka kemi pasë me krye. Kom ba gjatë qasaj kohës n’qat drejtorat, ato janë n’arhivë për mos me u nxan k’tu veç n’deklarata të pabaza, për qat kohë Kamenica ôsht ba çikjo ça ôsht. Për nantë vjet n’qat shërbim kom qenë.

FK: A mun me na e përshkru pak Kamenicën e atyne viteve?

VJ: Kamenica e atyne viteve: para zyrës s’kemi mujtë me dalë prej derrave që na kanë marrë n’katun; katun fort i thjeshtë, edhe mos t’shprehem ashtu, po katun pa banorë tjerë, veç banorë serb ka pasë... Qato nôn’ [9] vjetë, n’qat shërbim që kom shërbye une — n’urbanizmin edhe arsimin qi e thash, ôsht ndërtue gjimnazi, shkolla e Rrogocisë, shkolla tjetër, spitali k’tu, ambullanta n’Kamenicë; kemi ba pak asfallt tej n’Cërkanë, i kemi thanë nja dhetë [10] kilometra/dymdhetë [12], ja kemi dhanë pamjen e nji qyteze, edhe ôsht mush me banorë. I ka pasë krejt nja dy-tre mijë [2.000–3.000] banorë; i kemi ba nja shtatë/tetë mijë qat’herë, edhe i kemi plotsu kushtet me shpallë qytezë. Kemi ndërtue shtëpinë e mallnave, at’herë Krahina na i dhajke ato, u gzojshëm se na dhajshin. Une isha edhe deputet si e theksova edhe ma herët, i ri isha shum, po dej edhe shtëpinë e kulturës qe s’e ka kushi ma t’mirë hiç na kanë pasë dhanë neve (po m’doket edhe mos harrofsha: Vitisë e Podujevs apo dikujna... komunave ma t’vogla). U gzojshëm shum se s’mujshëm na me i ndërtue, ishin do elemente t’mira mandej për qytezë me u dokë Kamenica qytezë. E tash ôsht nji qytezë shum-shum e bukur bile, panoramë tepër t’bukur, se i ka kushtet e mira. Lumi Krivareka (thirret) kalon nëpërmes Kamenicës, ôsht i rregullum shtrati, ôsht klima e mirë, ôsht e pastër e shëndetshme. 

Me u kthye për n’fshat edhe punen qi e kom ba me popullatë: kom qenë i afërt me popull, jo si udhheqës me u da prej popullit, po gjithë jemi kanë bashkë, edhe n’lojna edhe n’darsma m’kanë thirre, edhe gjithkun bashkë me ta. Kom pasë ni simpati nga ana e popullit, po edhe une i kom dasht t’gjithë! Qashtu qysh i kom dasht edhe ata m’kanë dasht at’herë. Edhe tash e kom ni respekt t’veçant prej t’gjitha strukturave, edhe ato të shkollës, edhe t’fshatarve t’pa shkollë, prej të gjithve e kom ni respekt; nashta s’e di sa u kanë i meritum aq sa ata mu m’respektojnë, po edhe une i kom respektu ata. Edhe sidomos, mos me e fsheh k’tâ, une kom qenë simpatizer edhe përkrahës i t’gjithë atyne, që e kom n’fjalor e thom: “Të atyne qi kanë dijtë tridhetë e gjashtë [36] germa. Edhe intelektualët, studentët/nxansat tek une kanë gjetë mirëkuptimin, edhe rinia, që kush ma mos me i trazue, mos me i malltretue, pasi kom ardhë une n’Kamenicë n’62-ën n’qat post që e kisha t’politikës, tani ma vonë n’pushtet khâ. Ju deshshin bursa, ju deshshin përkrahje, nxânsve, studentve edhe ato i kom majtë, po edhe tash m’u ka pague, se m’respektojnë!

FK: Prej Gjyrishevcit, kur u zhvendos’t n’Kamenicë?

VJ: Prej Gjyrishevcit qysh n’60-ën, s’kemi pasë ku me u ba se shum vllazni atje, na jemi shpërngul, kimi ardhë me shpi n’Koretin. Edhe prej 60-ës jom n’Koretin. K’tu kom punue tani pak n’shkollë si arsimtar, kom shkue n’ushtri si thash ma para. Kur jom kthy prej ushtrie, jom kthy n’Koretin, kom dhanë msim nja ni muej a dy edhe jom dalë n’62-ën n’politikë, m’kanë tërhjek n’Komitet t’Rinisë t’Partisë. Koretini ôsht fshat, tash ôsht lidh me... edhe Koretini ôsht ba krejt dej n’cerep, ôsht ba, ôsht lidh katunet, se at’herë ka qenë katun, veç katun i bujqësisë. Tash t’them për fshatrat e Gollakit, po nashta po ôsht copa-copa... e herë k’nej e herë anej... Ato fshatra janë fshatra fort t’mira; njerz’t janë shum bujarë edhe t’menqum, po edhe trima. Asnjëherë nuk janë përulë as pushteti t’hujt, çdoherë ka pasë qysh e kanë thanë at’herë koçak, ka pasë kundërshtarë, tue fillue prej mbretit, po edhe në kohën e Mbretrisë Serbe, po edhe pas çlirimit, qi i kemi thanë na çlirimit qi ka hi partizani, komunistët, edhe at’herë ka pasë njer’z që kanë luftue e s’jan dorzue. Një ndër ata e kemi pasë edhe e kemi majtë nji patriot pesë vjet Gjyrishevci, Mulla Idrizin, që ôsht zbulue mas katër vjete e gjysë, tani e kanë marrë e kanë pushkatue, ka shkue.

FK: Për Luftën e Kikës çka dini, çka ju kanë tregu juve?

VJ: N’luftë t’Kikës... une i kom pasë at’herë nja dy-tri vjet [2–3], nja katër-pesë [4–5] vjet, une e maj n’men mirë: vllau i jem ka qenë ushtarë i Shqiprisë t’at’herit gjatë kohës së gjermanit... Selim Ahmeti, Selim Isufi — vllavi jem i madhi, edhe ka qenë ni Lam... Lami i Hasanit i kanë thanë, k’ta i thojnë Lam Shahiçe, ai ka qenë komandant i vullnetarve edhe ôsht vra n’Kitkë, n’luftën kundër partizanve at’herë. Ôsht vra Fejzullah Isufi, Avdullah Sadiku — katunart t’mitë, n’qat luftë t’Kitkës n’44-ën, edhe e kem ni lapidar, ata i kemi shti n’qat lapidar. Dashta me thanë qi asnjëherë, me atë çka s’u kanë e popullit, fshati i Gjyrishevcit nuk ôsht pajtu! Gjatë kohës kur ka hy partizani, na i kanë marrë nja dy kusheri... tjer’t janë kanë ni Bejtush e ni Rifat, e i kanë pushkatue e i çuen, katunarë kanë qenë, po kanë qenë t’ikën qysh i kanë thanë at’herë prej brigada prej... partizan s’kanë shkue. E ka pasë asi rastesh, i kanë rreh tani, do shpi, do burra t’mirë, do pleq... Bajrami i Tahirit e kanë rreh edhe ka vdekë; Zeneli i Namanit, Isufi — edhe ai e kanë malltretu mas, n’kry t’javës edhe ai vdekë, ka qenë viktimë e Serb’ve. Edhe gjithmonë ka pasë te na asi qe kanë kundërshtue pushtetet. 

FK: Për Luftë t’Dytë Botnore a ju kujtohet edhe naj ngjarje? 

VJ: Po çikjo Lufta e Dytë Botrore ôsht kur hyni partizani qi ta thash... kemi pasë viktima edhe at’herë, edhe n’44-ën lufta e Kitkës, edhe aty kemi pasë që thash tre t’fshatit tonë kanë qenë metë n’luftë aty. Luftën e Dytë Botrore, une vetë s’un e maj n’men shum... e maj n’men kur kanë hy partizan’t e brigadat e sene, ato po. E kanë pushkatue, për shembull, ni djalë n’fshat qitu (po ai ka qenë i Hogoshtit, Kastrat ka qenë), brigada qi ka hy asajde, e kanë marrë, veç pse u shku e ka thanë: “Cili ôsht komandanti?”— n’odë mixhës Ajet, t’Ajetit t’Eminit n’Gjyrishevc. Edhe e kanë marrë e kanë pushkatue! Tjetrin kanë dashtë ato qi ôsht me pushkatue, po ni kusheri i joni, ni burrë fort i meçëm, i madh, i ka ra mantepër edhe i ka thanë: “Mo, se ky djali s’ka kurgja”, njanin e ka pshtu Hyseni (Hyseni i Halimit i kemi thanë, Halimit baba po Hysen Sadiku). Edhe qito ngjarje kanë qenë at’herë, po ka pasë edhe të tjera si fëmijë që i maj n’men, kur ikshin njer’zit, e i njekshin “a e pe k’tu, a e pe aty...” Na edhe si fmi jemi kanë qaq t’edukum n’atë drejtim, që edhe me na pasë vra, s’kemi tregu ka e pamë a çka pamë, me thanë shkoi qanej a shkoi qiknej. Ni ndër ata mas shlirimit që s’ôsht dorzu, s’ka ra përmeniherë n’dorë, ka qenë edhe vllau i jem; ai që thash që ka qenë n’burg at’her; n’kohën e Kralit ôsht plagosë, ka luftue me xhanar t’Kralit, po edhe pas çlirimit, deri vonë n’45-ën nuk ka ra n’dorë, deri sa ka hy brigada e Shqiprisë k’sajd’, edhe qat’herë kanë ra n’dorë e ôsht dorzue. 

FK: Çka ndodhi masanena, mas dorëzimit?

VJ: Mas dorëzmit ai s’ka ba kurgjo se ka qenë vullnetar at’herë... i kanë thanë n’katunin e serbëve n’Kolloniç. Po ka qenë shum pedant, shum i sjellshëm, shum i nershëm edhe n’atë askush s’u kâjt. Ai përmeniherë nizet [20] ditë e kanë majtë n’Gilan edhe e kanë lshu, ka ardhë te shpia. Tani ai i ka djelt... e ka djalin profesor n’fakultet n’Prishtinë, ôsht Zekë Jusufi, akademik i muzikës, n’Sarajevë e ka kry, djali i vllaut tem, i cili familjes edhe ai ôsht me vlla, vllau arhitekt, edhe vetë, edhe thmia, t’katërt [4] që i ka, i kanë kry fakultetet. Edhe fmia e mi qashtu kanë kry fakultete... edhe vajza ôsht punon n’ministri regjionale t’Prizrenit, ekonomiste, njana ôsht profesoreshë k’tu. Djali s’dashti k’tu me punue, se s’ju doktë, punoi n’Prishtinë, po u tërhoq, n’Belgjikë ôsht, atje punon n’entin social për mirqenje, n’rrogë t’shtetit, n’Amfed t’Belgjikës ôsht nënpunes aty; edhe aty punon; lexon shum, ôsht i zgjut n’atë drejtim. 

FK: Për gjyshnit, çka dini?

VJ: Për gjyshnit... kemi qenë familje qysh i kanë thanë k’tyneherë n’katun: familje shum puntore, puna e tyne ôsht... 

FK: A i kujton?

VJ: Gjyshnit s’i kujtoj asnja... edhe baba m’ka dekë tri vjeç kur i kom pasë, as babën, veç pak e maj n’men si nëpër anrra kur e kanë vorrosë. A gjyshnit veç çka kom nije për ta... Kanë qenë puntorë, katunarë t’ndreshëm, t’sjellshëm; kanë jetue prej asaj që kanë jetue t’gjithë katunarët e shqiptarët: tu majt dhen, dhi, gjâ tjera/kafshë tjera (s’po du me i ik asaj, se a po shprehna, a po i thom kafshë a gjâ, edhe qe k’shtu).

FK: Naj tregim t’vjetër për... qi lidhet me stërgjyshnit e juv’, me gjyshnit... 

VJ: Po sikur t’gjithë shqiptar’t, s’kanë qenë shum... Nashta herët s’kanë duru k’tu... Ka pasë k’tu, ka pasë edhe vrasa ma herët; ka pas vras’sa, ka pasë ngatrresa, ka pasë vrasa... po ato une i kom gjykue gjithë, edhe kurr as s’i rrëfejë që janë dashtë me u ba. 

FK: N’Gjyrishevc, ku dilshi me ble harxhin? (Që ju kujtohet naj shitore...)

VJ: N’Gjyrishevc s’ka pasë shitore. Ni përson qi e përmena mâ heret, që thash mixha Ali e Isufi — ai ka qenë herët n’kohën e turkit, thuhet Hani i Alisë, domethanë n’qat kohë ai paska pasë n’Gjyrishevc dyqan/han. E ai i ka tash pasardhësit e vet, n’Prishtinë jetojnë, e janë familje e mirë, Isufi. Nji ndër ta bile ôsht, bile ni profesor Hakia, Haki Isufi, profesor i gjuhës ôsht n’Prishtinë, i tyne... E kanë qenë edhe tjerët ata, Asllan e (ka vdekë i ndjeri).

FK: E ku dilshi...?

VJ: Na për me marrë, kimi ra n’Hogosht, i thojshëm me ra, pse, ôsht ma poshtë. Kemi shku n’Hogosht, atje jemi furnizue. Ka pasë dyqane n’Hogosht... edhe n’kohën e Kralit kishte pasë, po edhe mas çlirimit ka qenë qendër, tash s’ôsht mbet pak si... masi jon çue, jon shpërngulë Gollaki, tash ajo s’ka metë qendër, Hogoshti. Kur ka qenë qendër Hogoshti, e ka majtë Gollaku, se ka pasë popullatë shum, e tash s’ka metë qendër, ka metë me i thanë, qysh boj shaka une me njer’z, thash: “Ju keni metë n’kufi me Serbinë (se na s’e kemi kufinin dy-tri kilometra me Serbinë, Gjyrishevci), - e thash, - tash ju keni met n’kufi me Serbinë mo, se s’na vlersojshi ne t’malsisë, po thojshi ‘maloqtë’”!

FK: Shpitë qysh ju kujtohen n’Gjyrishevc? Qysh kanë qenë?

VJ: Shpitë na herët, kur e maj n’men unë, ni shpi e vjetër n’42-ën, e kemi ndërtu ni tjetër tani, ajo u kanë veç e mirë. A odë kemi pasë gjithë. Odë e lyme, edhe tavani i lymë, jo me traj po k’shtu i lymë mirë. Ka nejt ai vllau, ashtu ka qenë fortë... qysh i kemi thanë ai n’katun zotni, po i ka pasë hije, me qystek e me tirqi, e me sahat t’mirë, edhe burrë i pashëm, po edhe i kulturum, i nershëm, se pesë vjet e gjysë n’burg ka nejt, ka nejt me studenta, ka nejt. Une kur kom shku n’fillore, ai m’i ka ba vizatimet edhe pundoret m’i ka marue, qi sikur t’shkrime kanë qenë prej druni. Edhe vizatimet m’i ka ba, ka qenë shum i meçëm (ai që ju thash... ôsht baba i atij profesorit Zekës). Tjer’t vllazni kanë qenë bujq. Për me u shkollu prej vllaznive, vetëm une jom shkollue, mirëpo nipat ma vonë, e tash fmia e mi, e t’atina nipit janë shkollue, po shkollohen. Si familje t’nanës tem i kemi afër katër-pesëdhetë [40–50] mashkuj, të mirë janë djelt, djel të sjellshëm, pa probleme, pa kurfarë problemi, po shum t’sjellshëm janë. 

FK: Shkolla , çfarë kuptimi kish at’herë për juve?

VJ: Shkolla, po shkolla, une shum kom qenë dashamirës i shkollës. Une kom ikë prej shpie, kur e pashë qi shok’t kanë shkue... isha kalue n’moshë pak, n’katrëdhet e gjashtën a shtatën [46/47], as vetë s’e di tash,veç m’i llogarit prej k’tyne tetë vjet me i lanë; e di që tani n’klasë të pestë jom kanë n’katërdhetë e nanë/pes’dhe’t [49/50] n’klasë t’pestë. A k’shtu në t’katërtën, veç mas katërdhetë e pesë-gjashtë [45–46] kemi shku, kemi ikë prej shkolle, thanë ka ardhë ni msus, edhe kemi ikë prej shkolle n’Lisockë. Edhe pare që m’pyte ku jemi furnizue, n’Lisockë jemi furnizue, ni shitore, ni zadrug i thojshin ata at’herë, ni koperativ i thojshin. As ajo s’e ka pasë adekfat kopertaiv, po shitore u kanë, po qashtu i kanë thanë mas çlirimit, e s’kanë pasë terme tjera ma t’mira. Qatje i kemi marrë: kryp e vaj për djegie, e qito i kemi marrë atje, edhe për ushqim e për krejt n’Lisockë, prej Gjyrishevci n’Lisockë, nja tri-katër [3–4] kilometra. 

FK: Vështirësitë që i kishe n’shkollë?

VJ: Vështirësitë n’shkollë: kemi shkue... vesh s’kemi pasë kurrfarë, qashtu qysh ka qenë n’katun... Une përsonalisht s’kom hjek qaq sa ka pasë tjerë që kanë qenë ma t’vobektë se na se, na e përsërita, na kemi qenë kallabllak vllazni, edhe kanë hjek ata ma t’vjetrit se une, une jo qaq shum. Po masi krejt tjer’t qashtu, tanë jemi kanë si peshqit ni rrasë. Na kemi qenë tôn me opinga, me do xhempera qi naj kanë mbarue nanat me krrabza me qisi... qeshtu. 

FK: Naj landë që t’ka pëlqy at’here, me veçu...?

VJ: Landë m’ka pëlqye... krejt m’kanë pëlqye... gjuha sidomos, at’herë edhe tash, po edhe n’Normale, po edhe n’tetëvjeqare. Theksoj tetvjeqaren n’Tuxhevc ni msus e kemi pasë, ni Ali Pecin, na ka msue qaq mirë shqipen, sa qi dy-tremdhetë [12-13] nota... ai si msus at’herë na i shtike me ba, shkruje ni vjerrsh, ban diktat, ban k’ta, ban atâ, tani ni notë përfundimtare me ta dhanë pesë. Aty i kom msu bazat e gjuhës. Edhe tani n’Prishtinë kur kom shkue, khâ i kom pasë profesorat e mirë, i kemi pasë Avdullah Zajmin, sidomos ka qenë shum profesor i mirë, Jak Mita e tjerë... Mu s’ëm kanë dhanë Enver Gjergjeku e k’ta, s’ëm kanë dhanë se ju kanë dhanë paraleleve tjera, veç qita dy. Sali Qilergjiu ka qenë edhe patriot edhe tana t’mirat e Zotit i ka pasë, shqip që na ipte. 

Tash aksioni i armëve ka qenë n’56-ën. Une isha nxans i klasës s’tretë, qashtu po i bjen, Normalës, edhe erdha n’pushim dimror n’katun tem n’Gjyrishevc. Aty e kemi pasë na odën, e në ato momentale qi i maj n’men, kish ardhë ni polic me komandirin, me komandantin e policisë n’odë tonë me i thirrë njer’zit e me ja u lypë pushk’t. Qai vllau qe thash, Selimi, ai ka qenë edhe zotni edhe trim, edhe tana t’mirat e Zotit. Ai u çue me ja u ba ni kafe atyne, e i muer ata filgjana, qysh i kemi pasë na filgjanat e mirë e qysh i ka pasë hije atij, edhe po i fshinë. Qai farë komandanti po i thotë: “Lej ata filgjana!” — “Po po ja u baj ni kafe!” Ai folke kadal-kadal: “Ni here po ja u baj ni kafe... Zoti e lasht pus, ni kafe po jau baj!” Tha: “Lej ato kafe, — tha, — shko merre, bjere alltinë!” Tha: “Po s’kom allti!” — “Une po t’thom qishtu se eshnat t’i thej dru!” Veç i ka lshu ato edhe ka thanë: “Qyre ti, as s’m’i then eshnat dru, as tybe n’del pej ode hiç i gjallë! N’t’u nejt, rri (ish ftoftë, dimën, oda e mirë) — thotë, — n’t’u nejt, rri, mos t’u nejt — qe ku ôsht dera, dil përjashta, se as s’ëm rreh, as tybe n’del prej k’tuhit hiç!” Edhe ni kusheri i joni (u kanë ni Rexhep Sadiki, që përpara e përmena babën e tina Hisenin, ai ka qenë shum-shum i gjinshëm, edhe mas k’tij qëllimi ka shku nëpër krejt miratim me atë... ôsht n’Fushë Kosovë me shpi, ka dekë), edhe ai u çue e po i thotë tash atina serbit që ish, a ky ishte shqiptarë, ky qi i tha qashtu si komandant si ishte nifarë beshareti, edhe po i thotë: “Smiri situaciju/Qetsoje situatën”, po i thotë atina Rexhës, qatij Rexhep, i thojshëm na Rexhë, kushëri i joni. Ky thotë: “Jo vollahi baci Selim, qitash ka me na vra krejtve!” E kadal ky: “O baci Selim, hajt maronaj kafet!” Jau maroi kafet edhe tha: “Dil thirri mahallën, le t’vinë k’tu krejt!” Thotë: “Dil vetë, — tha, — se me ardhë n’odë teme, s’rrehet kërkush!” K’tu s’vjen tha kërkush. Apet Rexha, qai kushërini: “Hajt baci Halil...”; ni vllaut tjetër: “Dil ti e thirri”. I thirri, kur erdhën mahalla, kur erdhën mahalla n’mramje: turli burri, djel t’mirë t’shnosh, ka pasë t’hishëm, dej t’trash. “O ç’po i fjetka llosi” thojke qai Mileksa u kanë, a shqipën e dike... ni polic po m’doket qi po e shoh n’çergë, n’odë, edhe nejtën çka nejtën ata... e ju thanë me i pru armët nesër krejt, edhe me ra n’Hogosht. E n’Hogosht tani, atje ish qendra me i rreh, atje, duhet me jau ly varrën. U mlodhën katuni, ka pasë mashkuj shum, kallabllak, u mlodhën atje, i thomë te livadhet e Jezeraj, janë livadhe t’mira, atje e me shku për Hogosht, me ra n’Hogosht, se ôsht ma poshtë thojnë me ra n’Hogosht, me shkue n’Hogosht. Edhe k’tina vllaut i thanë me ardhë, ky tha me ni kusht, edhe e rregullun k’ta... se qai Rexha edhe ni vlla i jemi ishin aktivist at’herë n’parti, edhe k’ta kishin ndikim saqë asni katunar tonin nuk e kanë lejue, me ardhë po, veç me i rreh: prishmi! Edhe pak katunit ju kanë tutë, Gjyrishevci, se Gjyrishevci nuk ka duru shum, edhe mashkuj ka pasë plot. Edhe k’ta kanë ra atje, po krejt dy i kanë rreh pak: njani qi e ka majtë Mulla Idrizin, edhe ni tjetër pak i halitshëm u kanë (ata... i ndjeri, e patën djeg, khâ, n’Prishtinë, kur hinë k’ta tash qi i banë... ni kusheri i k’tina Visar Imerit, djalit t’mixhës). Edhe ai baci Selim shkoi atje, po k’ta veç e kanë shti mrena n’stacion edhe i kanë thanë “dil” edhe ky ka shkue, kanë pshtue, kanë pasë sukses qata, qai Kadria vllau i jem edhe qai Rexha, ai kusherini, me i pshtue ata janë kanë at’herë antarë t’partisë, aktivistë, edhe qashtu i kanë pshtu katunin. Po kanë qenë t’edukum mirë ata (kanë qenë t’edukum n’odë t’bacit Selim). Edhe tani te na si katun, aksioni i pushk’ve ka kalue, jo me katastrofa t’mdhaja, jo me sene t’hatashme diçka. E tani ma vonë filloi ajo që thash: me u zhvillue. Une qysh e maj n’men, prej kur e maj n’men une, me t’gjitha, si nxanës e te knena, na kemi shkue shum tu u ndrrue, krejt u ndrrue, edhe pamja gjeografike, e krejt u ndrrue e konfiguracionit tokës, se as rrugë s’ka pasë as kurgja. Une si drejtor i shkollës, prej Kamenice kom shkue, e i kom qit ni parë kpucë t’reja, si i blejsha n’Prishtinë, nëpër sfonicë tu shkue (sfonicë i thonë toka e zezë ajo qi t’i kap kpuc’t) n’Hogosht, n’kamë. E tash ôsht bo mirë, tash ôsht mirë. Pata ardhë edhe une n’pushtet n’aktivitete, si n’politikë, e shkojshim i lutshum “hajde merrni pa pare” nëpër katune... e maj n’men n’Kopërnicë, ni katun, shkuem edhe u çu njani po bërtet, po bërtet... se une s’e kisha atâ n’traditë me i thanë... dikur i thash “dil ti përjashta, mos na i prishë tjer’t”, masanej tani u bomë dosta, vike, m’përqafojke, ni tregtar, ni burrë i hishëm, burrë i mirë. Tha: “Se s’bon, — thojke, — kjo, s’bon plehi artificial.” Dikur kur bishin me ble (tani une isha krejt n’Kamenicë, prej ’62-ës e tej tash une gjithë kom punu n’Kamenicë, s’jom largu prej k’tuhit; m’kanë lutë me shkue n’Prishtinë e krejt, s’kom shkue, kom dashtë me kontribue k’tu, edhe kom nejt), kur vike, thojsha: “A po i qet pleh qitashti? Shko paguje me pare! Kur t’thojsha une...” O m’kapke për qafe: “Po s’e disha bre shok Vebi” thojke. E merre me men, ka shku ajo at’herë, ka qenë diçka e pa ditne, tej sa ju kanë spjegue që duhet me marrë ate, me ba reforma agrare, me i marrë plehnat artificiale, me livrue me traktora, me i ba ato qysh duhet me përpunu tokën. E tani e kan përpunue, tani kanë shkue përpara, tani kemi kontribue me koperativa bujqësore edhe krejt... Ka qenë sukses i madh k’tu te na, me fabrika, me krejt.

FK: A ka pasë krizë t’bukës atyne viteve?

VJ: Krizë t’bukës e di që ka pasë pas ’49/50-të, dhe ni vjet mâ tepër s’pat ra shi hiç. Veç kemi pasë krizë t’bukës. U dashtë me shku me ble me krah prej katuneve t’Vitisë, e knena me ardhë, me t’zanë: shkojshe n’burg, sikur me armë ose me drogë. Po apet po thom, personalisht, na i kishëm vllazninë ma t’mdhaj, ata kanë shku me krah, ka tre vllazni me marrë atje ka ni brevë misër, kallamoq, edhe s’kemi hjek për çka mos me pasë çka me hangër, ama skame po; me da me grusht kah ’i cop bukë, po tanve, po jo me metë pa tâ. Ka qenë ni vjet ajo, kur e patën marrë kishe “Tepricën”. Teprica nuk u kanë tepricë, njer’zit tonë t’pa shkollum... se tepricë s’ka pasë nevojë me dhanë na, se s’kemi pasë tepricë! Ata: “Qitja qiti qikaq, qitja qati qaq”. Na kafshë kemi dhanë, e vo e lesh t’dhene, ato i kemi dhanë, ama drithë s’kemi pasë m’doket me dhanë, s’kemi dhanë drithë, s’na kanë qitë me çue drithë. Edhe njer’zt... ka qenë qajo padrejtësi që ju kanë qitë njer’zve atë tepricën, serbisht i kanë thanë “Vishakin”. Pa pasë i kanë ngarkue edhe i kanë mundue, tani s’e kanë çue atâ drithin: i ka hangër pesë [5] vjet burgë, gjashtë [6] vjet burgë. “S’e ke pru ti, s’e ke stimulue socjalizmin, shtetin s’po don me lanë me u zhvillue”. Ato kanë qenë krejt sikur tash qi po i bajmë n’qit kohë me do sene, se s’kemi dijtë, s’kanë dijtë, s’ka pasë njer’z t’dishëm me kallxu qi ana e Gollakit nuk ka tepricë me dhanë, ata për veti menxi si t’bahen idare. Po, qata qi janë afrue aty si kshilltarë qi i kanë thanë ata qi e kanë marrë, dikush pak ka pasë edhe inat t’at’hershme ato katunare, “jo qiti t’ja qesim, jo qitina”, pej pa diunisë ka ardhë ajo.

FK: Naj konflikt, naj ngjarje...?

VJ: Jo s’kemi pasë konflikte. Edhe njo ôsht shum karakteristike. Pas rezhimit qi ka hi komunizmi n’katun tonë s’kemi pasë ma asnjë ngatrresë kurr. Përpara janë vra n’mes veti. Aty tu e falenderue Kadrisë edhe Rexhës (ata njani u kanë vllavi jem, njani kushëri që t’thash...), ata si aktivista, edhe si u nxan diku e kanë dijtë që s’ban me i lanë me u rreh, se tani vriten... s’e durojnë... Edhe i kanë nreq; kurr mâ nuk ka pasë prej ’45-tën e tash, kurr ma vrasje a rrehje n’katun tonë s’ka pasë. 

FK: E ma herët a ju kujtohen?

VJ: Ma herët ka pasë!

FK: A ju kujtohet naj ngjarje, a naj pajtim qi e kanë ba?

VJ: Pajtime jo, s’ëm kujtohen se ato kanë qenë para niqin [100] vjete. Bash niqin [100], qashtu. Kanë qenë ata t’familjes tonë, po edhe tjera, kusheri t’familjes kanë pasë ngatrresa, mirëpo janë përmirsu, edhe tani jemi sikur kur e saldon ni hesap, jemi qaq vllazën t’mirë, qaq t’afërt, qaq... Une kur jom rritë kom ndikue nëse kanë spjegue qaso senesh t’hershme qysh janë vra, k’ta me i nxit ato, une se s’e kom zakon edhe jom shpreh shum keq edhe kom sha, i kom sha ton’t e të atyne e krejtve “qysh po i tregoni k’to, leni ato punë... krejt njojtë jemi, krejt vllazni jemi”, edhe u bitisë ajo punë. Une e kom kqyrë çdo herë edhe ngatrresat, po edhe kur kom punu pune politike, po edhe n’pushtet veç me i afru njerzt, mos me çelë dy herë me thanë t’keqen njani për tjetrin... S’e du unë ato t’keqën, une s’du n’oborr tem... si t’hi n’shpi... n’oborr tem k’tu, ma s’din kërkush me folë keq për tjetër kon... S’duhet me folë... Fmija e dijnë atë pune. S’ka keq, duhet me folë veç mirë! Ai n’i pastë do t’kqija, ti njihja t’mirat, ti ja ban do t’mira, thue “qe, mirë, qito i ka t’mira, qito, edhe lej ato t’kqijat, mos ja... 

FK: Raportet me sërb, me romët qysh kanë qenë?

VJ: Raportet une i kom pasë t’mira. Qe, pse i kom pasë t’mira: krejt m’kanë thanë pushteti/UDB-ja: nacionalist, une s’kom qenë nacionalist ekstrem, se une shkenctarisht e di që nëse je nacionalist ekstrem, kurr kombit tën’ mirë s’munesh me i ba. Për me i ba kombit tën’ mirë, duhet me qenë i barabart për tanë njerzit n’qat shtet ku t’jetojsh; at’herë munesh me majtë vendin, si kanë thanë t’par’t: “Me majtë... me pasë, me majtë vatan”! A e keqja njani ndaj tjetrit, urrejtja ôsht shum e damshme! Na mendojmë serbi k’shtu, ai tjetri k’shtu, bugari, ai tjetri... se s’po du me hi në ato termine ashtu, ajo ôsht shum e damshme, shum ôsht e damshme! Edhe sot une kur ka ardhë n’zyre, që kom punu n’zyre, ka hi serbi, romi/magjupt, qi ju kemi thanë e krejt, tek une ka kalu njajt sikur ai, sikur i biri nanës teme, sikur krejt; detyrën si detyrë... N’politikë kom qenë i poshtër! Atje s’ja kom lanë asnji fjalë hiç! N’komitet, n’politikë, n’Parlament t’Kosovës, dy mandate jom kanë n’Parlament, edhe kur e kemi pru Kushtetutën jom kanë (Dervishit, Rozhajit, profesorit tem, ja kemi vnue Gjorgjeviqi, Beogradi, e ka vnu rektori)... për rektor na kemi kajt, edhe kur e kemi pru Kushtetutën qashtu; Fadili ka qenë kryetar i Parlamentit, edhe at’here kom votue, jom kanë deputet, kom votue për kushtetutë të ’74-ës, isha i ri edhe at’here, edhe aty kemi kajt. Une jom at’herë edhe tash, qe njerzit duhet t’msohen me atë pune që n’dam t’kombit tjetër, ti rahati edhe shtet s’munesh me ba. Duhet me qenë njer’zit... mirëpo nuk jom edhe për në atë anën tjetër t’skajshme, që dikush që s’ka t’drejtë me t’i marrë t’drejtat tua, t’shumicës, me t’i hangër, kur s’ka t’drejt. Epja ti qato t’drejta sa i bien. Nëse jemi dymdhetë vetë ulun n’sofër, e dajshëm bukën, at’herë ty t’bjen e dymdheta hise, qat copë tanën u s’po ta marrë, veç edhe qito nimdhetë, tjerat, une ty s’ti la kurr. Une jom qasi politikani, se une jom politikolog, qe edhe kom punue praktikisht, po edhe jom shkenctarisht n’qat drejtim; une jom për qashtu. Njerz’it tonë, qita njer’zt tonë qi i kemi, qita djelt tonë, boll t’mirë janë, t’hishëm janë, po kanë marrë mas seneve tjera, nuk janë kah i dinë qato, që dikun duhet politikani duhet me pre niherë... kur s’ban ashtu, preje, se ma mirë ta qet qashtu, sesa që e vazhgitë... se msohet dikush me t’hip n’krye! Une mendoj qashtu. Edhe une, tash për tash, e thash për me me dalë tjera herë... Ka pasë sene qi i tregojshin k’tyneherë, po une s’po kthehna n’ato... Jo kur më 1878-ën, kur i kanë njekë serbët prej atjehit, qi janë ardhë kha... ka disa t’thana, jo po janë t’thana bash t’dajve të mi: Svirca ni vjet nuk ôsht dor’zu, ka thanë po e bajmë Republikë, mas ni vjeti ja u kanë pru aty ni njeri, aty ni oficir, edhe kanë thanë “po ju ruen” deri sa i kanë marrë edhe i kanë shtri; kanë luftue, edhe janë vra 28 n’kufi me Serbinë, qitu te Tepja qi i thojnë, te Baja e Sjarinës, drejt me Svircë, katuni i Svircës ôsht. Edhe tani e kanë ba, nejse, e ka marrë at’herë Serbia qysh u kanë... Shkrun ni libër... une e kom ni matrial, po ni Abramoviqi, qysh at’herë oficer, ka shkrue kush janë shqiptarët. Ai ka thanë shqiptar’t (frik e kom lexue, at’herë 1879-ën e ka shkru librin, ka jetu n’kufi qitu kur u vnu kufini at’herë, 630 katune qi i kanë njek prej Serbisë), edhe thotë shqiptartë, thotë: “Na i kemi ba agresor, shqiptarët, — thotë, — janë njer’z t’mirë, janë familjarë t’mirë, po na serb’t gjithmonë, — thotë, — ja u kemi marrë tokat atyne edhe i kemi ba armiq; na i kemi ba... se ata janë njer’z t’mirë, kanë tradita familjare e rujnë familjen, e bajnë familjen...”, flet gjithçka ôsht ma s’miri ai n’atë kohë, 1879-ën, qai, Abramoviq. 

FK: Për Muhaxher’t?

VJ: Muhaxher’t, k’tu Muhagjer’t janë te na... i kemi 100 llojesh: ka Hulugric, ka Vrapc, ka Mërkoj — krejt t’kantueve serbe matan, qi janë dalë at’herë; ka Lipovic, ka... s’po m’kujtohen përmeniherë shum, ka Tupall... qe, Tupalla ku ôsht atje. Ka krejt... se kur kanë dalë 1878-ën kha, ata kanë nejt afër kufinit “se nashta po kthehmi”, edhe s’un janë kthy kurr, edhe kanë metë n’Kremenatë, n’Zajqevc, n’Gjyrishevc s’ka pasë origjinal. Kanë metë n’Desivojc, n’Tërstenë, edhe kha, qishtu do katune t’Malsisë, tonat. 

FK: Çka tregojshin Muhaxher’t?

VJ: Po çka dinë ata tash me tregue; aj, kur jom ba une me i pa ata, ata janë kanë tani do pleq e do sene. Po ata do kanë dijtë pak e do s’kanë dijtë me tregue, s’kanë pasë çka me tregue, ato i kanë djegë; kallxojnë qysh i kanë djegë, i kanë kthye djepat, e janë ba kajl me i qitë poshtë fminë, i kanë qitë, u kthy dikush e ka marrë se t’lodht, nëpër dimën, nëpër qi i kanë përzanë, i kanë pru kha, n’Kosovë. Edhe ata tani disa kanë shkue pak ma larg, disa janë nalë qitu afër, janë metë, edhe sot e atë ditë qashtu janë ata. T’gjithë qata, t’at’hershmit që kanë qenë... se une po flasë për Gollakin tonë që janë kanë te na kha, edhe fukarallak e s’kanë pasë, se s’kanë pasë ata toka kurkun. Ata janë dikun që kanë shkue... tash kanë ba biznese, janë njerz’t ma t’aftë, ma t’zot. Jo Ratkocer, jo çfare t’jenë... jo Vrapc, jo Mërkoj, jo Hulugricë, krejt ata janë t’zot, krejt janë ba ma s’miri, ku kanë shku n’Gilan, n’Prishtinë nëpër vene tjera, Lipjian e tjera. 

Ka pasë njer’z shum t’zgjuet, shum t’aftë k’to trevat e Gollakit tonë, tu fillue prej Lisica e atje Cvet Ilia i thonë që lidhet me Vrajën e Sagllar, e Desivojc, e Kranidellë, e n’kit anë Desivojc, e Kranidell, e Veligllav e tej të vinë n’Lisockë e Gjyrishevc, Gvicë e Shahiç, e tani me shku me Zajqevc tej n’Hajkobillë, e n’Lisicë t’Prapashticës, që janë krejt k’to katune, krejt që kanë dalë kha, k’to janë. Ka pasë njer’z gjithmonë... njer’z krejt janë bujarë... asnjëherë s’tradhton... kanë fjalën e vet, e kanë zotsinë e vet, dallohen edhe k’shtu. Une thom kajherë për n’katun tem, se e di qi krejt t’cillin n’ta marr’sh me i thanë merre qit laps shkruj, ti e sheh bukurinë e shkrimit qi e ka tradicional, e ka shkrimin e mirë. Mirëpo e ka edhe atë t’vetën, taman shqiptare, qe mos e nguc, ai s’nguc, po e nguce, s’ta len! Tej frik... Tash jo, tash jemi zbut, jemi nreq.

FK: Për Malsinë e Gollakut, a munesh me na folë edhe ma tepër?

VJ: Po qita t’thash, çka me folë... Une i njoh katunet krejt, njoh edhe njerz’t; edhe Hajkobillë, edhe Dabishevc, edhe Prapashticë, edhe Zajqevc, edhe çdo katun qi ta merrsh me analizue, jetë i knaqun qysh kishe pasë. I kemi pasë edhe do katune çka i thomë Sebllarë e qitu, kha, Kitka e do katune Poliçkë e sene. Kur ta marrsh me analizue atë katun, thue: qyky katun paska pasë burra ma t’mirë se qyky tjetri. Se n’secilin katun me i marrë me i analizue gjithmonë kish pasë trima, gjithmonë ka pasë që nuk janë dorzue për shtetin ose gjithmonë kanë kërkue atë t’drejtën e vet, edhe atë e kanë majtë atë unin e vet, atë egon e vet. Nuk ju kanë dorzue askujt (armikut), po kanë vujt, i kanë vra, i kanë likfidue e krejt ama s’ôsht dorzue asnjiherë. Asnjiherë s’ka mujtë me nënshtrue sikur që kanë qenë dikun — dikun do popullata ma ndryshe. 

FK: Lidhjet familjare...?

VJ: Lidhjet familjare i kemi krejt.

FK: Me cillat vende kishi ma shum?

VJ: Po na ma tepër... une tash po e analizoj se at’herë s’kom dijtë. Ne n’Komaran e anena s’na kanë lanë me shkue, kit anën tonë, “mos t’bahen shqiptart me u lidh bashkë”. Une tash po qeshi, se n’Skivjan e kom çikën e djalit t’vllaut, jo u kanë atje miqasi sene, u knaqa me ata n’Deçan, po jau baj tetë me dy, se ata si t’rrokin përpara, t’sakatojnë. Burra t’mirë, t’zot krejt, po s’na kanë lanë ne me u bashkue se politika serbe e at’hershme “mos t’bashkohen k’ta se bahen komplet, bahen shum”, sikurse deshin me i da Metohi edhe Kosovë. Ato e kom përjetue une vetë, qi jom sha n’komitet. M’kanë thanë, kur n’68 -ën ja nisëm me u ngjallë, edhe e patëm ni mledhje po thojmë, po thrret njani, kish thanë “veç Kosovë e Metohi me kanë”. Une hina, po edhe ni lajm e njeva natën, mas dymdhetve, prej Beogradit, po edhe vetë isha qasi, po i thom atina: “Ti druzhe, ti shoq, ti s’e di, — thash, — Metohi ôsht pasuri kishtare edhe kjo nuk ôsht kompleks; Kosova ôsht Kosovë; kjo ôsht veç ni termin — pasuni kishtare, kjo ôsht Dukagjin... . edhe ti po i thu Metohi! K’tu s’kem Metohi! Kjo duhet me u thirrë (se thojshin a me u thirrë Kosovë e Metohi apo Kosovë), thash kjo duhet t’thirret Kosovë. Edhe met Kosovë. Tani veç e prumë Kushtetutën. Une edhe lexojsha pak po, po edhe lajmet po mendoj i përcillsha politike, po edhe vetë e kisha n’krye çka kisha msue, qaq sa kom msue, une s’jom historian, s’di sa ata qi e kanë studijue historinë, se s’kom pasë vakt une, kom kqyrë me i arsimue njerz’t, me rregullue qaty qit ven qi s’e ka rregullue kërkush, e me ba diçka. Shum m’kanë thanë “pse s’po shkrun baci Vebi”, po une historinë, mos u m’vet atje, une e di edhe nëpërmes shkencave tjera, edhe praktikës, ama une s’muj me u marrë, edhe me histori, edhe me politikë, edhe me rregullue, me ta rregullue qytetin ty... S’kom mujtë, s’jom kanë Zot... Nashta e teprova pak, e ashpërsova... qito rrëfimet për qito... po si po del njeri ni degë, po jet’ tani n’atâ!

FK: Tash po kthehemi pak te jeta tradicionale, te festat... 

VJ: Po n’katun, na i kemi festue (a i pranojmë a s’i pranojmë ato...). Na si kemi fillue prej Vitit t’Ri, i kemi thanë pashkët, i kemi festue na... na s’i kemi festue se si ka qenë sigurisht at’herë kur i kanë festue qato, ajo ka qenë feja ortodokse, prandaj feja ortodokse k’ta serbët i thojnë “Bozhiç”, edhe feja ortodokse ata i kanë njerz’t që e di. Kemi zie misër, kemi hangër arra, i kemi ba krejt k’to. Tash dikush po modernizohet po thotë “s’i kemi ba”, po i thom ‘i kom ba une, i kom festu”. I kemi festu Ditë e Verës, kemi ba diçka me lop me sene, nana i bajke i qitke do barna, do diçka... E kemi festue Shëngjergjin; kemi shkue kemi mledh barna n’Kallugjericë që i thojnë atje kah Prishtina, mas Zajqevci, mas Graqaniki, i kemi mledh, janë do fleta... edhe krejt popullata e Gollakit ka shkue, kanë knue, kanë qitë me guri, e janë përlajt (kanë po mendoj forcatën e kanë ba, se me u përla me fjalë jo k’shtu), kush ô ma i fortë, me qitë me guri. Krejt Gollaki janë shkue, n’mramje janë kthye, natën e Shën Gjergjit, kha i kanë pru qato farë barnash — lertha ju thojnë, edhe jau kemi qit gjave “se qesin tamël ma shum e sene”. Domethanë Shëngjergjin e kemi festue me përshesh me tamël t’kallamojt, i kemi festue me diçka tjetër... veç kryesore ka qenë e dallume ajo. Jemi çue heret, u çue nanat tona, e kanë marrë hithin e kanë shti n’ujë, na kanë stërpik me hithi “me pasë shnet”, edhe jemi çue prej gjumit tani, edhe masi jemi çu heret, para dillit — sigurisht ma t’shnetshëm jemi kanë, me u çue heret. Mas tri dite i kanë thanë Shmark, se t’pashkollë, ai Shën Marki ôsht; e mas tri dite kemi qit flija, për Shën Markun kanë qit flija. Domethanë na qito festa... që dikush thotë “jo k’to janë t’jegve/ t’magjupve, Shëngjergji”, s’ôsht e vërtetë, ôsht e jona, edhe Shën Marku ôsht e jona se k’ta prej Indie nuk kanë pasë as Shën Mark as Shën Gjergj, po kanë qenë tjetër hesap. Domethanë janë festat tona t’hershme, prej kur kanë kalue prej fesë pagane e te knena, se n’fillim ka qenë ajo feja pagane, kur s’janë kanë t’dame fetë. Se une s’jom historian, muj me gabue n’to, po qishtu ôsht, përmbajtja ôsht kjo. I kemi festue t’gjitha k’to, i kemi festue edhe Shmitrin, thojshëm. Shmitri ôsht me nanë [9] nëndorë apo me tetë [8] nëndorë, qishtu i thojnë... Edhe thojshëm: “Kemi ardhë tej n’Shmitër, po qysh me dalë n’Shën Gjergj?!” Shmitër e Shëngjergj ôsht nxanë krejt dimën, edhe shum mirë ish kanë, se une qaq po djeg dru, prej Shmitri n’Shën Gjergj, edhe tash. K’to qi i kemi da n’katër stinë. K’to e kanë pasë atë venin e vet qi janë festue në ni mënyrë gjithmonë. Për Shën Gjergj, për shembull, u festue ajo festë shum e madhe, ka dalë krejt Gollaki: kanë qitë me guri, janë përlajt n’mes veti djemtë “kush janë ma t’fortë”, kanë ba gjymush, kanë knue me gajde qi i thonjë, me çitelia... 

FK: A ju kujtohen ato kangët?

VJ: M’kujtohet naj kangë... po s’po due me hi n’kangë, se jo une edhe i kom knue, edhe s’po hi kah kangët, se s’ëm ban zani tash... me i gjet... e i harroj. Veç une e di, veç Tugjevcin, kodra e Tugjevcit i ka pasë ma tepër se 10.000 vetë janë mledhë. Zajqevc Hajkobillë, Lisockë, Poliqkë, Gjyrishevc, Gmicë, Svircë — krejt kanë dalë aty. Une isha nxan’s, atje krejt toka u kanë si bubrreca prej njerzve ditën e Shën Gjergjit: tu lujt e tu knaq, tu i ra sharkiave e qyteliave, e tu knu, dajt e mi t’Svircës që kanë knue, gjithmonë këngëtarë t’mirë, si ata. Edhe tana qatje, domethanë janë festue ato, e tash thonë “s’ôsht festue”, po u festue! Duhet me pranu atë pune qi u festue, ajo u kanë e jona, s’u kanë e kërkujna tjetër. Masi folëm për Shën Gjergjin qi kemi festue, mirëpo hala ma vonë, kur ôsht nxe moti: at’herë dalin k’to qi e kanë mënyrën latente që gjatë dimnit nuk dalin, gjarpit për shembull. E na kur u bajke pika e ditës si i thojmë, ai cegu, zeniti, që u bojke nxehtësia, gjarpit qat’herë dalin, se ata n’ftoftë s’dalin, s’un hecin n’t’ftoftë. E qat’herë u ngjallshin e dalshin përmi, prej shpellave përmi gur t’mdhaj. E tash kur qillojshin bolla edhe gjarpni, gjarpni ma pak, e bollat janë kanë shum kallabllak, ato kur dalshin ni metër, ni metër e gjysë, u tërheke dreqi sikur kur e nxerr prej ni fyshti t’najllanit, tash qi po i shtinë çadrat, edhe e lejke ata qashtu, qysh u fërgoke lkura metke përmi gurë, i thojshëm te bregu i gjytetit, te gjyteti. Gjytet e kemi se prej herët u kanë qytet, aty qytet n’katun tem. Gjytet u kanë edhe që ôsht kisha, e qaty te ata gur’t te ni arë e jonë, na i thojshëm te ara e gjytetit, atje dalshin përmi ata gurt t’mdhaj janë sot e atë ditë, njana mi tjetrën, i gjajshëm ka katër-pesë [4–5] lkura, kur dalshëm na fmija me kqyrë, qatyne bollave qi u rjepshin, atje që dalshin... se ôsht rreze atje, ku kom jetue une n’katun, edhe aty ka pasë gjarpi/ boll, po kurr sherrin s’ja u kemi pa, kurr s’na kanë ngucë. Une i kom ngucë, ato s’ëm kanë ngucë mue; une i kom zanë e i kom kap n’dorë e krejt, po kom pshtu prej tyne. Dikur i kom ra pishman: “Pse i kom nguc ashtu?!” 

FK: Naj besim a kishe rreth gjarpnit? Naj legjendë, naj tregim, naj besytni?

VJ: Jo shum, te na s’u zhvillue fort ajo punë. Qyre, masi ma vonë tani kom ni edhe te gjarpni e ka ni simbol t’mirë diçka: mbrojt i shpisë! E për mbrojt’s i shpisë që po thue, une te djelt e vllaut, kjo ôsht gjatë kohës së okupimit, kur dola, kom marrë e kom shkel aty but thash: “Çka ka bre nër tepih?” — “Jo baci Vebi, — tha, — po gjarpni ôsht!” — “Çysh bre gjarpni tu shporeti?!” Tha: “Gjarpni!” Thash: “S’ëm kallxut t’i mshoj...” — “Jo, — tha, — hín aty se shpia e marume me gur e lagshti, kha nxet n’podrum edhe ai kish dalë aty me u nxe te shporeti.” “Jo s’po e sheh” po m’thojnë ato rejat e vllaznive. Tha: “Jo baci Vebi, po na i gjajmë n’furrë t’shporetit shum herë!” — “Po a po tutni, bijo?” Tha: “Jo, jemi msue me ta.” Ne s’na kanë ngucë. Po edhe une si fmi tash po bjen n’men: jemi kanë n’odën e kemi pasë t’mirë, ai vllau, baci Selim aty, e tash n’gjezentie ku i lidhshëm kuajt i kemi pa ni here dy t’mdha bolla, u përlajshin, e tash i kemi thirrë kojshinë (u kanë ni Shabani i Ramës i thojshëm, nana e ka thirrë se s’kenë burrat, djelt aty vllaznia ma t’mdhaj), u ardhë ai i ka nxjerrë, mirëpo kemi dijtë me thanë, nana ka thanë “mos i mytni, se k’to janë gjarpi i shpisë”! Na kemi gjet edhe nër jestak e në qergë, e n’oda, kemi gjet qasi bollash, po s’i kemi ngucë, kemi thanë “mos e myt”. Ai i qiti n’oborr, m’doket, m’doket qi e ka pasë myt nja, edhe asi... veç une i maj n’men qashtu, sikur kur lujnë ishin çu njana me tjetrën qashtu, thanë mos i nxirr se thojshin ôsht ni kob: me mytë atâ, ni antarë i familjes des, se secili antarë i familjes na kanë pasë thanë e ka ni gjarpën t’vetin e ka që e mpron. Ajo ôsht edhe prej ilir’ve, ôsht ni traditë, nuk e di me spjegue, po thojnë qashtu diçka. E qito sene si po i nien, i bajshëm, se na për gjarpni kemi pasë plot, po kurr s’na kanë ngucë. Pulat i lshojshëm, pulat luftojnë me to, me gjarpri pulat luftojnë, i largojnë, ato pulat e egra ma, i sakatojnë, s’i lanë gjarpit me u afrue hiç, se na qaty n’gjarpi jemi kanë, qaty prroni e shelne, e hitha e si n’Gollak qi u kanë, si trull e rreze, te na u kanë rreze. N’qatë anë, gjysën e katunit matanë, kah Shahiçi, kah Serbia, qanenaj i kemi na shpijat, i kemi pasë, e n’kit anë lumit kah Kamenicëa, k’ta ma n’... k’ta s’i kanë pasë ata qashtu sikur na. Atje kanë nejt gjarpnit, edhe gur’t janë kanë rrasa t’shpellav’ me hi n’to; do vene janë kanë aty-k’tu qashtu nëse s’ôsht shpell aty gjajshe t’mdha. Ka pasë, kanë thanë, po une s’e kom pa, që ka pasë bollë, a k’shtu me pa, po, veç n’bisht shkojnë ato, kur shkojnë te poshtë n’pikën e ditës me pi ujë ato, veç n’bisht shkojnë, fluturojnë qishtu përpjetë bollat. Edhe thojnë se ka pasë qaq e madhe, apo na i kemi ni tuj knue ato, se knojshin që ka edhe me flokë ka pasë. Kanë pa me flokë atje vllaznia e mi, kanë pa me flokë, bajshin “yyysi” [imiton] si gjinkallat qasi bajnë, qasi zhurmash bajnë, tash s’di me i imitue, qiso. Ka pasë bolla e gjarpni, e sidomos gjarpni. Na bollat, sidomos bollat, bolla, ai, s’t’hin bolla, se bolla ôsht e zezë, përmi ashtu ni farë si teget, si e zezë, e poshtë ôsht krejt qi i thojnë e sariht turqit i thojnë — verdh’ bash shkëlqen, verdh’, k’shtu e sariht e qeltë; e ato e kanë kryet e preht si hardhucat; a gjarpnit e kanë trekand’sh, ata janë t’hatashëm t’helmushëm, prej atyne duhet me u rujtë... e janë k’shtu me lara-lara, sikur qito teshat e ushtrisë amerikane i kanë trupin. 

FK: Për derrin e egër...?

VJ: Derrin e egër, shum rrallë kom pa. Na, te na s’ka ra atje se janë nalë naltë n’malet tjera tani kha shum çoban ka pasë, a e di, bari e gja e popullatë e rini, kallabllak jemi kanë nëpër katune, te na s’ka pasë derra t’egër. Na veç rrallë m’i pa; mas voni dikur ja ka nisë me hi prej Serbie, prej Vrapce, prej maleve t’mdhaja kanë hi nëpër Meshinë qikha ni katun i kanë pa mas çlirimit; tash po ka n’Granidoll e qikha ka pasë, tash po gjajnë se janë metë venet shkret. E at’herë valla na kanë ardhë n’Gjyrishevc, n’kallamoq kanë hi natën, po kanë dijtë me hi, i kanë rujtë me pushkë edhe s’un i kanë vrajt kurr derrat e egër. 

FK: Naj besim rreth shtazëve t’egra...? A ju kujtohet naj...?

VJ: Jo bile tek une, me t’thanë drejtën une as s’i kom besue hajmalive, as s’i kom besue tyrbeve, as s’i kom besue atij bestytnive tjera t’kota. Si ja kom nisë me shkue Normale e te knena ma, tek une atyne seneve hajmali e ç’hajmali s’u ka besu kurr as gru as çikë, as djalë. Ato i kanë... ato s’janë për mu, s’janë. Mirëpo e kom edhe ni tjetër mendim: ekziston ni energji e tokës edhe qi lidhet me që i thojnë me shpirtin e njerit. Ajo ekziston. Diçka ka ma t’mdhaj se na, e nëse e keni ba tash në këtë besimin ni Zot, hajt le t’jetë qai Zot. Po s’e kemi pa kërkush, ani. Mirëpo e kom edhe ni tjetër besim: nëse une si rini, si Vebi, kom besue n’flamur, une me pasë ba be flamurin, se une s’kom besue qi me me thanë pasha Zotin, kom thanë pasha flamurin, tash s’po tregohna patriot, po e dinë njerzit krejt, m’u ka doktë me t’pasë ba be n’atë... kom deshtë që kur t’shkoj te shpia: ja s’i gjajë fminë (kur jom kanë i martum), ja s’i gjajë diçka, se m’han diçka. N’qat sen qi t’i thush i beson, qati seni ban be rrejshëm, në to diçka t’gjanë për to. A edhe atâ e kom, atë besim, edhe pse s’besoj... Une s’besoj, mos me besu, se kemi natën kom ec prej Hogoshti n’Gjyrishevc n’klasë t’pestë, as rreth vorreve, flejë n’vorre, as prej njerit une s’tutna, s’tutna prej kërkujna, tutna nashta prej t’gjallit me m’dalë, se prej t’deknit se ai i dekni s’çohet, qi kanë thanë “jo ka dhompira”, ato janë rrena, ato s’egzistojnë. S’ka dhompir. Ato janë kanë për me i fsheh hajnitë e depsuzllaqet herët e “jo u çue dhampir...”, ku çohet njeri i dekun dhampir, vllau i jem? Aj, materja organike ôsht shndrru n’materje inorganike dhe u kalbë, e shpirti pra i ka dalë, qajo fryma n’pastë pasë, ani i paska shku n’qiell, paska shku n’Zot diku, dikur i ngjitet kur t’lind ni fmijë tjetër, pra i ngjitet dikun e thotë i gajti filanit... Edhe n’qata pak, qat lidhjen e energjisë pak besoj, me leximet tashtit që munohen shkenca me zbulue fenë; ama une s’di shum, ai djali i jem k’to sene ma mirë i thotë.

FK: Ma herët e përmendët toponimin gjyteta, a munesh me na tregue ma tepër...?

VJ: Gjyteti ôsht livadhe e i thomë te kisha. Kisha ka ekzistu aty, janë temelet, tej frik u kanë edhe ni dardhë aty e bime, e tash u vjetrue edhe u thye. Prej saj, si t’fillon, prej qati livadhi bjen tej n’lum atje poshtë, ka temele shpateve, pa ra n’rrafsh hala, se rrafshi ôsht rrafsh, livadh i mirë edhe ujë, aty lumi kalon asajd’. Po edhe në anën natan, n’anën t’djathtë edhe n’tjetrën n’shmajtë, tani përfuni arave qi ju thom na te dardhat e zeza, thirren ato toponimet atje, edhe atje ka temele, që ka pasë heret. Mirëpo ôsht edhe ni ven mrena gardhit, ku kom jetue une, pasunisë tanë i thojmë... dikush i thotë te rruga e Frangut, dikush i thomë te udha e kerreve. Aty ôsht i dhenun guri, aty s’ka tokë me marue qatë udhë t’kerreve, na kalojshëm qasajde, po ai ôsht i dhenun si stom, i dhenun k’shtu, jo i marum me mur. Ajo ka dashtë sigurisht, ôsht ni rrugë se tash e lidhë me ni katun t’Dazhnisë përmi Hogosht atje; atje ôsht kalaja tani te Kopërrnica... qajo rrugë ka qenë sigurisht n’atë kohë, që e ka lidhë, ka shku tej te kalaja dikun, si ka grah, ka mujtë me kanë me ardhë prej Novobërdës me ra nëpër Samakovë t’Gjyrishevcit. I thonë Samakovë aty ku u shkri xehja; aty e kom gjetë une si nxanës, kur jom kanë te shkolla, që ato janë ato qysh i thojnë... që jet’ prej xehës si qymyr, si qato t’forta, ato hala ekziston, ata ekziston, toka. Aty kish pasë shkri xehe dikush... n’cillin... a Romak’t a Dardan’t, a qysh, nuk e di. Tani i thomë ni ven aty te dardhat e zeza, i thomë te kisha, i thomë te udha e kerrit, i thomë te kalaja, te gjyteti, edhe ni ven tjetër n’katun tonë, te mahalla e Salkoviqe, edhe atij i thonë gjyteti. Edhe aty ôsht e marume si kala përpjetë, diçka aty ka gurë, që edhe vetë unë s’e di. Qasajd’ kom kapërcy me shku n’Tugjevc, me shku n’shkollë fillore, edhe s’ëm’ka ra me kqyrë. E kom ba njet, nëse kom ba... po m’kanë thanë, m’kanë thirrë prej Prishtine do katunarë t’mi, tha: “Kem’ me dalë, po i marrë do eksperta me i kqyrë, me i ba, se veç te na s’u hulumtue kurgja”. Ka gjithçka t’vjetër atje n’atë katun, ka gjithçka t’vjetër, t’mirë. 

FK: Te dardhat e zeza qi e përment, a ka naj histori n’at vend? A ka tash dardha aty?

VJ: A e din pse i thojnë dardhat e zeza? Ato janë kanë dardha t’bimeve t’egra, po janë kanë ma t’mira se t’butat, janë kanë bërthama e parë sigurisht, e kur t’u dugshin ato, i marrshëm ma mirë i bajshëm me ashav t’kumllave, ma t’mira i lypshëm ato me bisht me i hangër, kur hangshëm bukë, që hangshëm me ashav, me kompot që po i thojnë tash kompot, ashav na i kemi thanë, dardha t’terne, sesa kumllat që ishin aty, hala ma t’mira. Mendoj që te livadhi i thojshëm, te dardhat e zeza, ato n’livadhe ishin, prej gardhiçeve tona t’arave, e deri te lumi. Ven i mirë, ven i hatshëm, livadhe edhe ujë boll; e vaditshin prej prronit që vike kroneve i vaditshëm livadhet. Aty u kanë mrekulli u kanë, me t’vërtetë mrekulli! Ôsht pejsazh i hatashëm, i bukur, bjen te reka tani natanë ôsht ahishte, n’kit anë kah Kamenicëa i bjen, tani ajo ahishta prej nesh n’kit anë n’ball tonë, k’nej n’kit anë rekës, ajo ôsht mrekulli; male t’mira, tani edhe shpijat knena, ku janë kanë. 

FK: T’parët e juv’, çka u thojshin për k’to toponime, mikrotoponime që i përmendum?

VJ: S’i kanë dijtë ato me i thanë, ata kush ka guxue me hi... gjithmonë t’shtypun popullata, ku ka pasë vakt me u marë n’diçka... Ai që ô i shtypun, ai s’un mirret me histori t’vet. S’munet ai me u marrë... historinë ta shkrujnë tjer’t qysh t’dojnë. Edhe thuhet ni termin: “Historinë e shkrun ai që fiton”. K’ta serbët e kanë atë terminin e vet, edhe qashtu edhe ôsht. Po edhe tash, po edhe n’histori t’re qitash, edhe tash po e shkrujnë kush ôsht ma i fortë, po ja adapton vetvetës secili. Pse a tash, a shum drejt janë kah e shkrujnë, a? Asni troh hiç! A guxoj k’ta me thanë? Po s’kanë çka m’bajnë tash, se as at’herë UDB-ja s’ka pasë çka me m’ba, as k’ta s’mujnë! Bile për k’ta qi s’nij hiç, krejt i njoh përsonalisht, edhe kom pasë me ta, edhe kom pasë biseda e kom pasë konfrontim, edhe i kom thanë njanit për decentralizimin: “Thash ky s’ôsht decentralizim. Decentralizimi, — thash, — bahet ni here, ky shteti formohet, — thash, — e tani bahet decentralizimi, detatizimi, demokratizimi” edhe une po ja baj me via se une i thash qytetari i thjesht jom, kur i dola me i thanë zotni kryeministër e kryetarit t’shtetit tash... e tha: “Po...” Thash: “Po qishtu...” — “Kujna po ja ban k’to pytje?” Thash: “Ti po m’dhimesh, po ja baj Peter Fejt se s’po na pranon Kosovën!” Ja nisi po kesh, pasha Zotin po, tha: “Qita na i thanë edhe n’Gilan!” Thash: “Pse, ata Gilani s’janë ma budall se na!” Qity i ra si keq, pak se e thash se pak si lavdim, s’ôsht... edhe kjo u kanë. 

Na k’tyneherë, k’ta po thojnë n’fshat, une ma qef me thanë katun, m’doket emën i amël me i thanë katun. Na n’katun k’tyneherë me t’vërtetë jemi ankue qi s’po kem’ me hangër mish e gjellna, e sene; aj, ushqimin e kem’ pasë ma t’mirë, se e kemi pasë t’natyrshëm, bashqja e jonë, ujë kishëm, nana na bajke bashqe, mandej kunatat edhe krejt ata që e punojshin bashqet; kemi pasë sene t’shnosha, kemi përdorë patatet, pasulin, pite me purri, me lakna, me patëlgjana gjellna t’mira, me krejt qito janë kanë. Pitet që i kanë thanë katunar’t k’tyneherë me mazë e me ato sene, na qato i kemi pasë kryesoret; e edhe i kemi pasë pulat, kur ju prejshim musafirve që vishin nejshin ka ni javë ditë nëpër oda. E tash na qat ushqim s’mujmë me zavendsue tash, se s’un e gjajnë; tash u ba krejt artificial, me t’stërpikne me k’si helma kimike. Mirëpo tani veshën qi e bajshëm, veshën: na i prejshëm postërrmën për mish, e qat lkurën e marojshëm opangë t’lopve, me vangji, me k’si singjima i lidhshëm, me qato shkojshëm. Ato kur u lagshin, u lagshin, i tershëm n’aksham te shpia, e t’nestret shkojshëm. Kur i shtirrshëm, marojshëm ni parë tjera, edhe qashtu ka shkue. Vesha me tirqë, me pantoll t’zhgujt, me kmisha t’malikanit; i kanë thanë pelhurë e bardhë ose t’konopta i kemi marue, i ka marue n’vek t’konopta ose dikush... po kmishat s’i kanë ba ashtu, veç nashta tjerat sene i kanë ba. I kanë marue edhe pelhurë t’leshit n’vekë k’to nanat tona, edhe ma vonë tani edhe kunatat, une qi i kom zatetë kemi marue, edhe janat qi i kemi marue për me i shtrue n’ven tepihave që janë kanë ma t’mirë se qita tepihat tonë që i kemi tash. Veshat me shall, me kapuq, plis t’bardhë, me tirqi, me setra, sako, setër a gujë, a qysh do me i thanë, edhe n’çat mënyrë i kanë pasë atë veshë, i ka pasë hije, veshë taman katunar/shiptarë me plisë t’bardhë, edhe u dokt; mirëpo nja që tash na doket gabim, ai si i ka ba tridhetë vjet edhe e ka vnu kapuçin: ai u ka doktë se koka plak! Ai s’ô plak! Tash i kemi ba ka tetdhetë vjet e s’po na thojnë plak, se kapuç s’po vnojmë, shall jo, kapuç t’bardhë jo, tirqi jo... edhe tek â me nam, ky tek â i qytetruem, a s’e din qi katunarë ôsht me apanga t’lop’ve. E qito sene kanë qenë k’shtu n’katun. Mirëpo kemi jetue, me t’vërtetë u kanë ni jetë e pastërt, harmonike me shkue njani te tjetri, miku te miku shkojshim, nuk t’lshojke ai kojshia e ja marrke kojshisë musafirin tjetri, tjetri ni javë ditë metshe ni katun; për shembull, me shkue n’Tugjevc a Desivojcë, a te miqt, a te dajtë s’i lshojshin, e u knaqshin muhabet. Lujshim mas darke me filgjana, lujshëm me fshehë unazën, lujshëm sene, knojshëm me çitelia, me sharkia, kemi jetue ni farë harmonie. Kryet s’ka qenë t’ngrakum me politikë e me sene tjera. Qato çka i ndëgjojshëm n’odë, nja folke kallxojke diçka që kish nej përvojë pak ma t’mirë se na tjer’t, na tjer’t e ngojshëm; edhe ka kalue jeta n’katun mjaftë e shnoshë, e shnoshë n’atë kuptimin mendor, po edhe n’kuptimin shëndetsor, k’shtu t’ushqimit, ka qenë ni jetë e shnoshë. 

FK: Për shembull, n’darkë, ça e keni pasë darkën ma t’zakonshme?

VJ: Darkën e zakonshme kur kish musafir qitshin pulë, pite, ose qi kishin mas ushqimi, se qat’herë u mledhshin me hangër. Tash po thojnë darkën mos me hangër t’ranë! E hangshëm t’ranë... pasulin me mish terën, u knaqshëm edhe fjetshëm vallah se... pos jetshëm gjithë natën tu nejt. 

FK: N’sa ora zakonisht e shtrojshi darkën?

VJ: Darkën masi e falshin akshamin k’ta musliman’t [qesh], qat’herë masi i rahatojshin gjanë, se u deshke me i rahatue gjanë, me i lidh e me i mjel gjanë, e me rahatue, me i ngujue, mos dalë me hup me dalë nëpër ara natën e se qashtu, e qat’herë masi u terrojke, masi u griske, masi u terrojke, qaty. 

FK: E me fenë islame qysh jon kanë marrëdhaniet?

VJ: Kemi qenë fetarë n’atë kuptimin, po shum modest, kemi ninue, u kanë ni farë knaqsie; u çojshëm krejt tanë kolektiv edhe n’syfyr, edhe k’shtu t’u doke qi mirë ôsht ajo pune. Gjithë ditën n’aksham u gzojshëm qi erdh iftari, me u mledhë tanë bajshëm pak ma mirë, qitshin pak ma mirë. Aj, kush kish pak ma mirë n’mujin e Ramazanit edhe e çojshin ni farë jete si tanë tjer’t, masi ish krejt tash s’ka kurfarë efekti ajo me ba, se tash kërkush s’po e ba, rrallë po e bajnë, aj, se ka atë efektin e vet. Let ôsht se sa u kanë ajo që a duhet me ninu a s’duhet, a duhet për disa që kanë tepër shëndet, ban mëlqia, edhe n’mënyrë medicionale ja letson pak, se han ma pak e letsohet për me përpunue, ma vonë tani për me filtrue gjakin. Se për diçka për kah sevapa, te na, une asniher s’e kom fitue. Tek une sevapi ôsht “nera”; ban ner, qaty bashkohen, Edhe me hoxhallarë që janë t’shkollum une boj fort mirë edhe i përkrahi. Po me ata qi s’janë fanatik. Sevapi, nera janë qaty ni ven. Bane sevap, ti bane ner, ke ba ner qatij, ke ba ner veti. Që e ke nerue dikanë, ti s’munesh me qenë i nderum nëse s’e ke nderu dikan. As ty s’të nderon kërkush, edhe qaty ôsht krejt ai sevapi. Jo une s’kom ninue se po shkoj po gjajë xhenetin atje, se atje as projektin hoxhallart s’e kanë maru qysh duhet me u ba xheneti; thojnë me ujna, pastër... Une kom lexue, edhe ato t’fesë i kom lexue, i kom lexue qitapet edhe serbisht edhe shqip, edhe arabisht e kom lexue at’herë — s’e kom kuptue, e qito dyja i kom kuptue. Thotë: “Ôsht lumej, ku rrjedh ujë i pastër edhe gjelbrim e lula ôsht xhenet”. Aj, xhenet at’herë edhe n’Gjyrishevc ôsht, se uji i pastër (reka) edhe lulat e livadheve, edhe aty koka xhenet. Hoxha po thotë: “Po, po baci Vebi...” — “Po hajt ku e more ti projektin që e marove xhenetin? A ke atje? Jo. A ta ka dhanë najherë naj arhitekt ni qisi projekti t’xhenetit? Jo. Po mos ja kaj nanën! Thuj ban mirë qitu, mos bo keq kërkuj, mos mendo keq për kërkon, qe, qai... bani dikujt mirë, ndihmoj a moralisht a materialisht qysh t’kish mundësi, krejt n’rregull ôsht. Ti i thu ka ba sevap, une i thom kom bo ner! Po i kom ba veti, sahi. Qat ner si mos t’ja bajsh dikujt as ty s’ta ban kërkush, domethanë e ke neru vetvetën, jo dikon... edhe krejt pa hi n’fe hiç, une i baj qato që kanë thanë me qitapë duhet qishtu duhet qashtu. Po edhe ti, si t’ma bajsh ni t’mirë, e t’ma përmensh katërdhetë herë, po edhe feja thotë çka t’mirën ke ba ti; po shko more n’rrot t’sams me t’mira e me krejt”; se ai që duhet me m’i përmen disa herë. Ka qenë tani si i rritun, masi dola n’detyrë, se masi dola n’detyrë, tani hyna une n’detyrë pak m’u rrit menja, po qëllimi jem kryesor ôsht me arsimue njer’z; arsimimin me ba ma s’pari k’tyne t’mdhajve qi ishin n’detyrë, me i marrë si drejtor i shkollës, e me i thirrë, me jau dhanë tetvjeçarën privatisht, mos ta hupin detyrën, se s’kishëm na shqiptarë n’shkollë hiç. Ma vonë tani, kur erdha n’venet kyqe që mujsha me ju dhanë burset, at’herë i kom dhanë bursë e i kom sigurue kuadrat edhe t’mjeksisë; i kom kuadrat e mi t’para qi i kom çue, i çojsha pak a shum përmeniherë, ka pesë a gjashtë, qysh janë do, Emrush Rrudhani, ky Gashi i medicinës t’gjygjit, që ôsht mjek, te qajo gjenerata e parë qi e kom pasë çu, pesë ata krejt e kanë kry. Edhe tani ekonomista, jurista m’i çue, me i shkollue se na ton’t s’kishim asnja. Tani bisha n’sy si lypshe diçka, bishe n’sy si nacionalist. Une e thash edhe ma përpara që fola, une nacionalist ekstrem edhe i damshëm asnjiherë s’kom qenë. Anipse m’ka thanë masanej, se s’jom idhnue, po mu m’kanë thanë edhe shovenist qat’herë, jom idhnu ma shum, po at’herë u dashtë me i sha “nanën” n’mledhje, se m’u doktë qi si m’thanë shovenist, u bana shka! Une s’isha... ani nacionalist e pranojsha, une jom nacionalist, se ja duhet me qenë nacionalist, ja duhet me qenë lopë. Se ti duhet me dijtë vetvetën çka je, po jo në dam tjetrit komb. Edhe une ata e kisha t’kjart shkenctarisht e fetarisht e qysh t’dush, e kisha lexu edhe ata, se e kisha lexu edhe Biblën. Une qasi dojsha, s’ja du une t’keqën kërkujt, po edhe t’keqën s’ja kom duru kërkujt. Une e kom fillu jetën: jo me azginllak, qi i thojmë na shiptart’, po e kom fillue me t’mirë, me sjellje t’mira. Po edhe gjatë jetës, qata azginat qi i kanë thanë veti, n’thojza, edhe ata s’i kom durue! I ka ardhë reni... se edhe me u ba i barabart me ta, edhe me i thanë: “Qyre, as une s’kom shkollë ma asni dijtë, t’vrasë se belivallha s’duroj!” edhe u bitisë ajo pune. Ose politikanit n’katër sy: “Mirë bre, kush je ti? A e ke pasë Titën... a e ki diçka sebep? — “Jo.” — Po Kardelin?” — “Jo.” — “Pse ti ma i mirë se socializmi, e une jo? — “Po ti kunra partisë!” — Pse kunra partisë? — “Po qe me kryetarin e komitetit...” — “Kryetari i komitetit s’e përfaqson partinë, ai s’ô parti. Tito ôsht n’krye. Une nëse s’e due atâ si përson, une partinë e due.” — “Po je nacionalist!” — “Jom nacionalist, une jom nacionalist, edhe nëse jom nacionalist, une e due ma s’shumti qit shtet sesa qai tjetri.” — “Pse, pse, — thojke, — e don?” — “Pse kombit tem qyky shtet i pruni diçka; u bana une me dijtë diçka, e tjetri shtet s’mi ka pru kurgja. Po at’herë apet ma i mirë une jom për qit socjalizëm sesa ti, se ti e ke pasë ni shtet do herë, e ti e don qatâ me pasë. Ai ishin t’farës tjetër, për shembull, e une s’kom pasë tjetër, qyky mu m’ka ba, qyre jom shkollue e krejt, e qai tjetri mue s’ëm ka ba, po ty t’ka ba t’shkollum. Une për qata une jom nacionalist; po une e du ma shum se ti qit rezhimin e Titës, se qyky si komb m’idha t’drejtat se ti s’m’i ke dhanë herët.” Une n’mënyrë diplomatike kom jetu edhe s’kanë mujtë me m’çue, për qata u dashtë me u shkollue (që e përmena disa herë, kishe e kom ba namin). Edhe ma vonë tani i kom thanë asaj mos me i diferencue njerz’t, mos me i lanë me ba... veç pse u shkollojshin, u bajshin me fakulltet, përmeniherë ja ngjitke nacionalist. Isha n’komitet, isha udhëheqs i partisë edhe i thojsha: “Kallxo çka ka ba që ôsht nacionalist?” — “Po qishtu...” — “Po le, po une me kanë t’kisha k’putë hu gardhë, i, ai kurgja s’të paska ba! Çka t’tha ai?” — “S’ban çikjo!” — “Ai përgjigjet për atë shkollë, s’ta kanë lshu shkollën me hi, ai ôsht drejtor shkolle, ai e ka shpi t’vetën. Pse s’e ke vét, pse s’e ke lajmrue me hi?” Kom pasë qasi raste... edhe u bitiske ajo pune. “Qito ndërprej, ôsht nacionalist, ôsht i keq, po e qesim prej partie pse e ka majtë mevludin për nanën e vet... Une jom i shtati vlla, për nanën, nanën e maj, — thojsha, — apet! O djel, qita çlyne, qy, se po rrjedhin do sene shum t’cekta.” — “Po e qesim prej partie se i ka ba fminë synet!” — “O ti shoq (une edhe pata ndëgjue me t’vërtetë se jom kanë pak a shum i zoti, amerikan’t, medicinën e pata kqyrë se i bajnë synet për pastërti prej medicinës, e thojsha ju... tash k’tu n’intervistë s’un po shprehna), — thash, — ju, a me punë t’filanit po merrni?! Komiteti, partia s’merret me ato punë, edhe k’tâ ndërprene n’komitet!” Kur jom ardhë, mâ qito dy sene i kanë pre: mos kno mevludin, mos i ba fminë synet. “S’merret partia me k’to, na kemi tjera sene me u merr: me u shkollue, me ba diçka tjetër, me zhvillu ekonominë”, a jo me qito sene lypshin me u marrë. Qyre une jetojsha qitu, diskutojsha n’çdo mledhje, dalsha n’teren, e përfitova popullatën se s’guxojshin me diskutue hiç! Po t’kallxojë: kur jom ardhë n’komitet, ju kom thanë çonu, diskutoni, qitu do sipërmarrje, u kanë koperativa bujqësore, kush s’u çu me diskutu kurgja! Kur i kom thanë, po une me ba me m’thanë jom qishtu e qishtu, pse s’po çohi? S’u nalën ma krejt puntor’t, ja u shtina nëpër sipërmarrje puntorëve me guxue me diskutue. Do ka ndodhë, ka thanë: “Po drejtori bre!” — “Po kush t’rreh bre? Po ti a ki duer! Po rrehe bre ti!” 

Na at’here senet fetare nuk kanë qenë t’lejushme. Tash ni udhëheqs, ni komunist me shku n’kishë, s’kanë shku haptas; po edhe na me shkue jo n’xhami, jo k’nej e jo anej, pse, feja ôsht ideologji. Na ideologjinë e kemi pasë n’statut t’lidhjes komuniste, megjithëse as ni vend kërkun nuk ka shkru n’statut të lidhjes komuniste t’Jugosllavisë që feja ôsht e ndalume. Tek e fundit feja ka qenë e ndame prej shtetit. Ama feja s’ju ka ndalue as ni kombi, as ni feje, edhe s’ju ka ndalue, edhe ate me tregue vetën, identitetin si komb. Çdo herë e ka theksu at’herë partia, po mendoj kjo politika ma e lartë, tu filllu prej Titës, që “ti tregoju çka je, je shqiptarë, je kroat, je krejt, mirëpo bashkim-vllaznimi, ne duhet t’jetojmë bashkë, a identitetin tan mos me humbë”. Ai, s’ka shkru kërkun n’lidhjen komuniste qi i qesin cungat njerzit n’statut. Statuti u kanë i barabart me qitapin: mos ba keq, mos ba k’tâ, mos ba atâ. Vetëm ajo ka qenë materialiste, ka besu n’materializëm, e feja ôsht idealizëm sikur filozofia, kur msojshëm n’filozofi me Hegelin që Marksi e ka marrë filozofinë e Hegelit e bajshëm si tallje, thojshëm veç e ka marrë prej qi u kanë n’krye e ka kthye n’kamë edhe ja ka dhanë atë formën materialiste, që ka qenë idealist Hegeli, filozofi gjerman; e qishtu ka qenë edhe te puna e fesë, mirëpo njer’z analfabet na, ndikimi i kojshive tonë qi i kemi pasë gjithmonë, i ka ndikue, “ky po shkon n’xhami, ai po shkon e qyre fetar”, kanë dashtë me na gjithmonë me na shti ka ni spic n’mes veti, me shpihunue njani-tjetrin. Une kom pasë rast ku ôsht ba diskutim n’komitet, e kanë qit prej partie, pse ka shkue ni tjetër vlla ka shkue n’xhami, i ka thanë ni tjetër, vlla tem, “jo ti ke shku n’xhami”, se i ka pasë setrat e njejta; edhe kur jom kthye n’komitet u kom thanë: “Hiçu more, çfarë!... Hajt qite prej partie, e kqyrim çka bajmë!” Edhe s’e përmeni kush atë pune; at’herë e hoqën. E domethanë na veç s’kemi pasë njer’z, deri sa kanë dalë njerz’t e shkollum, që erdhën mas meje, me mue e mas meje, se edhe vetën s’p’e çkyqi prej asaj pune, se une kom qenë qai nifarë qi e kom nisë qito sene, kur kom ardhë me punue n’politikë, edhe tjert tani mas meje kanë qenë profesora, msusat, krejt kanë qenë n’atë pune që s’i kanë përfillë qato sene. S’jemi kanë na t’larguem na prej feje, po e kemi ba fenë aq sa na u ka dashtë; pse, na te shpia tona kush jemi shkue, edhe ata bozhiçin e kanë hangër, edhe na bajramin e kemi hangër valla. Mos kofshëm shkue me kohë qat’herë kur janë kthye prej xhamie, po n’mramje e kemi hangër. Domethanë s’kemi qenë n’qat drejtim t’dalun prej asaj që me thanë “e ka hup fenë”. S’ta ka hup fenë kërkush, na çka kemi humb, na e humbim vetë. Se k’to lokale i bajmë, k’to sene, ose nivel t’komunes ose nivel t’ni Republikës, ni ven, ni lokaliteti gjeografik. Na vetë i bajmë k’to sene, i dallashitëm, at’herë edhe tash, se kërkush s’ta ka ndalue, bile at’herë me ligj u kanë, ke mujtë me shkue, shko; s’je antarë i lidhjes komuniste: shko n’kishë, shko n’Xhami, falu, bani ato ceremonitë, liturgjinë qi e bajnë k’ta serb’t edhe qato sene. Domethanë s’t’ka thanë... edhe kërkush nuk t’ka thanë “ti merre ujin e çoja nxansit, e prishja Ramazanin”. Atë e kanë ba me u tregue qe kush jom une, m’i hi n’hatër dikujt, tjetri që s’po i përmeni se une ja prisha Ramazanin. Po çka bane ti qi ja prishe? Gjynahi i Zotit, gjithë ditën thmia... Tash m’kanë kallxue, msusa janë, kanë nxansa t’mi tani ata, tha: “Baci Vehbi, filan msusi, filan drejtori, tash po shet men, — tha, — na ka prishë... minuta ne t’Gollakit, qi ishëm nxansa na ka prish Ramazanin, na ka shti me pi ujë”. Ajo marri e zotit, ajo ôsht ligësi! K’shtu shqip ôsht ligësi. Qysh ja prish, ti? Ôsht gjynah në atë kuptimin, domethanë s’ôsht nerë, ôsht e panershme, pune e panershme! Kërkush s’të ka thanë... Nxitet, s’e ka dashtë fenë, ky. S’jemi kanë n’Shqipëri, me Enverin, ajo ôsht tjetër hesap! Te na s’ta ka nalë kërkush. 

FK: Qysh e kujtoni ardhjen e televizorit, radios?

VJ: Une gati muj me thanë qi shum pak dikush, nja a dy a tre qi kanë pasë televizor at’herë. Na kanë pasë dhanë me kredit, Erizi i Zagrebit ka pasë shkep televizore, edhe i murëm na ato me kredi, na i dhanë... edhe ka qenë ajo, kom qenë n’komune tu punue, tash s’e maj n’men sa, kur u kanë, veç sigurisht qashtu... ja ’70-ën, ja ’67-të a ’68-të, qashtu diçka, se at’herë kur jom kanë, kom punue n’komune at’herë. Kha n’gjyq kom ardhë n’80-ën, veç e kemi pasë televizor, e tani kurr ma s’jom kanë, tani e kom ble t’dytin e t’tretin, veç pa televizor s’jom kanë prej at’herit kurr. E për radion e k’to qysh i thojshin ato t’vogla, asi i kom pasë edhe ma heret ato, i kom pasë qysh n’66-ën, i kom pasë. Tranzistor une kom bajtë edhe e kom majtë tranzistorin n’krah, te Kisha i thojnë k’tu n’Kamenicë, e kisha me dalë për Gjyrishevc a isha n’detyrë k’tu; isha une si isha kthy prej shkencave politike prej Beogradi n’66-ën, edhe p’e ndëgjoj që thanë “ra Rankoviqi”. Isha me ni kryetarë t’komunes apo naqallnik e kisha edhe shoq edhe kojshi, edhe burrë i mirë, i vjetër, edhe po i thom: “Baci Osman, ra Rankoviqi!” Ai po kthehet! “Mos kqyrë, — thash, — mos u kthe me kqyrë se ra ai, s’na nxen UDB-a ma kurgja! Ra, nanën k’shtu e k’shtu ja bafsha!” Edhe e maj n’men, e kom edhe tash atë tranzistor t’vjerrun, k’shtu me rryp, u kanë i mirë; bile ma pat shit ni shoq, ni serb i katuneve nalt t’Malsisë... une ni ditë tu punu n’Beograd, erdh, hini n’zyre tha: “Vebi, qe qitâ!” E pata marrë shum shtrejt, bile, tre mijë [3.000] banka t’at’herit janë kanë t’mdhaja. E qaty e di që e kom pasë n’66-ën... e thash: “Ra!” U kthejke e kqyrke. Thash: “Mos kqyrë baci Osman, se ra Rankoviqi, mos u tutë ma se ka ra”. E ka pasë momente qishtu. Po une edhe pak ju prijsha seneve, se tash i kom do sene, për shembull, m’çojnë njerzit, thojnë: “Epja ni kafe bacit Vehbi!” — “Pse bre?” Thotë: “M’ka zatetë n’rrugë e i kom thanë ‘dobar dan!’ Ai m’ka thanë: ‘Djalo, a din ti me folë shqip? Ma s’pari fol shqip, tani k’shtu!’”... Tha: “Çoja ni kafe, se masi s’ëm ka rreh mirë ma ka ba. E une i kom dashtë njerz’t, valla ata m’kanë dashtë, edhe i kom dashtë. A n’atë kohë ja kom pâ sherrin qasaj, se n’72-ën mu m’kanë qit prej partie, thanë ôsht nacionalist, edhe m’qitën! Mirëpo çka m’ngjitën tani masanej, thanë, po thojnë populli “mos me kanë Vehbia, maron shiptarizmi!” Kur erdh komisioni prej Beogradit i Komitetit Qëndror, edhe qat fjalë tyne t’at’herit që maron ai serbisht, ke, tha: “Do nije Vebia, kukali pej allbanci! ” Une i kom thanë... edhe ndashtë le t’jenë... une i kom thanë: “Nanën edhe shqiptar’ve edhe serb’ve!” Tha: “Qysh ashtu shok...”, po m’thotë ai, shok Jusufi, ai i Beogradit që ish ardhë, prej Komisionit Qëndror. Thash: “Qatyne që mendojnë qashtu, let kallxojnë kur u kanë kjo pune!” Ai u zu, ai farë serbi, tha: “Qe shtatë vjet.” Thash: “Merre me men çfarë realiteti, shtatë vjet partia e Jugosllavisë u tutë pej meje, s’ka guxu me m’thanë çka pasna thanë une!” Thash ai u kanë dajë i jemi... po ja u spjegoj, n’Tugjevc i Svircës, ka thanë “mos me kanë Vehbia, s’kryn pune kush, kërkush, thash, se edhe e kom pasë dajë edhe kom ba ndihma sociale se u kanë fukara, thash, ai nuk ka thanë që “pa Vehbinë, maron shiptarizmi”, thash se une isha diferencue, e ky e ka majt shtatë vjet, e paska gjetë qitash me ma thanë... E ju ramë masë tani, une kesh n’Beograd, u gjinda fort mirë atje, saqi merre me men’, m’thanë mue “mirë e kie”, thotë, Jusufi, tha ni femër qi ke kundër Millosheviqit at’herë, me me syza, e Vojvodinës ish kanë n’Komision, tha që populi po t’thojnë, t’don populli e nuk je byrokrat, po të thotë që të thojnë, tha, “da si demokrata, nisi byrokrata (ti s’je byrokrat, po je demokrat)”, boll e ki qaq; edhe tha, atina, tha, “ti që e udhëheq mledhjen, po i thotë “druzhe presedavajuqe...”, qe qishtu ky, a po e sheh çfarë njeri... Une edhe disha me u gjind... jo disha me u gjind, po s’kisha me rrejt kurgja, se mue veç ma kishin marrë mos me ardhë n’pozitë at’herë, me u ba kryetar, se kryetar i Komitetit isha, i planifikum prej Krahinës. E k’ta s’e dojshin qisi si Vehbia. S’jom kanë une shum i përshtatshëm për do sene që ata u përshtatshin. Edhe ata janë kanë t’mirë, po qashtu ja u marrke menja, ata ishin pak ma t’ligsht se une, ishin ma pashkollë, edhe ishin ma t’vjetër, e s’ja u merrke menja sikur mu me i thanë qito sene. Une gjatë punes e thash edhe pare, e pasna thanë ma heret, kom kalu mirë... po nuk kallxova qi une n’60-ën, si erdha n’detyrë u martova. Edhe vetë jom martue, jemi njoftë, e kom marrë n’Prishtinë, me vendbanim t’Prishtinës, po prejardhjen t’Grashticës. E kom marrë Gjylën. Edhe me tâ si bashkshort kemi qenë mirë, deri qe dy vjet kur ka ndrru jetë. I kemi pasë katër [4] fëmijë; kemi pasë: Vjollcën, Lumninë, Ilirianën edhe Albertin. K’ta janë shkollue, janë mirë, do prej tyne kanë edhe fëmijë. Qe, atë studentën që e kom t’anglishtës, ôsht e Vjollcës, e çikës së madhe. Ni mesë tjetër e kom profesoreshë të pianos, n’Gjermani ôsht me burrin e vet, e ka burrin specjalist t’zemrës, atje janë. Edhe mirë kemi kalue k’shtu. Vllaznia... nuk i numrova pare, për emra qi e kom pasë, ka qenë: Selimi, Ramizi, Halimi, Kadria, Hakia, Shukria edhe une Vehbiu. Kanë djel, kanë djel t’mirë, janë ba t’mirë ata nipa, janë t’zot gjithkun. Do janë shkollue, do kanë zanate, do kanë... veç kryesore janë krejt mirë. N’60-ën, n’59-ën qi e kryjtëm Normalën, erdha n’Hogosht drejtor i shkollës; edhe ma vonë tani e kryjta ushtrinë, erdha n’Komitet; erdha n’komunë, kryjta shkencat politike edhe fakultetin juridik n’Nishë. Mandej kom punu n’komune si për urbanizëm, arsim e kulturë, e shëndetësi, e thash ma parë, po veç po e përsërisë. Edhe n’gjyç nimdhetë vjet [11]. Kom punu gjykatës prej vitit ’80-të/’79-të n’dhetor deri n’90-ën [1979 dhjetor deri më 1990] kur u m’ka shkarku Kuvendi i Beogradit. Edhe aty une kom kalu mirë, po ma mirë kanë kalu ata që kanë ardhë n’gjyç tek une. Demostrantët që kanë demostrue edhe k’ta studentat, ata kanë kalue ma mirë se une. T’81-it, po tani n’fillim une tej ’90-ën kom punu n’gjyç, tej m’kanë shkarkue. Aty kom pasë vrejtje, ka shkru Borba e Brogradit, ka shkrue se s’po i denoni iredentistat, edhe ’90-ën me 27 shtator [27.09.1990], kuvendi i parë i Millosheviqit që ôsht ba, nizet e shtatë, nizet e tetë edhe nizet e nantë [27, 28, 29] u ba... e une kesha, “s’mi lanë qato tri ditë”, po nizet e shtatin [27] mu m’ka shkarkue; e nji ndër ta edhe i ndjeri, edhe heroi ôsht kanë, edhe Sali Çeki, se edhe ai ôsht shkarkue n’qat Rilindje, e jemi krejt emnat e gjykat’sve t’Kosovës, kur na kanë shkarkue pa vendime, po n’Rilindje ka dalë, tani qi qisaj komune i shkarkohen filani, filani, i qisaj komune filani, filani, veç qita. 

FK: Zoti Vehbi, a mundesh me na përshkru vitet e ’90-ta? K’tu n’Kamenicë si rrjedhën ngjarjet?

VJ: Po ja filloj: i kishëm k’tyneherë, kanë qenë k’to bashk’sitë lokale, edhe tash janë, po edhe at’herë kanë qenë, edhe i kishëm t’përbashkta me serbë e me shiptarë, e majtëm ni mledhje n’gjimnaz k’tu, edhe diskutum për atë... e pamë se na ma s’kemi ma bashkjetesë edhe bashkpunim me ta, edhe tani n’mledhje diskutum çka diskutum, një ndër ato, ata s’e pritshin prej meje se mendojshin që Vehbia ka qenë udhëheqs e ôsht... Une u çova e ju thash n’gjuhën serbe, se “deri tash partia ka punue edhe për ne shiptar’t edhe për tanë barabart. Prej tashtit po e shohim që s’ka punue. Une jom që na m’u nda si bashk’si lokale, edhe kush kah t’i jepet me shkue, çka t’i jep fati ose orientimi i vet”. Prandaj ata m’thanë: “Qysh, edhe ti qashtu po mendon?” — “Edhe une po mendoj, se s’ban ndryshe!” edhe u ndamë prej tyne. Na tani e formuem degën, nëndegën e Lidhjes Demokratike, aty m’zgjodhën ata mu kryetarë pa dashje, se thash: “Une kom punue n’socializëm, s’di sa...” M’thanë: “Ti ke punu, po na e dimë çka ke punue, edhe ti me na udhëheq apet”. Edhe mue ma ngarkun atâ krejt, nantë vjet, tej n’çlirim une kom qenë kryetarë i nëndegës t’Lidhjes Demokratike. Kemi majtë Referendumin për Pavarsinë, kemi ba Zgjedhjet për Kryetarin, janë ardhë na kanë nxanë policia, kur na kanë nxanë, une i kom thanë polic’ve: “Shum mirë sot, se kanë hi do ndërkomtarë dikun nëpër Kosovë (ai te na s’kish), — thash, — kokmi mirë se na se po u fotografojshëm sot bashkë!” — atyne polic’ve/milicve të at’herit. Thanë: “Pse shok Vehbi?” Thash: “Pse çka, ndërkomtar’t na inqizojnë edhe m’shohin: qy sa mirë po rrimë me milic k’tu tu u ba votimet!” At’herë ata u tërhoqën, se ata... tash isha une nifarë përsonaliteti që ata mendun që nime qashtu, e edhe i pshtova mos me na çu me na i marrë ato fletëvotimet, edhe krejt. Thanë: “Pra, hiçnu prej k’tuhit, — ishëm mantepër, rruge t’asfalltit, — e bini dikun msheft!” Edhe ramë përfuni rruge, edhe i majtëm gjithë ditën, edhe kush s’na kryjti ma kurgja. Bile ni grue, s’ja harroj kurr, ish n’banesë aty dikun, na ka pru kafe gjithë ditën, qata qi nejshëm aty, qi i kryjshëm votimet. Edhe i kryjtëm votimet at’herë për presidentin Rugova t’ndjerin. Tani ma vonë kom punue qashtu, e kom vazhdue nantë vjet, ka pasë ngjarje qi i kemi majtë mledhjet, i kom majtë herë n’xhami, herë kha natën. Kur jom ardhë me hi n’rrugën teme, me ardhë te shpia, ai ish mramje policore, une kom harru e kom zgatë, po për fat t’mirë s’ëm kanë gjet policia. E tani jom kthye, jom shku gati tej te gjimnazi ôsht tash aty ni rrugë, e me u kthye tani n’rrugë teme me hi n’shpi, se jom hup, ora dymdhetë t’natës. Edhe ata m’kanë përcjellë do ditë, që :“Kah i re pram, baci Vehbi?” — “O mos m’kallxoni kah i kom ra, e di une kah i kom ra! Kur shkova te shpia e Zhivoradit, u ktheva e pashë se s’ôsht shpia e jeme, u ktheva te shipa e jeme, po shuni!” Edhe ka kalu mirë aty, e kom pasë ni staf t’mirë n’kryesi, krejt t’shkollum, prej doktorit t’shkencave Rushitin Maliqin e të tjer’t... edhe Nazim Maliqin gjithashtu profesor, e të tjer’t tani me fakultet i kom pasë n’kryesi. E kisha une kryesinë e nëndegës ma t’fortë se kryesinë e degës në nivel t’Kos... të Komunës. Tani kemi pru vendime na, se na thanë, qai profesori tha: “Baci Vehbi, — tha, — m’kanë thanë profesor’t e msusat që na nuk himë me punue se pa rrogë s’mujmë me punue k’tu n’shkollë tonë... edhe kanë thanë shtatorin s’e vazhdojmë!” Thash: “Po kallaj ja bajmë. Çka po bajmë Rushit, — thash, — po dalim po mledhim pare!” Tha: A guxojmë? Tha: “Çka po na thotë kryesia?” Thash: “Kush ôsht kryesia? Kush ôsht ajo kryesi që m’thotë diçka? Çka janë ata ma t’fortë se na, Rushit?” Thash na jemi krejt njer’z t’shkollum edhe t’fort, edhe une s’nij bre për ata, kush janë ata...” edhe jemi dalë na, përmrena tri dite, nantë mijë [9.000] franga marka qi i kemi mledh, për tri ditë, edhe ju kemi ba rrogat me i marrë msusat. Mirëpo tani kryesia komunale u pajtu me kryetarin e vet që e kishte at’herë Emin Krasniqin, edhe kemi fillue nëpër krejt lokalitetet prej atyhit kemi fillue me lypë t’holla për shkolla, për me ju dhanë arsimtar’ve. Une s’du me ba se kush s’ëm ka vét, as kush s’m’ka thanë, as publiku, as s’po du me shit men, veç Kamenicës i kemi nisë, une me i mledh qato pare edhe u çpërndanë n’krejt Kosovën, kemi dalë, kemi mledh pare për shkolla për arsimtarë me jau dhanë.

FK: Tre përqindshin [3%]?

VJ: Jo tre përqindshin [3%]. Pare prej popullatës direkt. Une edhe kisha autoritet shkojsha lypsha pare, dalshin gratë çikat thojke: “Ha, çka po don? S’ôsht burri k’tu.” — “S’po m’duhet burri kurgja, boll mirë tek jini, thuj tha baci Vehbi, pare me m’i pru.” Edhe t’nestret u bitiske ajo pune, se kisha autoritet, kisha liri me folë me kon t’dush, edhe me gra edhe me çika, edhe me krejt, se e dishin kush ôsht Vehbia, k’tu veni i vogël, po edhe m’nihshin për moral e për krejt, edhe i kemi kry ato pune. Tani gjatë kohës qasaj t’90-ës, kom mledh, kom pasë magacin k’tu, i kom shti, tu mledh qebe, çue për Drenicë, përgaditshëm ka dymdhetë mijë [12.000] kilogram me komiona, e blujshëm n’Kopernicë drithë e çojshëm për Drenicë. Kemi mledh tesha pamasë, kemi çu për Drenicë n’atë kohë, me shokë tjerë, une nji nër ata, une antarë i qasaj kryesie me qata. Kemi ba pune t’mirë, t’mirë kemi ba. Por nja që ka qenë, që une e di që ka qenë mirë, kisha une eksperiencë, që asnjë emën nuk e kom shkrue kërkun. Mue m’kanë thanë at’herë do, e tani e hangrën burgin do për qasi sene që s’dishin, thanë: “Me na i dhanë a ki ti t’formume... baci Vehbi po na duhen ne se e kemi formu... Po i kom thanë ana emnat...” Thash: “Jo emnat shko lypja tjetër kujt, — thash, — une e kom n’kry kur t’ëm duhet, une i thirri.” Edhe asnji regjistër kun s’e kom bartë edhe kanë pshtu njerzit. Tha: “Po pse baci Vehbi? Thash: Po kqyre t’parin qi ta veti, t’dytin, i treti shkon n’polici, thotë ‘na kanë thanë me u ba ushtarë’... thash, a po e dini bacit qi po e shkatrroni popullin, thash, une s’jom ardhë me shkatrru populin, thash se Rugova na ka thanë me rujtë popullin, me qetsue edhe me majtë ni stabilitet aq sa mujmë, se na, thash, s’jemi kah e shlirojmë, po me mujtë ni kontinuitet, popullit me ja u majtë ment n’krye”, thash, shqip qysh thuhet. Edhe une jau kom majtë, edhe ka qenë ajo qi kur ôsht dashtë dikun ni lajm me u hapë i rrejshëm, une kom thanë: “Kush ka thanë? Filani e filani rren!” Kur t’ju duhen ato, hajde se une i marrë prej atj që e vrajtën Malokën edhe ky Xhemal Mustafën. N’qat mënyrë e kom majtë qato kohë. Kemi majtë mledhje edhe zgjedhjet edhe krejt, une kom shkue tretuarit, shpesh kalojke kerri i SUP-it, m’pajke mue n’trotuar, votimet i bajsha, kalojshin asajde, djelt “baci Vehbi, i kryjtëm n’rrugë”, “dilni mi rrugë, kryeni” edhe ecsha për tretuar, ata kalojshin me xhip, kurgja kërkujna. Edhe ka qenë ni menquri, ni strategji, po kisha une edhe aftësi ushtarake për atë, se isha ushtarë po mendoj figurë ushtarake, isha kapiten i klasit t’parë rezervë, edhe pak a shum i kuptojsha do sene, jo pak a shum, po i kuptojsha aq sa duhet me i kuptu me mbrojt popullatën prej k’tyne. K’shtu gjatë Kohës s’Okupimit, që na murën edhe ketë autonominë, une isha n’kongres t’Gjakovës, at’herë që u ba me tridhetë qershor edhe me ni korrik n’Gjakovë, me dy korrik u ba ajo Deklarata e Kushtetutës që u ba me dy korrik n’Prishtinë. Dashtën me ba n’Gjakovë, po ne na rrethun, tregohet atje n’televizor, ôsht ajo farë storje, ne, erdhën na rrethuen polic’t n’Gjakovë... edhe ata dashtën me ba atje po s’mujtën, veç nënshkrum, thojshin “a po nënshkruhni diçka”, hinë nëpër te na, ishëm plot salla... edhe ma vonë tani u prish autonomia... Une e mora ni përgjegjësi n’Lidhjen Demokratike edhe n’sindikatë n’nivel t’Kosovës, po edhe n’nivel t’Kosovës, po edhe n’nivel t’komunes, edhe deri pas shlirimit e kom udhëheq edhe njanën edhe tjetrën; n’Prishtinë me sindikatë, kha n’kuadër administratës, jurispodencës, edhe kha me Lidhjen Demokratike t’degës k’tu n’Kamenicë. Mas shlirimit tani konkurova me punue, po u gjetën tjer’t, filloi meniherë po m’doket korrupsioni, e une kisha provimin për gjykat’s, ata s’e patën — i murën, janë kanë do nënpunsa t’thjesht, ata u banë gjykat’sa. Une tani isha kryetari i parë i komisionit, qysh i thanë ata historik për zgjedhje. Zgjedhjet e para që u banë k’tu n’Kamenicë edhe nja tri vjet e gjysë i kom udhëheq, qat komision për zgjedhje k’tu n’Kamenicë, pos... Mas asaj i musha vjet për pension, edhe dola n’pension me nizet e tetë euro [28 euro] at’herë, kur na i dhanë qato, qaq thojshin... edhe ata ka shkru n’pension për mos me mujtë me lyp tjetër pension. E tash pensionet janë qysh janë për krejt, edhe për mue, kërkush s’i ka ma t’mira, qato që i kom une, qajo ôsht ma e madhja, qai pension n’Kosovë; atë e kanë dhanë simbas kualifikimeve superiore, une e kom mrri qat superiorën, që e kom pasë t’krym fakultetin, edhe i marr qat pension... me qatâ jetojmë... mirë ôsht. K’tu m’respektojnë edhe k’ta... tej vonë dikur dal nëpër parti e sene... jo veç qishtu kur m’thrrasin nej tubim, nej diçka, ose vét dikush diçka, shkoj, dalë, rri. Shoqninë e kom t’mirë, respektin e kom me qytetarë mirë, t’ri, t’vjetër, katunar, t’shkolluem, nxan’s, student afrohet... a e pe, përmeniherë qe m’pau, s’muj thojke me lanë pa u kthye me t’përshëndet; edhe une jom i knqun, fmitë i kom t’mirë, janë tu punue... Mirë ôsht.

FK: Sa ka ndryshu bota prej prej qi e mban n’men, prej rinisë t’hershme?

VJ: Prej që e maj n’men une si fëmi, ka ndryshue tash krejtsisht, s’di as me kallxue sa ka ndryshue, shum ka ndryshue për së miri; me ndërtime, me sjellje t’njerz’ve, me kulturë, me mentalitet, me ato t’vjetrat që kanë qenë traditat. Tradita kanë pasë edhe tradita negative, edhe ato janë zhduk. Traditat negative anipse janë tonat, na s’un shkojmë me disa tradita me shkue as n’Evropë as n’Amerikë me thanë jemi t’kulturum nëse i majmë disa sene qi nuk i han pazari i botës. Edhe une e shoh ni përparim shum t’madh n’krahasim me atë ku une kom qenë fmi e deri më tani, që kom punue edhe kom veprue gjatë, gjatë jetës n’qito vjet, që prej kur jom hi n’shkollë n’45-ën a [4]6-tën e deri më sot. E tash kohëve t’fundit, pas shlirimit, edhe nëpër qytete me hecë nëpër Kosovë, une kom hecë, me të vertetë ôsht mrekulli, ndërtimet që nashta i kemi ma t’mira edhe n’Evropë edhe n’Botë. Bile sidomos qysh ja kemi dhanë na mas qytyne hotelerive, qito i kemi ba ma t’mirat edhe n’Evropë, kush s’i ka, kaq, kaq t’mira. Po kemi ndryshu edhe me kuadra t’mira, kemi njer’z fort... une i ndëgjoj edhe jau vnoj veshin qysh po flet, çfarë po flet, kemi djel t’ri intelektual që janë shkollu edhe jasht, po edhe mrena ai që ka dashtë me msu, se janë shum eksperta t’mirë, shum t’sjellshëm, shum t’edukum. Po edhe rinia tash ka ndryshue. I sheh rininë shkojnë bashkë knaqën, çika, djem, s’e ka kurgja e përqafon. Aj dalke mesa e jeme, e takoi me shku te autobusi, e kapi për qafe, thash mos e paska ba diçka, kur po më thonë, jo, tha djali i filanit jom, tha po e kom n’klasë. Edhe, domethënë une jom i knaqun me këtë çka ôsht, por s’jom i knaqun me atë se duhet t’shkojmë hala ma shum. T’ritë duhet t’msojnë, jo për tjetër kanë, jo për notën se na me pasë msue veç për notë, s’kishim msue kurgja, me msu për veti, për dijeni. Tani qat dijeni t’duhet ty, po edhe tjetërkush ta sheh hajrin, ja jep tjetërkujt. Se ni sen që s’e kie, s’munesh me ja dhanë, e atë që e kie. Tani hallet, ni vegël që ta lyp kojshia e si ta kish munesh me ja dhanë, a ti s’i mos t’kish, s’kije çka i jep; a t’vét, kujton që e din, e ti s’din me ja dhanë, at’herë ôsht katastrofë për djelt tonë... ôsht vjazat tona që po shkollohen. Duhet ta dinë, ajo që duhet me msu për veti nihere, e tani për shoqnia ja sheh hajrin; se vetëm ni popullat e shkollume edhe e kulturume, edhe e sjell... por edhe me i rujtë traditat e mira, traditat kombtare, vetëm qai popull munet me shku përpara! Ata popujt e paarsimum e pa... na po i shohim nëpër shtetet tjera t’Azisë e t’Afrikës; ai s’munet me dalë kurr si mos t’dalin prej qati mentaliteti që e ka pasë t’vjetër, që atë tash nuk i pinë ujë si thonë katunart, si thojmë na shiptar’t, ai me tâ s’un shkon përpara.

FK: Çka t’ka gzu ma s’shumti n’jetë?

VJ: Janë do sene që m’kanë gzue ma herët, me m’vét, m’ka gzue ma s’shumti at’herë, m’ka gzue kur e kemi hapë Univerzitetin e Kosovës, 1970-ën; edhe kur e kemi pru, kom qenë deputet, kur e kemi pru Kushtetutën e ’74-ës, edhe Fadili u dalë e ka thanë para Parlamentit: “Shokë deputetë, tani për tani Krahinë Socialiste Autonome e Kosovës ”, për Republikë s’e lanë serbët, ne na kanë shkue lotët në dy anë prej asaj që masi ky po thotë, edhe na po çohemi e p’e bajmë çka po thotë ky, t’shkojmë me tâ. Ajo nja. Mas shlirimit... m’ka gzue shlirimi, që pshtuem prej thundrës që na depërtun e na qitën jashtë, e u kthym. M’gzoi qajo që na shiptar’t shum shpejt u kthym, tjerët s’un kthehen... ata kujtojshin dy vjet, Evropa, që s’kthehen... thash “jo shqiptar’t u kthyn ma shpejtë; do janë kthye mos t’na djegin shpiat, do janë kthye me vjedh, veç kryesore për tetë ditë dulën u kthyen te knena”. 

E tani kur e shpallëm Pavarësinë, me t’vërtetë jom gzue, po ma shum jom gzue kur e kom pasë thminë e parë, atë Vjollcën, që e m’ka lindë, se s’kishëm fmi, i dojshëm fminë shum. Po Pavarësia dihet, k’tâ i ka gzu t’gjithë e mos t’ja u marrë une gzimin tjer’ve k’tu n’Kosovë, se për k’tâ jemi gzu krejt, kjo ôsht gzimi i Pavarësisë. Po sikur t’ish kanë Pavarësi e plotë e me qat terminin qi po i thojnë: shtet i pavarur e sovran. Ma s’pari po thom që ky sovran s’ôsht, se sovraniteti ôsht tjetër n’mënyrë shkencore, e ky s’ôsht sovran hiç... po m’gzon fakti që as Serbia s’ôsht sovrane, se edhe aty përzihen shtete t’huja, e asnja s’ôsht sovrane... Se i pata thanë Tremkollkës [Melihate Tërmkolli], thash: “Çfarë sovrani (ai Thaqi thojke shtet sovrani), — thash, — sovraniteti s’ôsht, asnjë shtet n’Evropë aty ku përzihen tjer’t, shtetet tjera kanë baza edhe mujnë me i vnue bazat, ai sovran s’ôsht; qajo.

FK: Faleminderit shum zoti Vehbi për kit intervistë, për k’to kujtimet që na solle! 

VJ: Edhe ty faleminderit, falemnderit shum që, që ai që ju ka çue, prej tina faleminderit që ka thanë... le t’vinë, ani, edhe për mue ôsht ni knaqësi që hale masi jom gjallë s’ma paskan harru emnin dikush, po u ardhë më m’vét diçka. Qatâ çka e di njeri e thotë, s’thotë ma shum, po edhe atâ për qikaq kohë s’un e thotë çka din, se s’lypet me e thanë.